Pukapuka 8, Nama 18
18720918

whārangi 121  (7 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua120
122titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAOEI O NIU TIRANI. 121 Me whakaaro hoki te Kawanatanga, me tenei Runanga, i tukuna mai e nga maori, ahakoa pai, ahakoa kino, hei mema mo rotou i runga i ta ratou whakaaetanga ki nga Ture. Me titiro hoki te Kawanatanga ki nga whenua i tukuna hetia nei e nga maori, no te mea he take pouri tera. Mehemea i whakahokia nga whenua ki nga maori, ko reira ka whakaae ratou kia tu he kura i o ratou takiwa, engari te take e roa ai, ko nga whenua i whakatakotoria i mua mo nga kura. Kei runga ko Wi KATENE, Ka mea, kei te tika ano pea nga korero a Wi Parata mo tana takiwa ake, engari kaua e kiia e tika ana mo etahi atu takiwa maori. Tera pea e hiahia ana nga maori o etahi takawi ki te whakaara kura, a kahore ia (a Wi Katene) e hiahia kia kore ta ratou mahi pena, inahoki, kua kii mai a Wi Parata i ona whakaaro mo to Kawanatanga me nga Mihinare i mua. Mehe- mea e hiahia ana etahi takiwa ki te kura kaua e whakakahoretia i runga i nga korero a Wi Parata. No te mea e hiahia ana nga tangata o etahi takiwa kia whakaakona a ratou tamariki ki te reo pakeha. KEI runga ko KARAITIANA TAKAMOANA. — Ka mea, e hiahia ana ahau ki te whai kupu mo te tikanga whakaako tamariki, Engari kahore ahau e ahei no te mea kahore au i taku nohoanga i te timatanga o te korero. I whai korero ano au i te tau kua pahure ake nei, a, whakaaetia ana e tenei Hunanga, Kotahi te take kahore ano kia ata marama, ara, ko nga whenua i hoatu ki nga Mihinare i nga ra kua pahemo ake nei, kua kiia nei e au kia whakahokia mai, kia tiakina e nga Runanga kura. Ko nga tikanga kura kua korerotia i te motu katoa. Kua nui aku haerere, korerotia ana e au nga korero mo taua tikanga ki nga tangata. Kua tohe ahau kua whakaatu i te pai mehemea ka hoatu e ratou tetahi taha o a ratou whenua mo te mahi kura, hei whakakaha i te Kawanatanga ki taua mahi. E mahia ana e au ano taua tikanga whakaako, no te mea ko taku e hiahia ai kia noho nga maori i roto i te Paremete pera me te pakeha, kia tu, tonu hoki nga kura. Kua tohe ahau ki te hunga maori kia tukuna a ratou tamariki ki te kura inaianei, kia hohoro ai te whakaako i a ratou i te taima e tokomaha ana hoki ratou.—a kia ata tika te tu a te maori i roto i tenei Whare. Taku whakaaro mo nga Mema maori o te Whare inaianei, i korerotia e au i roto i tenei Runanga i tera tau, kia whakaturia ano etahi Mema, no te mea e ruarua ana enei. E hiahia ana ahau kia kite i etahi tangata maori mohio ki te whakahaere i nga tikanga pakeha maori hoki. I korero hoki ahau i tera tau kia whakaturia he Mema maori hei hoa mo te Kawana- tanga, hei Minita, kia ata mohio ai te iwi maori e mahi tahi ana nga iwi e rua i raro i nga ture. Kahore aku hiahia kia kite i nga iwi e rua a wehe ana i runga i tetahi take kotahi. Ahakoa, kahore e rite te mohio o te maori ki nga ture pena me te pakeha, otira kia kotahi ratou. Kua korerotia te tikanga mo te Mema maori i roto i te Kawanatanga Porowini, ki taku whakaaro e tika ana, engari kotahi ano te take kahore