Pukapuka 6, Nama 9
18691216

whārangi 3  (4 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE WAKA MAORI O AHURIRI. 39 ara,—"mo etahi atu hanga katoa hoki me ka tangohia a muri ake,"— ki te peratia akuanei ka waiho e te pakeha whanoke ko taua kupu hei tikanga whakapatipati mana ki te tangata kia tangohia ona hanga kia pau te whenua i a ia te horo—tana pai hoki. Tenei ano etahi o koutou kua taimaha rawa i te hanga tango o o noa, kua pau hoki o koutou whenua te moketi. E mohio ana matou e kore e taea e koutou te utu i nga nama i roto i nga tau kua karanga- tia i roto i nga moketi—akuanei te riro ai nga whenua, no te mea e nui haere tonu ana nga nama. Engari ki ta matou whakaaro me hoko atu e koutou tetahi wahi o nga whenua kua moketitia kia ai he moni hei whakarite i nga nama o nga moketi kia watea te wahi o te whenua i toe. Ina te kore he pau katoa te whenua—e pai ana kia toe tetahi wahi ki a koutou. Ki te kore e ho- kona tetahi taha hei whakawatea i tetahi taha akuanei te pau katoa ai i te roanga atu o te moketi. A ka watea tetahi wahi kia tupato koutou mo muri iho; me kati te rongo tai- ma, e tango ana i te hanga e utu ana—kua rongo hoki koutou ki nga whakatauki nei;—"Ko te patu ki tetahi ringa, ko te whakapuru ki tetahi ringa." Tetahi; — "Noho maaha ana, haere maaha ana." En- gari ki te hiahia hoko koutou i te whenua kaua e hoko huna, kaua e kawea ki te kokonga o te whare hoko ai. Engari me panui ki te nupepa pakeha nga whenua mo te hoko kia rongo te tokomaha o te pakeha me kore e kitea tetahi ta- ngata e rahi ake ana tana utu. Ko ta te pakeha tikanga tenei—he mea ano ka akihanatia. Ki te hiahia etahi o koutou ki te pera me kawe mai ki a te Karini kei Nepia mana e panui. Inahoki ko te Tamumu kua tukua mai ki a ia e nga tangata o roto o te Karauna Karaati o taua whenua mana e panui, mana hoki e hoko atu. Totahi ka riro taua whe- nua mo te ono rau pauna, he hoko ngaro hoki. No te tukunga ki a te Karini mana e mahi kaore i takitaro i taua rangi ano kua whakaae tetahi pakeha kia whitu rau pauna—akua- nei te waru ai rau. Koia hoki tenei e Ngatikahungunu me panui nga whenua e hiahia ana koutou kia ho- kona kia rite ai nga utu. Ekore hoki koutou e kite i nga kokoruta- nga o te ngakau o etahi tu tangata pakeha.

WHANGANUI. KUA tae te Pokiha ki Whanganui, kua kite i nga tangata maori o te taha ki runga o taua awa. E rua nga huinga o nga tangata o reira ki a te Pokiha—-kotahi i Ranana, e rua rau e rima te kau nga tangata; ko tetahi i Ohinemutu, te kainga o Pehi, e wha rau nga tangata i taua hui. Ko Topia me ona tama, ko Pehi, ko Mete Kingi, ko Te Tahana Turoa, ko Aperinika, ko Hare Pa- tune, me etahi atu rangatira, i reira katoa— o te taha Kingi, o te taha Kuini hoki. Ka ui ratou ki a te Pokiha ki te tikanga mo te whenua i Taupo me nga whenua o te taha ki runga o Whanganui, mehemea e peheatia ana— e mauria ana ranei e te Kawanatanga. Ka ki atu te Pokiha na Hori Tauteki, na te Wirihana, na Topia me nga tamariki a Hori Kingi aua whenua—ekore e mauria e te Kawanatanga, ka waiho tonu ma nga tangata nana. Katahi ka ui nga tangata ki te whakaaro o te Kawanatanga mo Ngarauru o Waitotara. Ka ki atu te Pokiha he nui rawa te he o taua iwi. Kua hokona ketia atu e ratou o ratou kainga ki a Kawana Paraone raua ko te Makarini, a e noho marire ana nga pakeha i runga; no te taenga o Titokowaru ki reira ki te whawhai ki te pakeha ka rere ratou ki taua tangata ka tahuri poka noa mai ki te pakeha riri ai. Te mahi tika ma ratou he hui ki te pakeha ki te patu i taua tangata; ka kore ka haere pea ki Whanganui noho noaiho ai. Otira no te mea kua whawhai ratou ki a te Kooti i Taupo no reira ekore ratou e whiua; engari ekore e tukua kia hoki ki Waitotara —me noho ratou i roto i nga iwi Kuini o Whanganui whakatupu ai i te kai ma ratou ko a ratou tamariki. Tera atu nga korero o taua hui. Te mutunga iho kua whakaae a Topia kia uru katoa ratou ki te taha Ka- wanatanga ki te pehi i nga kino, ki te whai hoki i a te Kooti. E ki ana a Topia ka tohe tonu ia, ratou ko ona iwi, ki te hopu i a te Kooti inaianei ano. E wha te kau nga pu a te Pokiha i hoatu ki a ia, a mauria ana e Topia hei whakamutunga mo a raua ko- rero, hei howhanga rongo. Ko te haki o te Kuini i whakaarahia i roto i te pa o Pehi i te korerotanga.

KAIMANAWA. KAI te mahi tonu nga pakeha ki te kimi koura i Kaimanawa—no Whanganui etahi 110 Nepia nei etahi. Kaore ano ratou kia kite noa i te koura, engari te kohatu kiri- paka kua kitea. E ki ana nga mohio o ra- tou e rite tonu ana nga kohatu me nga one- one o taua whenua ki to nga whenua koura i mahi ai ratou i etahi atu wahi, a e mea ana ratou tera ano e kitea he koura ki reira a muri ake nei. Hei painga rawatanga mo Heretaunga ki te kitea nuitia te koura i taua wahi, katahi ka huhua te moni, ka nui hoki te mahi me te tangata i to tatou kai-