Pukapuka 8, Nama 18
18720918

whārangi 119  (7 ngā whārangi)
120titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAORI

O NIU TIRANI.

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." VOL. 8.] PO NEKE, WENEREI, HEPETEMA 18, 1872. [No. 18. KO NGA KORERO ENEI A TE TAPATA MO TE TAHA MAORI. !

Hepetema 10, 1872. Ka whakapuaki ahau i etahi kupu ruarua mo te taha Maori. No muri o te timatanga o tenei korero, me te kitenga o toua tukunga iho he maha nga reta a nga Maori kua tae mai ki au—he maha, kahore ano i taea te whakapakeha i etahi—na he ririte tonu nga mahara a nga tangata na ratou aua reta. Tenei tetahi mea kua kitea e au ; ko nga mema Maori o tenei Whare, ahakoa ko te pooti ki te hapai ki te turaki ranei i te Kawanatanga kua whaka- puaki i ta ratou pouri nui, iti ranei, i roto i a ratou korero, na ko tetahi o a ratou kupu i tino whakami- harotia e au ko ta ratou hiahia ki tetahi tangata e kore e mohio ki te reo Maori. Na, ko te kupu timatanga tena o te nuinga o nga reta i kitea e au. Kahore ahau o mohio ki te take o ta ratou kupu pera. Me ata titiro marire e ahau taua kupu, mo te maha o nga whakapuakanga mo te kupu pera hoki a te mema a Wi Parata. He maha a ratou kupu mo a ratou mate, kua ata tirohia e ahau, he nui ano nga tikanga o roto ki taku mahara. E whakahe ana ratou ki te Kooti Whakawa Whenua Maori mo tenei take, ara, ehara tera i te mea hei pupuri i o ratou whenua i runga i te kupu i rongo ai i whakapono ai ratou, ko te tukunga iho o te mahi a taua Kooti he tango i te nuinga o te whenua o nga iwi i puritia e ratou hei oranga mo katoa. He whakahe nui tera me ata whakaaro marire e te Kawanatanga. Ekore e tika kia noho he Maori rawakore ki tenei whenua; ehara tenei i te mea e ora ai tatou e tika ai ranei ratou. E mea ana tatou kia noho te Maori i runga i te rangimarie penei me tatou, a e ki ana ahau mehemea tera tetahi iwi i whiwhi nui ki te whenua kua kite ratou kei to mawehe atu o ratou whenua i a ratou, e tika ana ano kia pouri ratou. Me arai tatou i tera mahi notemea ko nga tikanga o roto e tau ana ki te Maori ki te ora hoki o tenei whenua. E whakahe ana ratou ki nga Rori Pooti e mea aua kia kore e whai mana ki nga whenua e puritia ana e ratou i runga i nga pukapuka whakatuturu a te Kooti Whakawa Whenua Maori. E mea ana ratou ekore e tika kia utu takowha ratou mo nga whenua e takoto kau ana, kahore i te mahia e ratou. Ko aua whenua i puritia e ratou i runga i te utu kore. Kua nui o ratou moni kua pau mo nga ruri me era atu mea kua whakatuturutia o ratou take ki reira, i kiia hoki ki a ratou ko tera te take pai rawa mo ratou, engari kua kite ratou ko te whakatuturutanga o taua take hei huarahi e tonoa ai ki a ratou kia utu ratou i tetahi takowha kihai rawa i mohiotia e ratou i mua atu. Ki taku mahara hei nga takiwa e nui ana nga whenua kahore e puta mai ana he rawa i aua whenua ki nga Maori e whai take ana ki reira ko te moni hei utu ma te tangata ko tana mahi ki nga rori e tata ana ki a ia. E whakaaro ana ahau ma tera tikanga o ata iti marire ai te pouri, e tika aua ia taua pouri ki taku i kite ai. Tetahi hoki, e whakahe ana te nuinga o nga tangata nana nga reta, ki te mana i tangohia nei e Te Kawanatanga ma ratou ake e hoko i etahi o nga whenua o nga Maori. Kahore taku ngakau i oho rere ki tera kupu metemea i poropititia e ahau i te rua o nga tau kua pahure ake nei i te taima i hanga ai te Ture hei whakamana i taua mea. I reira ai i ki ano ahau ka he taua tikanga, ka pouri nga Maori ki taua mea, na i puta ano taku kupu ki tenei whare i taua taima kia kaua e whakaaetia. Ko ta te Maori whakahe koia tenei e kiia ana he tangata tuturu ratou no tenei whenua, ehara ratou i te tamariki, otira e herea ana te huarahi mo ta ratou mahi tuku i o ratou whenua, ki taku i kite ai he whakahe tika tera, na he kupu tuturu tenei naku ki aku hoa Maori, a nga taima katoa e taea ai e au ka whakapuaki kupu ahau ki tenei wharo kia whaka- korea taua inana hoko whenua, kia watea ai te Maori ki te tuku i o ratou whenua i runga i to ratou tikanga i pai ai penei me ahau me ia mema o tenei whare. E whakahe aua nga Maori ki te tikanga, o o ratou whenua rahui. Kahore ahau e mohio mehemea he J tika aua kupu whakahe kua toru hoki oku tau i kore i ai e noho ki te Kawanatanga a kahore au e mohio ki ! te mahinga o aua whenua rahui i roto i taua takiwa; i engari ki taku i mohio ai kahore he take i kore ai i nga Maori e whai reo ki te whakahaere i enei whenua o • • i rahui me nga reti me era atu moni e puta mai ana i reira. Na, ko taku kupu tenei mehemea ka tuturu : ta tatou whakamana i nga Maori ki te mana o te