Pukapuka 1, Nama 13
18631128

whārangi 1  (4 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 

TE WAKA MAORI O AHURIRI

KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. "

No; 13. ] NEPIA, HATAREI, NOEMA 28, 1863. [VOL. I.

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI

MAI.

TENEI te pukapuka a te runanga o Waimarama

mo te hui ki Pawhakairo, katahi ano ka tae mai.

Ekore e tika te ta i aua korero inaianei, no te

mea kua tawhitotia. Mehemea kua tae mai taua

pukapuka i te takiwa ano o te hui, penei kua

taia.

He maha nga hoiho ngaro a te pakeha, a wai

ranei, kei nga kainga maori e haere ana; e pa-

nuitia ana i roto i te nupepa nei kia hokona ka

kore e tae ake te tangata nana. E he ana te

hoko i te hanga a te tangata, e hoa ma. Tena

mahi, te kai horohoro i te hanga a te tangata, he

tuakana no te tahae. Otira taihoa matou e wha-

kaatu i te ritenga o te ture mo runga i tenei mea

—hei tetahi nupepa.

No te otinga rawatanga o nga korero mo te

niupepa nei ka puta mai ai te Rangatira i Aka-

rana, me te rongo o Rangiriri. Na konei ka

mahue atu etahi reta a koutou, a nga maori, me

etahi korero hoki a matou ano. Engari hei tera

niupepa.

TE MATENGA O WAIKATO I

RANGIRIRI.

No te ata tonu o tenei ra, te 28 o Noema,

ka tae mai te Rangatira, tima nei, i

Akarana. Ko Rangiriri tena kua riro i

te pakeha. No te Parairei, te 20 o nga ra

o Noema, i te ahiahi, haere atu ana i

Meremere te Tinara, me nga hoia 1300,

ki Rangiriri huaki ai—ko te tima nei, ko

te " Paionia, " i te awa nei ano pupuhi atu

ai. I te 3 o nga haora ka timata te

pupuhi a nga hoia kua tau iho ki mua

tonu o te kainga—he purepo nga pu, erua.

Katahi hoki nga tima ka ueke atu kia

tutata ai te pupuhi ki roto ki nga parepare

o te kainga. I te 4 o nga haora ka matika

te hoia ka kokiri ki te pa; katahi tera ka

maringi mai te mata i te pupuhi a te

hunga e noho aua i roto i nga parepare;

me te nganga huka o te rangi te rite—

hinga iho i konei etahi o nga hoia. Inanoa

kua whakamana nga pikitanga ki nga

parepare matamua; kua eketia e te hoia;

kei roto i te whakaawarua e werowero ana.

Katahi ka kokiri haere ki te taha ki muri

o te pa; te taenga ki reira ka whakahokia

mai ki waenganui o te pa, ka whakamatau

ki te Kiri Tangata, te taea hoki. Ko te

wahi rawa tenei i ata hangaia rawatia nga

parepare kia teitei rawa, kia uaua ai. He

ara whaiti te kuwaha e tuwhera ana, e

kore e tokomaha e tapeka atu ki roto—

me takitahi ai te haere. He maha nga

whakaekenga atu. me te kaha tonu mai te

tangata i roto—he maha o te pakeha i

mate i konei, i taua ara whaiti na.

I enei ano e mahi aua e whakataka ana

etahi ma muri o te pa ki nga parepare o

reira huaki mai ai; ka taea era parepare,

ka horo nga tangata; ka whati ki ro wai,

ki te roto, ki Waikari—ko etahi i runga

waka, ko etahi i kau noa atu. Ko te wa-

hi rawa tenei i huhua nga mea mate o te

maori—i puhia i ro wai. E ki ana, tae

rawa pea ki te 50 nga mea i mate i konei;

otira kaore i ata mohiotia—kia pakihi te

wai katahi pea ka kitea te maha.

Heoi, katahi ka tikina ano te Kiri Ta-

ngata o te pa, e te Heremana no nga kaipuke,

te taea hoki—he mate tonu tana hanga.

Katahi ka mea te pakeha kia keria a raro

kia taea ai—whakamatau noa, he horo

anake no te oneone. Heoi, he po tenei -,

katahi ka tau te hoia ki raro, ka awhitia

te pa, ao noa te ra. I te ata e meatia ana

kia tikina ano. Titiro rawa atu kua ma-

ranga te kara ma, ua nga tangata o ro pa

—he mea kia mutu te riri. Katahi ka

whakaputa mai ki waho nga tangata, 183

ratou, ka tukua mai a ratou pu katoa ki te

pakeha—ko ratou hoki, riro katoa mai ana

hei herehere ki te pakeha. He maha nga

rangatira i roto i a ratou. I muri tata iho

ka kitea atu e haeremai ana a Wi Tami-

hana me ona tangata 400. I roto tonu

hoki ia i nga parepare i te riringa, raua ko

te Kingi, no te po ka, puta raua tahi, i kau

i te wai—he hoki mai tenei he whakaora

pea i nga mea i mahue i a ia i ro pa. No

te kitenga mai i te kara ma, ka mohiotia

he mate, katahi ka maranga taua kara ma

hoki; heoi, haere atu ana tetahi kai wha-

kamaori ki a ratou korero ai. Ka ui mai

a Wi Tamihana ki te tikanga o te pakeha

mo ratou me ka whakamutua rawatia e

ratou te riri—ka ki atu me tuku katoa mai

nga pu me nga tangata hoki, me waiho

ma te pakeha e rapu marire he tikanga mo

ratou. E ki ana ko Tamihana i ahua pai

ki tenei, ko te nuinga kaore i whakaae—

heoi, hoki atu aua ratou. Ko te mere a

Tamihana i homai ki te kai whakamaori

kia mauria mai ki te rangatira o nga hoia.

Hui nga hoia ka mate rawa 37; nga

mea i tu noaiho 93—no muri ko etahi o

enei kua mate i ona tunga. Erua nga ra-

ngatira i mate rawa i roto i te riri—te kau

ma rua i tu a kiko; tokotoru kua mate i

muri nei—huia nga rangatira, tokorima.

Kaore i ata mohiotia nga mea mate o te

maori—engari e ki aua 80 nga tinana kua

kitea; 90 i tu a kiko, hui ki nga mea i

riro ora mai 350.

Kotahi te tima whaitiketike rawa kua u

ki Akarana—800 hoia o rawahi i runga.

Katahi pea enei ka eke ki uta. Kei muri

atu etahi kaipuke e rere mai ana—he kawe

hoia mai ano.