Pukapuka 1, Nama 22
18990110

whārangi 1  (6 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 

[NAMA. 22.]________WAIRARAPA.________HANUERI TUREI 10th 1899. _______ [Wharangi No. 1] PANUITANGA.

Ki nga Iwi, ki nga Hapu, ki nga huihui- nga tangata, e noho mai na koutou inga pito e wha, o tatau motu, e hoa raa tena ra koutou e nga Taane, nga Wahine, me nga Tamariki kia ora, koutou, i raro i te maru o to tatau Ariki Amene. He whaka-marama atu tenei kia koutou kia noho mohio ai koutou, ko Hanuere tenei Marama ko te tau o to tatau Ariki 1899, kua whakamututia te tango a te tangata ia "Te Puke Ki Hikurangi," mo te toru mara- ma, me te ono marama, ka waiho i te tau, te tango a te tangata, kaore e hoki iho i te tau. Heoi e nga hoa aroha, me nga kai-tautoko i to tatou taonga, kei ahua pouri mote penei- tanga i to tatau taonga, kia tau te rangimarie kia koutou. Heoi ano kia ora koutou. Na T. P K. H.

Kia pau tenei Marama ka mutu ai te puta o tenei Panui, ka noho mohio hoki koutou.

Ko te toenga tenei o nga patai kia Parate- ne Ngata, me nga whahokihoki a Paratene Ngata.

Q. Ko te No 2, me te No 3, engari pea te whakatu Komiti mo era Whenua hei whaka- haere tikanga? A. Ae. Q. Kaore he hiahia oku ki a tonoa ki a korerotia te Mana Motuhake, me te tono Kaunihera a Waikato, e rereke ana hoki te whakaaro o nga Maori engari pea ma te whakatu ropu rawa pea e mutu ai e pai ai nga whakahaere e mutu rawa atu ai te hoko Whenua? A. Ae. Q. Mehemea ki te kore e pai etahi Iwi ka whakaae ranei koe mo tou takiwa tena tikanga? A. Ae, Koi ana taku e hiahia nei mo to- ku takiwa, te hunga e Tautoko nei i te Pire. Q. E whakaae ana koe kia mahi tuatahi- tia tenei Pire ki tou takiwa hei tauira ki etahi Iwi? A Ae. Q. Kaore ranei koe e mahara ana ki te- tahi tikanga pai atu i tenei e ora ai nga Whenua Maori? A. Kaore, timata mai i te taenga mai o te Pakeha tae noa ki naianei e rapu ana aku whakaaro i nga tikanga pai e ora ai te Iwi Maori, kaore i kitea e au tetahi atu tikanga i pai atu i tenei, ko tenei anake i kitea e au ara me ata haere me whai haere i runga i te Matauranga o te Pakeha. Q. Kaore koe i te mahara ake i naianei kaore ano i tae noa ki te wa e mahue ai i te Maori o ratou tikanga e tika ai te hopu tonu ki to te Pakeha? A. Ae, kaore ano te Maori i eke noa ki te tikanga Pakeha. Q. Engari e tumanako ana koe ka ueke atu te Pakeha, ka neke, atu hoki te Maori? A. Ae, ko nga matauranga kino ote Pa- keha me patu atu era, ko nga Roia kaua rawa e uru ki enei mahi, engari kote ahu Whenua taku e pai ai hei whainga ma te Maori. Q. Me hanga pea he tikanga e mau • ai nga Whenua e tae atu ai te Maori ki te mutunga mai ote matauranga ote Pakeha? A. Ae. Q. Kia tae ra ano pea kite Pakehatanga ote Maori, katahi pea koe ka whakaae kia penei ano he Ture mo te Maori, me to te Pakeha? A. Ae. Q. Iki koe i nanahi mo te Kai-Waipiro kua iti haere i nga Maori? A. Ae, tetahi pea kua pau hoki nga Whenua hei hoko moni Q. Kua kite te Maori i te he o era mahi? A. Ac, no reira ka tahuri te Maori kite hanga Ture mo ratou pa, kaore e uru mai te haurangi ki roto, e hamenetia, ana nga ta- ngata e takahi ana i tana tikanga, a e tahuri ana te Maori kite peehi i nga tikanga kino i waenganui i a ratou. Q. Kua Whakatututia e nga Maori he Komiti pera nao ratou takiwa, me te whaka- tautau utu mo nga hara? A. Ae, mehemea kaore e utu te tangata i whainatia ka kawea ki te Kai-Whakawa mana e whakatau te utu. Q. Kanui pea nga painga e puta ana i runga lie mahi a ena Komiti? A. Ae. Q. Ka tu tetahi hui ka kaha pea nga Rangatira kite arai i nga haurangi kei tae ki reira? A. Ae, pera hoki te tikanga ite hui i Pa- pawai mo te takiwa anake ote tina ite taenga ote Kawana ote Pirimia mete Atimara, me nga Rangatira Pakeha, ka kitea tena kai, hei whakarite i te ahua ote tina i taua wa anake ka mutu, hei manaaki mo te manuhiri. Q. He tangata koe kua whakaako pai i o tamariki, na tou mahara ake tena, na nga moni e puta mai ana i o Whenua? A. Ae, naku tonu ehara i nga Whenua. Q. Mehemea i wehewehea o Whenua ka- tahi pea koe ka whangai ki nga hua o Whe- nua i o tamariki? A. Ae. Q. Mehemea ka wehewehea o Whenua e ki nei koe 10 eka ka tika ranei koe ki te wha- kanohonoho i o tamariki ki ena Whenua? A. Ae, engari he Pakupaku. Q. Kaati ina pea tetahi ahua o te mate ka mohio ki te matauranga nga tamariki i hoki mai i te Kura kaore he Whenua hei mahi? A. Ae. Q. He kore pea kaore ano he tikanga i takoto hei wehe i etahi painga mo ana tama- riki? A. Ae. Q. Kaore koe e whakaaro kia ata rahuitia etahi waahi mo nga tamariki mo nga wa e haere mai nei? A. E tika ana, e pena ana hoki ta matou whakaaro, kia ruhuitia etahi waahi mo ma- tou, me a matou tamariki hei Whenua tuturu mo matou. Ko nga Whenua hoki e tukua atu ana kite riihi ka riro tonu atu era i raro i te tikanga riihi, a tera ano hoki e tonoa atu nga Whenua i riro ra i te Pakeha a tona wa ki a whakahokia mai hei Whenua mahi. Q, Me rahui ano hoki pea, etahi waahi hei tuunga Kura hei ako i nga tamariki mo nga mahi a ringa? A. Ae. ' Q. Me nga Whenua papai pea hei mahi paamu ma aua tamariki? A. Ae. Q. Me pehea tena whakahaere e oti ai? A. Ma te Komiti o ia Iwi o ia Iwi e wehe etahi wahi hei oranga mo nga tamariki e a- ko ana ki te mahi. Q. Mehemea ka whakahangaitia nga ti- kanga ote Pire nei kio hiahia ua, ka pai ranei ki ou Iwi? A. Ae, kaore he mate i roto i tena tika- nga, engari kei nga whakahaerenga pea e kitea ai ona raruraru, e mohio ana hoki au ki etahi Pire i marama tonu te whakaaro iho ite mahinga ai hei Ture no te tukunga ki waho whakahaere ai ka uru mai etahi raru- raru ko nga Roia te Iwi mohio hei hopu i etahi painga i roto i te Ture. Q. . Ko koe ko tou taha e penei ana kia rahuitia nga toenga Whenua ki nga Maori? A. Ae

