Pukapuka 8, Nama 9
18720508

whārangi 63  (7 ngā whārangi)
64titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. "KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." VOL. 8.] PO NEKE, WENEREI, MEI 8, 1872. [No. 9. HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI. Ko Utiki Te Angi o Rangitikei e tono Takuta ana. Ekore e tika kia tuhia mai ena korero ki te Kai Tuhi o te nupepa nei. Engari me tuhi ki a To Makarini—kei a ia te whakaaro kia whakaaetia he Takuta mo reira kia kore ranei. He kore utu no nga maori i kore ai e rongo nga Takuta. Tenei kua tae mai te reta roa a Rawiri Tumoetai o Ngarua- wahia mo nga rongo puremu o tetahi wahine i te Kuiti. Ekore e tika tena ta korero mo te nupepa, na reira i kore ai e taia atu. Tenei hoki te reta a Mangakahia o Hauraki kua tae mai. Kaore e tika nga korero o taua reta. E ki mai ana a ia he kuare ia me te whakahe hoki ia ki nga Ture. Ki ta matou whakaaro ekore te kuare e mohio ki nga mea tika, ki nga mea he ranei. Ae ra, he mea whakawhiu tangata te ture—engari ko nga tangata hara ia, ko te tangata tika ekore rawa e mate. Ko te mea tena i tika ai matou, i ora ai matou, ko nga Ture. Ehara i te mea poka noa ake na te whakaaro o te tangata kotahi tenei hanga te Ture; he mea rapu he mea ata kimi na te tokomaha. Ahakoa ki mai te tangata he he to te Ture—kao, kaore rawa ona he. Ko nga korero e paingia ana e matou mo tenei nupepa he korero hapai i te pai raua ko te tika; ko te korero tukituki i te pai kia pakaru ekore e tahuritia e matou. Tenei hoki te reta a Rangiahua o Whangaehu kua tae mai ano. Ekore o o ki te nupepa. E whakahe ana ki te Ture Rori Poata. Ko taua Ture kua whakaaotia e nga mema o te Paremete; nga mema maori me nga mema pakeha—heoi ano hoki. Ko te mangai hoki tena o nga iwi, ko nga mema—ka oti i a ratou heoi ano. E ki ana nga maori kia kotahi te Ture mo te pakeha raua ko te maori—koia ano tena, ko taua Ture kei te pakeha ano. He mea tika kia hanga rori koe mou, kia rite ai hoki koe ki au. E pai ana taua Ture, e waiho aua mau ano e whakahaere nga tikanga mo au rori. Taihoa koe e whakahe, kia kite koe i te whakahaeretanga —hei reira koe ka mohio ki te ahua. E mea aua koe kia whakamaoritia taua Ture me nga Ture o Ingarani. Na, ko taua Ture kua oti noa atu te whakatu ki te reo maori, kua tae atu ki a koutou; me te Ture Kura Maori, me nga Ture katoa mo nga tikanga o te taha maori. Ko nga Ture o Ingarani hoki kua oti noa atu i era tau te mahi ki te reo maori—kia peheatia atu hoki te mahinga? He tu a whawhai ana enei tu korero. Engari ma o mema e whakapuaki i a koutou kupu i roto i te Paremete i te wa e hangaia ana nga Ture—kei reira te whawhaitanga pai. Kaore e tika i muri iho i te mea kua oti nga Ture. Tenei etahi tangata e ki ana kia hoatu moni ratou ki a Rihari Wunu, Kai Whakawa no Whanganui, hei utu nupepa mo ratou. E pai ana. Eia tae atu ki a ia nga moni mana e tuku mai ki Po Neke nei, katahi ra ano ka panuitia atu nga ingoa o nga tangata nana aua moni. E ki mai ana a Perenara Tamahiki o te Niho o te Kiore kua whakapae nga tangata ki a ia nana tetahi reta i tuhia mai ki a matou i mea mai te tangata nana ko "Te Matauranga" tona ingoa, a e mea ana ehara i a ia taua reta, engari na Hohepa Tama- mutu. E ki ana hoki ia ko ana korero e tuku mai ana ki te Kawana- tanga ekore ia e tinihanga i tona ingoa—ko te mea tika tonu tana e tuku mai ai. Kaore matou e mohio aua ki taua reta. Kotahi te reta i tae mai ki a matou no te takiwa ki te Arawa ko te ingoa i tuhia ki roto ko te " Ngakau rapu i o te Arawa." He korero ngau tuara nga korero o taua reta; kaore hoki i taia atu e matou, engari i haehaetia e matou—ho ingoa kore, he kino hoki no nga korero. He nui enei Reta me nga korero a nga tangata o te motu nei kua tae mai ki a matou. Ekore rawa e eke ki runga ki tenei waka, ka tomo rawa hoki—hei tetahi waka ka utaina atu. Tae rawa mai te Reta a Tamihana Te Rauparaha he whakaatu mai i nga korero o te hui ki Whanganui, kua oti ta Rihari Wunu te ta—ekore pea e pai kia tuaruatia te panuitanga o aua korero, koi hoha nga tangata. Waiho ra, me whakaaro marire. Kua homai e Tamihana Te Hoia o Poroutawhao tana te 103. mo tetahi nupepa mana. TE HAERENGA O TE MAKARINI KI TE RAWHITI. I haere tahi atu te Makarini raua ko te Kawana i Po Neke nei i runga i te Runa i te 3 o nga ra o Aperira kua hori nei. Ka tae atu raua ki Nepia ka haere raua kia kite i te Kura tamariki a Karaitiana i Pakowhai. Muri iho ka haere atu te Kawana ki Taupo, ko te Makarini i haere tonu ki Turanga i runga ano i te Runa. Ka korero nga maori o reira ki a ia mo o ratou mate, o ratou tikanga ke atu—a whakarangona katoatia ana e Te Makarini. Katahi ka haere ano te tima ra ka tae ki Mataahu ka eke mai a Meiha Rapata Wahawaha ki runga; ka tae ki Horowera ka eke mai a te Mokena ki runga kia kite i a te Makarini. Katahi ka rere tonu te tima ra ka tae ki Torere, ki te kainga o Ngatitai, te iwi o Wiremu Kingi. Haere tonu atu ka tu ki Opotiki. Kaore i rite te