Pukapuka 8, Nama 22
18721120

whārangi 145  (4 ngā whārangi)
146titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAOEI

O NIU TIRANI.

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." VOL. 8.] PO NEKE, WENEREI, NOWEMA 20, 1872. [No. 22. HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI. Ko nga tangata enei kua tuku moni mai i muri nei mo te nupepa, ara:— £ s d. Tame Ranapiri, o Otaki ... ... ... O 10 O Te Kahu, o Whanganui ... ... ... "O 10 O Wiripo, o Whanganui ... ... ... O 10 O Pepe, o Whanganui ... ... ... ... O 10 O Maihi P. Kawiti, Kawakawa ... ... O 10 O Eru Waikerepuru, Ohaeawai ... ... O 10 O Riwhi Hongi, Te Ngaere ... ... ... 010 O Joseph Baker, Motueka ... ... ... 010 O John Millir, Purakanui, Blueskin, Otago ... O 10 O

Whare o Te Runanga Whiriwhiri, Poneke, Nowema 4, 1872. KUA pai a Te Kawana ki te whakatu i a Wiremu. Katene hei Mema mo Te Runanga Whiriwhiri o Te Kawana; a kua puta te kupu o Te Kawana kia panuitia, kia mohiotia ai kua oti ia te oati i tenei ra. FOSTER GORING, Kai Tuhi o Te Hunanga Whiriwhiri.

HEOI, kua mutu te Paremete me nga whawhai me nga tautohe i puta ake i roto i te hiahia nui o te Tapeta ratou ko ona hoa kia pikitia e ratou te turanga whai inana, kia taea e ratou te rangatiratanga o te motu—ara kia riro i a ratou, te tikanga o te Kawana- tanga. Ko tenei kua mutu te manukanuka o te motu ki ta ratou mahi, kua tau ano te marietanga o te rangi me te marinotanga o te moana ; ka tahuri tonu tenei te Kawanatanga ki te whakahaere i nga tikanga hei painga mo te motu, hei painga mo te katoa o te tangata—te Maori me te pakeha. Tera ano koutou nga Maori e koa ki te tunga ano o to koutou hoa, o te Makarini—te tangata marama hei.whakahaere i nga ritenga o te taha Maori, te tangata kua tohunga- tia ki te titiro i nga whakaaro me nga hiahia o te iwi Maori. Ahakoa, ki te tangata ka tika i te tauhou, te whakahaere i nga tikanga o te taha Maori, ki ta matou whakaaro ekore rawa e tika. Na te tohunga- tanga o te tangata i oti ai nga mea pai katoa o te ao te hanga ; koia hoki me tenei, ma te matauranga o te kai whakahaere e tika ai nga tikanga o te taha Maori; ara ma te matau ki te rerenga whakaaro o te iwi Maori, ma te matau ki nga mea e hiahiatia ana me nga mea e matakuria ana e ratou—ma te roro nui tetahi hei kimi ritenga i runga i te ngakau aroha e ora ai nga iwi o te motu. Na, heoi te tangata penei e kitea ana e matau ko te Makarini anake ano—he manaaki tonu taua i nga iwi Maori. I te tunga o te Tapeta hei upoko mo to Kawanatanga i puta tana kupu mana ake ano e whakahaere i nga tikanga o te taha Maori; a pairi ana nga pakeha o te motu ki taua kupu, mea ana akuanei ia rite ai ki te tauhou ki runga 1d te waka tikoki—akuanei tahuri ai. I tawaretia etahi o nga mema o te Paremete e te Tapeta ratou ko ona hoa i tu ai ratou. Te ara o ta ratou whawhai ki te Kawanatanga ko nga mahi i whakaaetia e te Pare- mete i era tau kia mahia nuitia i te motu nei—ara nga rori, me nga piriti, nae nga rerewe, me nga aha atu. Ki ana ratou (te hunga whawhai ki te Kawana- tanga) kaore i tika te whakahaeretanga a te Kawana- tanga i aua mahi ; ko nga moni i tikina i namaia mai i Ingarangi e to Koroni he moni whakamahi i aua mahi e maumautia ana, e makaia noatia atu ana ki runga ki nga ritenga hanga noaiho; ko nga tino mahi e kore e pahure a pau noa nga moni. Ko nga tino take enei i kimihia mai e te hunga e piri ana ki a te Tapeta hei whakapae ma ratou, hei turaki ma ratou i te Kawana- tanga. Ko te whakahaeretanga o nga tikanga ki te taha Maori kaore ratou i whakaputa kupu whakahe mo reira, engari i whakapai katoa ratou ; kua mohio hoki ratou mehemea i pera ratou kua kore a ratou tikanga e paingia, no te mea kua marama te Whare Runanga katoa ki te whakahaere a te Makarini. Engari i waiho ta ratou kokiri ki runga ki te whaka- haeretanga o nga mahi o te motu kua korerotia i runga ake nei—ara nga rori, nga rerewe, nga aha noa atu. A, whakarangona ana a ratou korero whakawai e etahi o nga mema tauhou mo nga painga kia whaka- taua ki runga ki a ratou me o ratou takiwa—a ahuareka ana, vvhakaaro ana ratou ;—" Koia ano, ko Uenuku rawa tenei ! Me whai i muri i ona waewae kia kai tatou i te kai!" Ta ratou mahanga hei hopu i nga mema Maori, ko nga whenua i tangohia i runga