Q. Kite tau tenei Ture mo tou takiwa ka whakaae koe kite wehe i etahi Whenua hei whangai i nga Tamariki Kura? A. Ae. Q. Ko nga Whenua i waho atu me tuku ki te riihi? A. Ae. Q. Ko nga Whenua papai nui iti nga tangata ki roto me wehewehe ena? A. Ae, engari kaore i tooku takiwa ena tu Whenua; Engari kei etahi atu takiwa. Wi Pere:— I te mea kua poto te taima ote Paremata e tu ana, ko ehea wahi ote Pire e pai ana koe kia paahitia i tenei Paremata? A. Me whakatakoto e tenei Komiti ki to Whare te "Pire Poto" ara, Rahui i nga toe- nga Whenua, tuarua me whakaotioti i nga hoko o mua, mehemea ra e poto ana te tai- ma koi nei hoki taku korero i nanahi, ko nga Whenua he mokete kei runga e tarewa ana me kati, kaua e hokoa me hoatu ano he rarangi whakatu Poari ko nga mahi ma taua Poari hei hoa mo te Kooti hei whakatautau haere i nga hoko i etahi mea hoki e tarewa ana kia tere ai te oti. Q. E pena ana to whakaaro mo tera tau ka homai ai nga whakahaerenga ma te Poari mo nga whenua? A. Ae mehemea kaore e paahi tenei Pire i tenei tau, me homai ko tenei e tono nei aa me te Poari hoki hei hoa mahi tahi mo te Kooti. Q. Kaore ranei e pai ko te Komiti Poraka tetahi e mahi i tenei tau? A. Pai noa atu mo te paahi rawa ake o te Pire kua mama mai nga mahi ia ratou, hei hoa mahi mo te Poari me te Kooti. Q. Ko te mana mo te Rahui me whairohe me aha ranei? A. Ko tenei Rahui mo ake tonu atu, ma te ngaro tonu o te Maori ka mutu. Q. Ki to mohio me pehea te tuku mai a te tangata i tona whenua ki raro o te Poari?