Pukapuka 8, Nama 14
18720717

whārangi 92  (4 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua91
93titiro ki te whārangi o muri


 
92 TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. aomarama, kia tere te haere ki nga takuta kia okaina 1 koutou. Kua tae atu hoki te kupu, a te Kawana- tanga ki nga takuta pakeha katoa e noho ana ki nga kainga maori kia tahuri ki te okaoka i nga tangata— me oka noa, kaore he utu. Na, he manaaki tenei na te Kawanatanga i a koutou kia ora tonu koutou. Ko tenei kaua koutou e turi; me haere katoa ki nga takuta—te tangata matua me te tamaiti, te tane me te wahine, te tangata pai me te tangata kino, kaua tetahi e noho. Ahakoa kua okaina koutou i mua i o koutou tamarikitanga, me haere ano kia tuaruatia. Kai te pena hoki te pakeha inaianei—ko wai e noho i te pawera, i te ohiti o te ngakau ? Heoi a matou kupu ako ki a koutou. Ma koutou hoki e whaka- rongo ka pa te karanga ;—" Ko te Whakaariki! Ko te Whakaariki e ! Maranga te pa ! Ka mate tatou!"

[No muri mai o te tuhinga o nga korero o runga ake nei kua tae mai te rongo ki Po Neke kua hemo rawa tetahi o nga turoro i korerotia ki runga ake e takoto mate ana ki Akarana. Ko tetahi mea hou hoki o taua kainga kua mate ano—mate rawa. Kia tere te tangata te haere ki te takuta kia okaina ia kei hopukia ia e tenei mate kino. Ko te oka hoki te matau e mate ai tenei taniwha kai tangata, te Koroputaputa.]

TE HUI KI PAKOWHAI. No te Taitei te 11 o nga ra o Hurae i mutu ai te hui nui a Ngatikahungunu ki Pakowhai, te kainga o Karaitiana Takamoana M.H.R. Kaore ano matou kia ata rongo ki te tino tikanga o taua hui. Ki te tae mai he korero ki a matou o taua hui ka panuitia atu ano e matou. Engari ta matou i rongo ai he hui kimi tikanga hei whakaarotanga mo Karaitiana i tona haeretanga mai ki te Paremete ka tata nei te tu. Tetahi, he korero na Henare Koura ki nga iwi i ona whakaaro hou. E korerotia ana e wha rau (400) pea nga tangata i tae ki taua hui —nga iwi o Ahuriri katoa puta atu ki te Rawhiti. He whakahe ta Henare Koura i nga tikanga tuturu a te Pakeha; me kore he mema maori ki te Paremete ; me kore nga hoko me nga reti whenua kua whakaaetia i mua; me kore nga Kai Whakawa maori, he hanga noaiho ia ki a ia—nae kore anake ena tikanga ki tana whakaaro. Te mea pea i whakahe ai ia ki nga Kai Whakawa maori, mo tona takanga i tona Kai Whakawatanga. E kore ano e kake te tangata pera me Henare Koura, he tangata whakararuraru hoki i nga tikanga. Te take pea o tona whakahe ki nga mema maori he hae ki a Karaitiana mo tona tunga hei mema mo te Paremete. I mea hoki a Henare Koura i mua ko ia rawa ano he mema; no te tunga ko Karaitiana ka hae ia, ka whakahe ki te tikanga tuku mema maori ki te Pare- mete. Ki hai i whakarangona ana korero e te hui. Ki ana a Karaitiana e kore rawa e puta nga tikanga a taua koroke. Ko Renata Kawepo i ki atu me mahi a Henare i tana i kite ai, me mahi ratou i ta ratou i kite ai. E korerotia ana e iwa te kau, pauna (£90) a taua hui i kohikohi ai hei oranga ki Po Neke mo etahi hoa maori kimi whakaaro mo Karaitiana i te takiwa o te Paremete—kia tokorua.

HE WHARANGI TUWHERA MA NGA HOA TUHI MAI.

