Pukapuka 1, Nama 9
18631003

whārangi 1  (4 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 

TE WAKA MAORI O AHURIRI

KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. "

No. 9. ] NEPIA, HATAREI, OKETOPA 3, 1863. [VOL. I.

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI

MAI.

Tenei nga moni kua tae mai a Hoani te Rangi-

kangaiho, raua ko Paora Ropiha. mo a raua

nupepa.

Ko te reta a Paora Ropiha mo te mahi katikati

hipi, me te reta hoki o te Runanga o te "Wairoa

mo Miti Para, hei tera nupepa puia ai taua

rua.

Ko nga rongoa mo te takuta, i tuhi mai noi a

Teiwi Hori, tena kua riro atu—na te Whitimoa i

hoatu. Mau ra e titiro ki te nupepa o te 19 o

Hua ra o Hepetema, kei reira te reta e ki na, koe,

mo te matenga o Henare te Apatari.

Ko te reta a Renata Pukututu mo te pouaka i

makere ki Matangata kua tukuna atu e matau ki

a Kere—te tangata nana te pouaka.

Ko te panuitanga, a nga tangata o te Wairoa,

hei tera nupepa.

Ko te reta a Kohea ekore e taia e matau, no te

mea he whakapae whanako ki te tangata. Enga-

ri ki te mea he whanako ta te tangata he mea

tika kia whakawakia ki te Ture kia marama ai—

muri iho ka tika ai te ia ki te nupepa.

Ko te iwa tenei o nga nupepa kua taia nei

e matau. Hua noa matau, i tahuri ai

matau ki tenei hanga hei painga mo te ta-

ngata maori, tera e manaakitia e ratau,

tera ratau e manawareka ki te nupepa nei

hei waha mo te iwi—kia pena hoki me te

pakeha. Ko tenei, eruarua nei nga tangata i

whakaaro ki te utu i ona nupepa—ko

te nuinga e homai ana ko te whakaae

anake. Engari, kaore he kore o te reta e

tukua mai nei kia taia e matau. Ko nga

tangata kore utu marire hoki nga mea e

hihiri tonu ana ki te tuhi mai i ona reta

kia taia—e takoto nei. huhua noaiho. E

mea ana era kia takahia noatia te huarahi

i hangaia e te tangata ke. Kaore hoki he

painga kia matau o tenei nupepa maori—

tera ano a matau nupepa, hei titiro ma

matau, hei whakaputanga kupu ma matau.

No konei ka whakaaro matau ekore e pai

kia waiho ma te pakeha e whakarite nga

kai ta—engari ma te tangata mana te

taonga. I mua ai he maha nga tangata e

ki tonu mai aua ki a matau; —" He aha i

kore ai e taia he nupepa ma te tangata

maori?" Ka mea matau, "koia ano kei

i a koe; " katahi ka mahia. Ko tenei he

tamariki anake ka whangaitia e te matua;

ko te tangata pakeke mana ano e mahi he

kai mana. Ki te kore he purapura i te

whenua, ekore e tupu ake te kai; me te

mahi hoki, ka kore he oranga mo te kai

mahi, ka hoha.

Heoi, ki te mea e paingia ana e koutou

tenei nupepa, utua; ki te kore, e pai aua,

na koutou ano.

W A I K A T O.

KAORE tahi he tikanga korero o Waikato

inaianei. Ko te riri, e riritonu ana, engari

nga parekura ehara i te mea tikanga. He

mea tupono noa ki ro ngahere—ko nga

mea mate o tetahi, o tetahi, tokorua, toko-

toru

I te 8 o nga ra o Hepetema ka rokoha-

nga atu e nga pakeha maori, i whakaturia

hei Mirihia, 100 nga maori i te taha ki

Mauku e patu ana i nga kau a nga pakeha.

Ko aua Mirihia i 50, tae ki te 60. Katahi

ka pupuhi—pupuhi ana, pupuhi ana; ki

hai i whai taro ka whati kino te hoa riri

—mahue ana nga kau, riro aua i aua pa-

keha, he po i kore ai e whaia rawatia e

te Mirihia, engari ko te toto o nga mea e

amohia atu aua kitea ana i te whenua e ta-

koto haere atu aua.

I te 14 o nga ra o Hepetema e taka kai

aua etahi pakeha Mirihia, ruarua nei, i

waho o to ratau paraki i Pukekohe. lna-

noa ka puhia ratou e te tohu o te hoa riri.

Katahi ka whati ki roto ki te paraki pu-

puhi ai. E rua nga haora e pupuhi ana,

katahi ka tae ake te pahi hei awhina i a

ratau—i rongo ki te pakutanga o te pu.

Katahi ka riri—130 nga pakeha, 250 nga

maori e ki ana. Nawai ra i riri, i riri, a,

ka whati kino a Waikato; mahue aua a

ratau tupapaku tokoiwa ki te whenua ta-

koto ai—ko nga mea i tu i amohia atu,

me etahi ano hoki pea o nga mea i mate.

Ko nga mea mate o te pakeha tokotoru,

toko whitu i tu noaiho.

I te rerenga mai o te tima, a te Ranga-

tira, 1200 o nga pakeha mo te riri kua u

mai ki Akarana, no Po Hakene, no Mere-

pana, no hea atu—i tenei takiwa kua 2000

pea.

Ko te tima i hangaia ki Po Hakene, mo

Waikato, kua oti—ka tata te reremai.

Ko tetahi o nga tino tima nunui rawa

o Ingarani kua rere mai i reira i Hurae

nei, he kawe hoia mai ki tenei moutere.

E ki ana, nui noa ake tenei tima te tere,

me te rahi ano, i nga tinia katoa kua kitea

ki konei.

T A I T A P U.

KOTAHI te kaipuke nui o Ingarani, e rere

mai ana ki Nepia nei, kua pae ki uta ki te

Taitapu, i Wakapuaka, i te 4 o nga ra o

Hepetema nei. Tomo tonu taua kaipuke i

te hanga; no te pakarutanga, kei uta

katoa e pae ana. Ko te Meeti anake i

mate. No te paenga ki uta ka kitea atu e

rere ana mai nga maori ki tatahi; rere