Pukapuka 4, Nama 19
18680123

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE WAKA MAORI O AHURIRI.

keha tiaki i a matou, he hanga hoki i te pa-

repare o te paraki (barracks), be mahi rori

hoki. Ko te atawhai o te pakeha ki a ma-

tou he nui; ki hai i utua te kino ki te kino,

engari i homai he kai ma matou i whakau-

whia matou ki te kahu. Ko te atawhai o

Ngatiawa ki a matou he waha anake—he

kai i kore. Ko te iwi ko te Moriori

e ata noho ana i tono kainga. I mua

te takiwa e patupatua ana e Ngatiawa,

no te takiwa o te whakapono ka noho

rangatira ratou. Engari kaore he whenua

i a ratou, kei a Ngatiawa anake. Ko

Ngatiawa ka timata te hokihoki ki Tara-

naki. Hoki rawa atu ka pau te whenua i

a ratou te hoko ki te pakeha; he wahi iti

te wahi i waiho mo te Moriori—engari pea

ma te Kawanatanga pea te whakaaro ki a

ratou ki a te Moriori. Ka nui te mate o

Ngatiawa raua ko te Moriori i te mate ma-

haki nei i te Mitara (measles). Huia ka-

toatia nga mea i mate o aua iwi e 50 pea.

Ko matau, tokorua tonu o matou—he ta-

mariki paku rawa nei. Te ki a Ngatiawa

i hoki mai ai ratou he haere mai ki o ratou

whenua i Taranaki—ka riro hoki a Whare-

kauri i te pakeha. No to matou taenga

mai ki Po Neke nei ka rongo matou ki te

tangata mai o Taranaki ko Wiremu Kingi

te Rangitake o Ngatiawa kei ro ngahere

me tona rua rau e noho ana i runga i to

ratou Hau Hautanga, e mahi kai ana ma

ratou. Ka ki taua tangata hei te taenga

atu o enei i haere mai i Wharekauri akuanei

pea rere ai ki roto ki taua ope—ko to ra-

tou iwi hoki ia.

He whenua kai a Wharekauri, engari he

whenua mataotao—koia i kino ai ki a ma-

tou. Ona kai o ro te wai he tuna, he paua,

he ika, he kaeo, be pipi, he pupu; be

kereru kei uta, he poaka puihi, be karaka.

he mamaku, he nikau. Ko te manu o te

moana hoki, ko te toroa, e hua ana ki reira.

Ona rakau nunui o taua whenua he Ka-

rangu, he Karaka, he Akeake, he Matipo

(be Mapo ki konei). Ki tenei motu kaore

e rahi te tupu o enei rakau; ki reira ia he

nui—he tino rakau tonu. Ko te rakau

kaore i konei he Hokotaka—lie rakau paku.

Ka kai te kereru i nga hua ka haunga rawa

te kiko, ka kawa rawa. Nga waka o tera

whenua he korari, ka panga ki te rimu a

roto kia maiengi ake ai ki runga. He

penei ano te ahua o nga hoe me o konei

hoe. E kaha ana aua waka ki te ngaru,

ahakoa ki i te wai kaore e tahuri—engari

kaore e tino tere. Ko te reo o te Moriori

e ahua rite ana ki to te Maori.

Ko te whakaaro o nga herehere e noho

mai nei i Wharekauri, he whakaaro pai. E

mea ana matou ki te hoki mai ratou ki

tenei motu ekore ratou e hoki ki te Hau

Hau—kua marama hoki o ratou whakaaro

inaianei. Kua ata tau hoki ratou ki to

ratou kainga i Wharekauri; kua kore e

nui te hiahia kia hoki mai—na te pukapuka

a te Kawana matou i tiki ake i hoki mai ai

matou. Mehemea e whakaaro ana ano ki

te Hau Hau penei kua kore e tau te wha-

kaaro ki Wharekauri. Otira ko to matou

iwi ta matou e ki nei. Kaore matou e

mohio ana ki te whakaaro o era atu iwi.

Heoi ano nga korero e maharatia ana e

matou inaianei. Otira tenei ano tetahi

kupu. Kua rongo matou ki te ki a nga

tangata o te taha Kuini i Turanga e ki nei

ratou kaore he whenua i a matou (i te

Hau Hau) i reira. Na, he tinihanga tena

korero. He nui te whenua i a ma-

tou kei reira—he iti rapea ta ratou.

Kai te ki mai kua riro o matou whenua ito

matou Hau Hautanga. Ki ta matou wha-

kaaro kua murua, o matou hara e te Ka-

wana ka mau ano te whenua ki a matou.

Kua utua o matou hara ki o matou tinana i

riro herehere atu. Kei a te Kawana raua

ko te Kooti Whakawa Whenua te whaka-

aro ki a matou, ki a ratou hoki, apopo ake

nei. Heoi te korero.

Na matou na IHAKA POAKA, na PEHI-

MANA TAIHUKA, na TIOPIRA TA-

WHIAO o RONGOWHAKAATA.

Patangata, Hanuere 7, 1868.

Ki A TE KUPA,

E boa tena koe. E hoa be whakaputa atu

tenei i toku aroha ki toku kaumatua i mate

nei ki a te Karini (late E. S. Curling Esq. )

—i nui to matou tangi. I te aonga ake o

te ra i hemo ai ka haere matou kia kite, te

taenga atu haere rawa ki te wahi i takoto

ai, te kitenga atu pena ano me te tangi ki

te tangata maori nei—puta ana te aroha.

He tangata pai taua tangata i mate nei; he

atawhai ki te tangata. I tona oroko taenga

mai ki tenei kainga, no taku tamarikitanga,

i kite ai au i tona pai, a tae noa mai ki te

wa i mate ai ia. E penei ana ano hoki

koutou te iwi nona te mato, otira rahi atu

to koutou. Ko etahi o matou i tangi ngu-

nguru rawa nei, ko etahi i punua tona roi-

mata ki roto, he whakaemaema i nga pake-

ha; tena ko te hiahia kia tangi ka nui,

penei me tona matua tipu nei te ahuatanga

o te aroha ki to matou matua i mate nei—

otira te aroha i te wa iti nei, ara i tenei ao.

Ehara te mate i te tangata, na te Atua nga

mate i tuku mai ki a tatou.

Mau e tuku atu ki te Waka Maori. Ki

te kore koe a pai heoi ano i te hanga ka

puta atu ki a koe taku aroha.

Na NGUHA.

NGA MAHI A TE HAU. —I te tupuhi i ko-

rerotia i tera nupepa, i nga moutere i mate

i te ru raua ko te hau, kotahi te pere rino

e iwa tana te taimaha i hikitia pukutia e te

hau kotahi kuata maero te pamamao atu o

te wahi i tau atu ai! Tetahi, he toka e

wha te kau tana te taimaha hurihia ana e

te hau ki runga ki te heera kaipuke takoto

ai!! He mea kahaki mai na te hau taua

heera no runga i nga kaipuke. Kotahi te

rakau kurupae e 25 putu te roa i hikitia ki

runga ki te rangi, te tukunga iho ki raro ka

tau kirunga ki tetahi whare, wherohia tonu-

tia a runga o taua whare tutuki tonu ki te

papa ki raro tu ai tetahi pito, ko tetahi pito i