Ki a te Kai Tuhi o te Waka Maori. Rangitikei, Hurae 2, 1872. E hoa tena koe; me nga iwi maori o tenei motu tena koutou katoa. Kua hoha pea koutou i te roa e aku reta i ki ai au kia tuhituhia hei whakaatu i te whakatupuranga o te " hapi." Ahakoa ra, tenei katahi :a tuhia atu. Ko te takiwa tonu tenei hei to i te hapi tae noa ki e mutunga o Hepetema. Ko tona ahua e penei ana ne te pohuehue. Ko nga pua e rite ana ki te pua o :e akaaka—ko tona hua tena ko nga pua. Ko nga ;ake e tangohia ana hei purapura—nga take hoki e ite ana ki nga take o te pohuehue. No te tau tua- ;ahi anake te nuinga o te mahi ki runga ki taua mea ki te hapi. Ko te mahinga tenei. I te tuatahi ka hangaia te taiepa, kia tika tonu ; he kino nga taiepa pikopiko mo te hapi. Mahia hoki ki te wahi tau- marumaru kia ruru, mo nga hapi kei pakaru i te hau. Ka oti nga taiepa me tango nga rakau, nga otaota, nga aha atu, i roto i te maara kia marakerake rawa. Ka mutu tena me keri te whenua kia hohonu, me parau ranei ; ka mutu tena me hanga nga rarangi pukepuke, kia wha putu te rahi o nga puke, kia rua putu te teitei, kia whitu putu ki waenganui o nga rarangi, kia rite tonu te whanui o te takiwa, ara te tawhiti o nga rarangi, puta noa ki tetahi pito ki tetahi pito, kei hapi tonu te maara. Me to kia rua, kia toru ranei, nga take (taki ono inihi te roroa) ki te puke kotahi. Na, ka tupu nga rau me pou ki te rakau ririki e ono putu, te roa. Kati mo te tau tuatahi, e kore hoki e hua i te tau tuatahi. Mehemea ka hiahia te tangata ki te to taewa ki waenga o nga rarangi hapi i te tau tuatahi, e pai ana—kia kitea hoki he hua o tona maara i tena tau tuatahi. I te tau tuarua ka hua te hapi, otira ekore e tino nui. Engari te tau, tuatoru, tae noa ki te tekau o nga tau e kaha tonu ana te hua, mehemea i pai te nga- kinga. I roto i nga tau katoa i muri i te tau tuatahi kaua rawa etahi mea e whakatokia ki waenganui o nga rarangi. I te tau tuarua, i te timatanga o te raumati, me wehe mai tetahi o nga take i whakatokia ra i te tau tuatahi, a ka whakatokia ano kia pera me era hoki i te tuatahi ra. Kaua e tango kia nui ki te puke kotahi, engari me titiro ki te kaha ki te kore kaha ranei o nga take, hei reira te mohiotia ai te nuinga te itinga ranei hei tangohanga. I te tau tuarua hoki me kohikohi nga tarutaru i waenga o nga rarangi; me keri hoki te whenua i te taha o nga pukepuke. Heoi ra, ka tupu. Na. hei te tau tuatoru me poupou kite rakau taki te kau ma rua putu te roroa, kia toru rakau ki te puke kotahi—me te kakau kaheru te rarahi o te rakau. Me whitiki a runga o nga rakau, kia pupu ai. Ka tupu nga hapi, ka taea te rua te toru, ranei putu te teitei—katahi ka hereherea ki nga pou kia tupu. whakawiri ai ki runga ki nga pou. Na, ka hua mo waiho nga pua kia ahua ma, katahi ka whawhaki. Me tapahi nga hapi katoa ki runga iti ake o te whenua, rue unu nga pou me tuku ki runga ki te whariki kohi- kohi ai nga pua. Ka mutu te kohikohi me tauraki ki te ra kia maroke. Ka mutu, tena me pehi ki roto ki te peeke kia maro. Ka mutu. Ko nga tangata katoa e hiahia aua ki te whakatupu i tenei taru me tuhi mai ki au, maku e kimi purapura ma ratou. Otira ekore au e hoatu purapura ki te tangata kaore ano i whai taiepa—kei moumoutia nga purapura ki te tangata mangere. Na to koutou hoa aroha. Na HOANI TIWINI.

Ki a te Kai Tuhi o te Waka Maori. Rangitikei, Hune 12, 1872. E hoa tena koe. Mau e tuku atu ki te nupepa enei korero mo te Mihitini patu witi a Ngatiapa. Ko nga utu o taua Mihitini e rima te kau ma rima pauna. Ko nga tangata nana i utu e wha te kau ma wha— taki kotahi pauna e rima herengi a te tangata kotahi. E puta ana te toru te kau peeke i te ra kotahi, ki te witi pai. Ka nui to matou marama ki to matou