Pukapuka 8, Nama 24
18721224

whārangi 157  (6 ngā whārangi)
158titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAOEI

O NIU TIRANI.

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." VOL. 8.] PO NEKE, TAITE, TIHEMA 24, 1872. [No. 21. HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI.

Ko nga tangata enei kua homai moni i muri nei mo a raua nupepa, ara:— £ s. d. Eruhiri Taheke o Hokianga ... ... 010 O Anaru Patene o Hamilton ... ... ... 1 O O

Total ... ... ... ... 1 10 O Tenei te kupu ki nga tangata tango nupepa. Ena mea, matou kia whakamutua te tuku nupepa a muri ake nei ki nga tangata whakaaro kore ki te utu i ana nupepa. Kaore hoki e tika, kia rite tonu te haere o te nupepa ki nga tangata utu kore ki to ngu tangata e utu tonu ana. He aha te pai o tena ? Me whakaaro nga tangata kaore ano kia utu i ana nupepa, a ka hohoro le whakarite—kia haere tonu ai hoki ana nupepa.

MANAWATU. Ko te mahi a te Kooti Whakawa Whenua Maori i Manawatu kua nekehia atu. ki te 4 o nga ra o Maehe e takoto ake nei i te tau 1873. Ka rima nga wiki e noho ana taua Kooti. Ko nga korero a nga iwi e rima i whakakotahi ki te taha ki a Meiha Keepa i korerotia i te tuatahi—ara, ko Ngatikahu- ngunu, ko Muaupoko, ko Rangitane, ko Ngatiapa, ko Whanganui. Ka mutu a ratou korero katahi ka korerotia nga take o Ngatiraukawa, ratou ko Nga- titoa, ko Ngatiawa. Ka mutu tera ka whakapuakina ki te Kooti nga kupu a Hoani Meihana o Rangitane, te tangata i whakaritea hei Kai-whakahaere mo nga iwi e rima ra. Ka mutu ana korero ka korero a Hare Wirikake o Ngapuhi, te tangata whakahaere mo te taha ki Ngatiraukawa. Katahi ka ki nga Kai Whakawa me neke atu te Kooti ki te 4 o nga ra o Maehe kia whai takiwa hei kimihanga ma raua i te ritenga. Hei reira hei taua ra ka puta te kupu whakatau a te Kooti. Ki ta matou whakaaro e pai ana kia tukua atu ki reira whakaoti ai te whakawa mo aua whenua. He takiwa kai hoki taua takiwa. Ko tenei na te Kawanatanga nga kai i ora ai te kotahi mano tangata i tenei tunga o te Kooti i a Nowema nei. Ko te Rokena raua ko te Mete nga Kai Whakawa. E whakamoemiti ana nga tangata katoa, nga pakeha me nga maori, ki te ata mahi a aua Kai Whakawa; te ata whakarongo ki nga korero katoa, nga kupu nui me nga, kupu iti. Ehara i te hanga ake te manawanui o aua tangata; te pai, te ngawari, te ata kimi, te ata whakahaere marire i te mahi. Te kupu e whakataua, me ka tu ano te Kooti i a Maehe, he kupu mo nga iwi e tika aua ki runga ki te whenua katoa i roto i nga rohe o waho, ka timata i Tuwhakatupua ki te taha marangai puta noa ki Kukutauaki ki te taha tonga ; ko runga o Tararua ki te taha rawhiti, ko le moana tonu ki te tana hauauru. Kia oti tena katahi ka whakawakia nga rohe wehewehenga ki ia hapu ki ia hapu. Ko nga korero enei i raro nei a Hoani Meihana i whai korero ai ki te Kooti i te mutunga o te mahi i te 9 o nga ra o Tihema. Ko a Hare Wirikake korero kaore i tuhia mai e ia. Ko a Hoani Meihana enei;— " Ko taku korero tuatahi ki te Kooti ko te,Tiriti o Waitangi. Ko te Tiriti o Waitangi i tae mai ki Manawatu nei i te tau 1840. E mohio ana te Kooti he mea nui rawa tena mea a te Tiriti pera me te Tiriti o Waitangi. E kore e tuhituhia nga ingoa o nga tangata kuare, o nga tangata rawakore, o nga taurekareka, o nga tangata mana kore, hi roto ki taua mea. Engari e tuhia ana ko nga tangata whai mana, ko nga tangata whai whenua, whai taonga, ki roto ki taua tiriti. I tae mai a te Wiremu minita, te kai kawe mai o taua tiriti, ki te Rewarewa i Mana- watu. He pa nui tera, he pa kaha—kei roto i nga rohe o te whenua e whakawakia nei. I roto i taua pa nga iwi e rua, a Rangitane me Ngatikahungunu, i taua tau 1840. I tuhia ki reira nga ingoa o aua rangatira nunui o aua iwi. Heoi, kaore a Ngatirau- kawa i tae ake ki reira ki te whakahe i taua takiwa i tuhia ai. I tuhia ki Rangitikei nga ingoa o nga rangatira nunui o Ngatiapa ki roto ki taua tiriti, mo to ratou mana kia mau tonu ki runga i to ratou whenua me o ratou iwi me o ratou taonga. A e mau nei to ratou mana i runga i o ratou iwi me o ratou uri a taea noatia tenei ra e tu nei matou o ratou uri ki te aroaro o tenei Kooti. I tuhia ki Whanganui nga ingoa o nga rangatira nunui o tera wri mo tana mana ano. Engari kihai a te Wiremu i tae atu ki Horowhenua me etahi kainga atu i