Pukapuka 1, Nama 4
18630725

whārangi 1  (4 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE

«KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." No. 4.] NEPIA, HATAREI, HURAE 25, 1863. [VOL. I. TENEI ka koa matou ki te panui i te hui a te maori, raua ko te pakeha, i huihui ki Pawhakairo i te Manei nei, i te 20 o nga ra o Hurae. He mea karanga na nga rangatira o Ngatikahungunu ki o ratou hoa pakeha o tenei kainga kia haere atu ratou ki te whakawhetaitanga o te mira ki Pawhakairo. Heoi, haere atu ana te pakeha irunga i taua karanga—hangai aua te kitekite tetahi i tetahi. Titiro ana te pakeha ki te ahua, ki te atawhai hoki, a nga maori; whakarongo ana hoki nga maori ki nga whakaaro o te pakeha i roto i enei takiwa o te raruraru, o te aha. No te hokingamai ki te Taone nei ka ki nga pakeha ;—" Koia ano kei nga maori, he iwi atamai; kotahi ano nana matou i tiriwa, ko te reo anake—me he reo kotahi, ka whakaaro kotahi hoki." Ka mutu ra, ka kitea tenei te whakaaro pai o nga tangata o tenei kainga—o te maori, o te pakeha ano. Ekore ano e ngaro te tohu o te kino, o te pai—a, ka ki ano matou i tenei ki ;—" kei hea koia te iwi e rite ana ki Ngatikahungunu, ratou ko ona pakeha, te noho pai, o mua iho ano ? " Haunga ia ona tautohetohe i runga i nga mea noaiho. Ko to te tangata ahua ano tena, he taupatupatu. Kai te pena ano nga maori kia raua whaka maori nei ano ; a, taka ki au, ki te iwi ke, kia kore ai ano e pena ? Engari ko nga -he o konei ehara i te he nui; ehara i te he e mate ai te tangata : he mea tautohetohe noaiho ia, a mutu pai noaiho. Koia ra tenei, ka whakapai rawa matou ki nga hui penei me tenei i Pawhakairo nei. Ma nga ritenga penei e whakatupu i te aroha i a taua, i te maori, i te pakeha —ma te kitekite tatou i a tatou. E koa ana matou ki te korero a nga pakeha, ka rongo nei matou, kia whakahokia te aroha a nga maori—kia karangatia ki te Taone nei he hui amuri ake nei. Otira kaore ano kia ata rite taua korero ; he putanga kautanga no te whakaaro inaianei. Tenei ake pea kia tino rite te whakaaro ka pa te karanga ki nga hoa maori. Tae ki te 400 pea te hui ki Pawhakairo nei—nga tane, me nga wahine. • Ko nga pakeha, tae pea ki te rua rau—nga tane, me nga wahine. Ko nga iwi i matauria e matou i koua ko Aropaoa, ko Tautane, ko Porangahau, ko te Takapau, ko Waipu- kurau, ko Ngatimutuahi, ko Ngaitewha- tuiapiti, ko Patangata, ko Ngatimarau, ko Ngatikurukuru, ko Ngatimaterau—ko Waikato hoki etahi e whakarongo ana ki nga mahi a Kahungungu raua ko Keha. Ko te kai, ma te aha e korero ; haere te kai pakeha, haere te kai maori—taumaha iho nga tepara i te huhua o te kai. Ko nga whai ki, ko te pai anake. Engari kotahi te whakaaro o nga maori i tirohia e matou e he ana—ara, ko te tupato ki nga paraki pirihi. Ekore matou e mea ki o matou hoa maori e tino tupato ana ratou kia matou ; no te mea kua roa e noho tahi ana, kua kite i te ahua o tetahi, o tetahi. Kaore ra, ehara i te tupato kia koutou ; engari he whakatautau noa ki te hapai i tenei rakau i te pu, mo te pono rawa mai nga ki o tawhiti ka rokohanga mai e noho mohio ana. Inahoki te whakatauki a Ngatikahungunu ;—" Ekore e ware nga mahara o te Kaiahurahanga." Koia hoki me matou, kai te pena ano. Otira e kore e oti enei korero i konei; waiho ake, rae korero marire ano pea. Ko nga whai ki a nga tangata, hei tera nupepa puta ai. Heoi, ka mutu.

HE PANUITANGA MO TE WAKA MAOEI. Ko nga korero tenei o te huihuinga o nga • tangata o Heretaunga ki te Pawhakairo. Ko te take he whakawetainga mo te Mira. Koia te take i karangatia ai nga tangata o Heretaunga, o te Takutai, puta noa i pua rohe katoa, o Manawatu, o te Wairoa, o Nukutaurua, haere atu kia te Urewera, kia Ngatihineuru, ki Taupo. I konei ano etahi o Waikato, o etahi wahi atu o te motu nei. I te 16 o nga ra ka rupeke ki te Pawhakairo ; i te 17 o nga ra ka pa- nuitia te korero o mua. Te tuatahi ko te hui a te Heuheu ki Pukawa. Ko tera hui he kimi ritenga mo te motu nei; ka kitea te kupu i reira. Ka tangohia e Waikato, ka tu ko te Kingi Potatau — " Tenei ko nga mahi, ko te pai anake, ko te aroha." Ka karangatia e te Moananui, ka tu ki Heretaunga nei. I muri rawa mai nei e haere aua mai te kupu a te Kingi tamaiti ka tae mai ki Heretaunga; ka kawea e nga tangata o konei ki Waira- rapa—ka mau tonu nga tangata o Heretau- nga nei ki te pai. Ka ono nga huihui nui ki tenei kainga, he kotahi tonu te kupu, ko te pai anake. Ka wha nga whakahaerenga e Ngatikahungunu ki etahi wahi o te motu nei. I enei huihuinga ka pahure ake nei ko Waitara, inaianei ko Tataraimaka. Ko te take tenei i maharatia ai kia karangatia nga pakeha kei tupato ratou. A, i te 20 o nga ra o Hurae ka huihui mai nga pakeha; ka whakaaturia aua korero mo te pai, mo te noho tahi, mo te kore kino ki to tatou whenua. Ea whakaatuatu te maori i ona tupato mo nga paraki e meatia ana kia hanga ki etahi wahi ke ake. Te whakamutunga o nga tupato a te maori, a te pakeha, he a roha, he noho noa iho. Ka whai Turetia te kino a tetahi ki tetahi—• oti rawa, e noho pai ana nga pakeha me