Pukapuka 9, Nama 13
18730827

whārangi 97  (10 ngā whārangi)
98titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAORI

O NIU TIRANI.

KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA."

VOL. 9]. PO NEKE, WENEREI, AKUHATA 27, 1873.

[No. 13.

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI.

Ko nga tangata enei kua homai moni mo a ratou nupepa, wa:—

£ 3. (d.

1873-41 Rewi Taikawa, Whangarei ... O 10 O 1873-4 Eru Nehua, Whangarei ... ... O 10 O

Tenei te reta a Henare Kingi Tipuaki o Torere, kua tae mai E whakaatu mai ana i te poharatanga o te iwi ki te tai rawhiti ara, ki Opotiki. Engari e kore e taea te uta ki runga ki te Waka nei, he nui no nga korero mo nga mahi o te Paremete.

Kua tae mai te reta a Haora Te Kairoto, o Pipiriki, Whan- ganui. E whakapai ana ki nga korero o te Waka nei, te kai kawe i nga tikanga marama ki nga tangata e noho ana i roto i te pouritanga.

Ko te roanga tenei o to matou korero whakaatu i te tikanga o tenei mea ingoa nui o re Ture, a ko te kupu tenei inaianei hei whakarite ma te iwi, ara " Ko te Ture kia hapainga," hei tiaki mo te katoa, mo te iti mo te rahi, kia noho ora ki te tangata me ona taonga hoki. I ki matou i tera Waka, e rua nga tino Ture o te ao nei. ko ta te Atua i whakakite ai, ko ta te tangata ano i mohio ai, he mea kite e tona ngakau maori, a mehe- mea i noho ahua maori nga tangata katoa o tenei ao, i noho wehewehe; kua kore he take mo tetahi atu ture mona. Ko tenei he hunga noho huihui te tangata, he wehi nona kei pa mai he mate ki a ia i tona mararata- nga i runga i te whenua ; engari ki a ia te noho tahi, kia ai he hoa tiaki mona i nga wa o te he. Engari he kore wahi hei nohoanga tahitanga mo nga tangata katoa o te ao, na reira i noho ke ai tenei iwi, me tera iwi ki ona whenua ano. me te whakahoa ano tetahi ki tetahi, me te whakatakoto tikanga mo ratou whaka iwi e tau ai te rangimarietanga ki runga ki a ratou katoa. Ko nga ture hoki hei whakamana ma ratou katoa kua oti te mahi, me nga whakariteritenga me nga kupu kawenata tetahi ki tetahi i runga ano i te mahi Kawana- tanga o ia iwi o ia iwi. E ahua rite ana hoki etahi o nga ture o nga iwi katoa o te ao, i noho tika ai, i noho ora ai ratou, a waiho ana hei ture pumau mo ratou katoa. Ko aua ture koia enei: ko te tikanga mo nga tupapaku i te ra o te parekura kia ata nehua, te wha- katu tohu pakanga, te tikanga o nga wahi tapu. Kei nga ture hoki o nga iwi etahi tikanga mo ratou whaka- iwi ara nga tikanga hapai mo to ratou mana, mo to ratou mahi whakarite, hokohoko, tetahi ki tetahi i roto i te rangimarietanga, nga tikanga mo nga rangatira nui e whakaritea ana hei kawe korero o tetahi iwi ki tetahi iwi, kia atawhaitia i runga i te ture rangatira. Nga take tika mo te whawhai, me ona ritenga hei whaka- mana mo tetahi, nga tikanga hei whakaputa ma nga iwi e whawhai ana ki era atu iwi e noho noaiho ana, kahore e uru ana ki te whawhai o era iwi, kua noho mauahara tetahi ki tetahi. Nga tikanga mo nga mea e kiia ana kua riro i te rau o te patu: nga tikanga hei whakamana mo ngahua riri ina whawhai raua, ara nga ritenga e mau ai te rongo, te tikanga whakaora mo nga korero kawe korero tetahi ki tetahi, te tikanga mo nga pahi e ora ai te tangata i a ia taua mea ma haere ia ki nga whenua o te hoa riri, nga tikanga o nga iwi e piri ana tetahi ki tetahi hei whakakaha, ina ka whawhai ratou ki etahi atu iwi, nga take hei whakamutunga mo te whawhai e mohiotia kua tau nga korero hohou rongo o tetahi ki tetahi, me te mana, me te whaka- maoritanga o nga pukapuka whakariterite o tetahi iwi ki tetahi iwi. Ko etahi tu tikanga e mohiotia ana e te ngakau tangata hei ture pumau mona, he tika hoki o te ahua, he mea kite e nga iwi mohio o te ao i nga tini whakapaparanga tangata e whakahaere tonu ana i nga tikanga o te pai, o te ata noho, e whai matau- ranga ai ia. ko etahi o aua tikanga he mea na nga runanga huihuinga iwi, a whakataua ana hei ture pumau mo te tangata.

Ka mutu i konei a matou korero whakaatu mo te tikanga o nga ture o nga iwi katoa, a, inaianei ka huri tenei ki te titiro i te tikanga o nga ture kua kitea e te iwi kotahi hei ture whakatika mona, e noho tika ai ia ki ona wahi ano, ara nga ture whai mana o te Kawana- tanga, he mea whakahau i te pai kia rite i te tangata, a ko te kino kia takahia ki raro. Ko tenei tu ture he mea whakamarama i nga tikanga e tika ai te whaka- haere o te tokomaha tangata ki a ia tokomaha tangata ina noho huihui ki nga wahi o te ao—haunga ia nga ture kua whakaaturia mai e te Atua, me nga ture kua mohiotia e te ngakau tangata, hei ritenga whakahaere mona ki a ia whaka-tangata o tetahi ki tetahi, ara, te ture atawhai, tiaki mo te katoa, kia kotahi tikanga mo