Pukapuka 8, Nama 12
18720619

whārangi 82  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua81
83titiro ki te whārangi o muri


 

82 TE WAKA MAOEI O NIU TIRANI. puta te whakaro o te Kawanatanga, kia whaka- wakia katoatia nga whenua i kiia e te pakeha kua riro i a ratou. Whakawakia ana. Haere ana nga kaumatua nana i tuku nga whenua ki te '. pakeha, ki te aroaro o nga kai whakawa. Ka pataia te tukunga o te whenua—nga rohe—me nga utu i puta—ahakoa ririki te taonga, whakaaetia katoatia ana. Ka tohea ano e te Kaiwhakaora ka ki : " Koia—he pono to tukunga i te whenua, le tuturu rawa? " Ae kua taka rawa ahau i runga i te whenua nei." Penei tonu te tikanga —ko te nuinga o nga whenua i whakaaetia, ae iti rawa nga mea i whakahekia—a he he ano. Na, e hoa ma titiro koutou ki te tika, me te marama o ta nga kaumatua. Mana tonu, a, e mana nei taea noatia tenei ra. Kahore i kome- metia te iti o te utu. Kahore i takahia e ratou be mea i mahia i raro i te ra e whiti ana. Kati tena. I muri i era hokonga, ka timata te hoko whenua a te Kawanatanga, hei whenua mo nga pakeha i haere mai ki te noho i nga motu nei. Ko o ratou whenua tupuna i waiho atu noho ana i roto i te tangata maori, ano he iwi kotahi. E hara i te mea i hokona katoatia nga whenua. Kahore, i ata wehewehea ano etahi pihi pai hei whenua tuturu mo nga tangata maori. Ko aua whenua i naianei kua nui rawa nga tikanga pai e puta mai ana i roto. Te take, kua nohoia e te pakeha tetahi taha, me tetahi taha—kua mahia ki te pamu, rere mai ana te tika ki nga whenua i potakatia. I tera ra, kahore he kupu penei. " E ! he kore rawa te utu" Horahia ana nga taonga o te pakeha ki te aroaro o te tangata maori—titiro ana e pai ana, riro ana i te tangata maori nga taonga a te pakeha—riro ana te whenua a te tangata maori i te pakeha—tuhituhia iho ki te pukapuka nga rohe o nga whenua me te whaka- aetanga. Mutu ana i reira. Mana tonu nga tukunga whenua a nga kauma- tua taea noatia tenei ra. Ta matou patai tenei ki a koutou e tenei whakatupuranga tangata : E tika ana ranei te whakahe a nga tamariki i te mahi a nga kaumatua ? E tika ana ranei ta koutou whakakorekore i tenei ra i a koutou tukunga o mua ? Ka tika ranei tenei kupu hei whakatika- tika i a koutou, " E he kuare matou i era ra, inai- anei kua mohio." Ki ta matou titiro, e kore rawa koutou e whakatikaia ki tena kupu, no te me i te ra o te hokonga, whakaae ana te tangata maori, whakaae ana hoki te pakeha. E hara tenei i te tahae. E mohio ana tatou katoa, na te pakeha i nui ai te utu mo nga whenua. Mehemea kahore he pakeha, hei aha ena whenua ? No hea e hoki mai ki a koe tetahi painga. Ko te ture tuku whenua, e hara i te mea no naianei—no mua noa atu—na koutou ano na te tangata maori. He maha nga whenna i tukua e te

maori ki a ratou whaka-maori—haunga hoki nga whenua i haere i runga i te pakuha. I utua ano e koutou te whenua ki te pounamu, ki te kahuwaero ki te waka, ki nga taonga nunui a te tangata Maori. He maha nga whenua i haere i runga i te aroha. E hara i te mea he iwi kotahi nana tenei ture—na katoa, timata mai i a Ngapuhi, paku noa atu ki runga. E mana tonu ana aua tukunga, a, taea noatia tenei ra. Mehemea ka whakatika mai nga tangata riana te putake o te whenua ki te whakahe, ka kiia e koutou he tangata tutua, he tangata rora. Ae ra, e tika ana taua kupu. Ko te mea i puwhania i te waha, tena ano ranei e whakahokia mai ? Ko nga mea i oatitia tikatia e nga kaumatua e kore e taea te wewete.

KAI te mahi tonu nga Kai Huri o te Kawanatanga ki te ruri i te whenua i Otaki haere atu ki Mana- watu. Ko te whenua i Wainui haere atu ki Wai- kanae ki Otaki kua oti te mahi. E nui ana ta matou whakapai ki te whakaaro o Ngatiawa e noho mai nei i Waikanae, ratou ko Tamihana Te Rau- paraha, mo a ratou rohe. He rohe tautohe hoki na ratou. I te timatanga o te mahi a te Kai Ruri i riri ano ratou tetahi ki tetahi—kia kaua tetahi e takahi i te rohe a tetahi. Muri iho ka kite ratou i te whakaaro tika kia waiho ma te Kooti Wha- kawa e whakatuturu i a ratou rohe. Katahi ka waiho te Kai Ruri kia mahi marire ana, a whaka- takototia ana e ia ta Ngatiawa rohe i te tuatahi, muri iho ta Ngatitoa i a Tamihana te Rauparaha —kei te Kooti te whakatuturutanga. Ko etahi o Ngatiraukawa e mea ana kia kaua e porotakatia to ratou whenua, ta tena hapu ta tena hapu engari me haere nga rohe i waho, i Kukutauaki tae noa ki Manawatu, haere tonu hoki i runga i te maunga i Tararua, kia huihui o ratou whakaaro kia kotahi ki te whawhai i roto i te Kooti ki nga iwi o waho—ara ki a Rangitane, ki a Ngatiapa, me etahi atu. A, o mea ana kia oti te whakawa pera katahi ka ruritia nga tawaha ki ia hapu ki ia hapu o ratou. No te meatanga a te Kai Huri kia tinitia te awa.ki Otaki haere atu ki uta ka riri ratou ka whakamutua te mahi—no muri mai, no te korerotanga o te Karini ki a ratou, ka tukua ano te mahi kia mahia ana. Na, e he ana tenei mahi whakararuraru, he rawa. Na ratou te kupu ki a Te Hupiritene kia tukua atu he Kai Ruri, no te tukunga atu ka tahuri ratou ka whakararuraru i te mahi. Kua whakaae au te pakeha kia ruritia e au to ratou whenua, kei au ano te tikanga o te ahua o te mahi, kei au hoki te tohungatanga, kaua ratou e whakararuraru mai. Engari kei te Kooti katahi ratou ka korero, kei reira rawa he mahinga ma ratou. Ka mea ratou i reira ai kia whaka- wakia ko nga rohe anake o waho, e pai ana : kei a ratou e mohio ana; ki te mea ranei ratou kia whakawakia ta ia hapu tana wahi, e pai ana ano— i te mea hoki kua oti te mapi. I whakaae ai te Hupiritene kia tukua atu he Kai Ruri, mo runga i to ratou kupu hoko i tetahi wahi o te whenua ki a ia; na e tika ana kia porotakatia te ruritanga kia tika ai te hoko a te tangata hoko, me te pupuri a te tangata pupuri. Ko tenei me kati te whaka- raruraru ; me waiho kia mahia te mapi kia tika ai te mahi a te Kooti apopo ake nei.