i tika ki taku whakaaro, no te mea, akuanei kotahi ano pea te Mema mo te Kawanatanga Porowini, e kore tera e tika. Mehemea ka tukuna kia kotahi anake te maori hei Mema mo te Paremete o nga Porowini, ehara tera i te whakahaere i nga tikanga maori. Ki taku whakaaro kia rite tonu te maha nga pakeha me nga maori i roto i te Paremete o nga Porowini, hei reira te tika ai. Me pooti tahi nga pakeha me nga maori mo te whakaturanga i te Mema maori ki aua Paremete. Kahore ahau i te hiahia kia whakaturia noatia, engari ma nga pooti a te iwi e whakatu ki roto ki te Paramete. Kahore hoki ahau i te hiahia kia waiho ma nga pakeha e whakatu i ta ratou tangata e pai ai ki te Paremete o te Porowini engari ko nga Mema maori me whakatu ano e nga tangata o te Porowini e noho ai ratou. Ko te pai rawa mehemea ka mau tonu te tikanga e mahia ana e tenei Paremete inaianei. Ko nga maori kahore i te raruraru inaianei, kua houhia te rongo. Ta ratou anake e mataku ai ko nga ture kahore ano kia ata mohiotia e ratou. E kii ana pea ratou, kei raro tonu i nga ture tawhito ratou e noho ana. Ki toku whakaaro me whakamaori nga ture katoa e mahia ana e te Paremete i tenei tau, kia kite ai nga maori kua oti te ta ki to ratou reo. Ahakoa ture pakeha, tukuna kia whakamaoritia katoatia i te mutunga o te Paremete, kia kite ai nga maori i nga ture kua mahia e tenei Runanga, kia kore ai he take rapurapu ki nga ture a te mutunga o te Paremete, kei penei te whakahoki mai i te patai. " I mahia i tera tau—i puta tena ture i te tau kua pahure ake nei." No reira au ka mea kia whakamaoritia katoatia nga ture e puta ana i te Paremete. KA tu ko TAIAROA, He kupu kotahi taku mo te ture kua kawea mai e te Minita mo nga Maori ki te Paremete nei. E whakatika ana au i taua ture. Meake ka pau nga tau e rima mo nga Maori i tukuna nei kia tu ki te mahi Paremete, a e pai ana au kia nukuhia atu kia rima ano nga tau. Kotahi ano te tau e tu ana matou i roto i tenei Runanga. Ko nga Mema maori i tu i roto i nga tau i mua atu i a matou i kiia e etahi Mema he " Whakapakoko," i tenei tau ka kite ratou kua pai te whakahaere i nga tikanga maori e matou. No reira au ka mea, e tika ana kia nukuhia atu kia rima nga tau e noho ana nga Mema maori ki roto ki tenei Runanga. Taku whakaaro hoki kia tokomaha atu nga tangata maori hei whakahaere i o ratou tikanga. He nui rawa nga takiwa o nga Mema tokowha inaianei, hei whaka- haere tika i nga mahi. Kotahi ano te Mema mo te takiwa o te Waipounamu; ahakoa he takiwa nui rawa. E tika ana ko te iwi maori e ruarua ana, engari he mamao no nga kainga. Te Mema mo te takiwa maori ki te Hauauru, ko tana takiwa he nui hoki, hei whakahaere ia i nga tikanga o Waikato, me etahi atu iwi, kahore ano hoki ratou kia kite i a ia, e mohio ranei ki ona whakaaro. Ki taku whakaaro me ata korero tenei Runanga i te tikanga mo tenei mea, kia whakaturia ano etahi Mema. He kupu hoki taku mo te tukunga i etahi Mema maori ki roto ki te Paremete o nga Porowini. I te tau kua pahure ake nei i patai atu ahau Ki te Minita mo nga Maori, ka whakaaetia ranei taua mahi e nga Porowini i tenei tau, tona whakautu mai, ka taea ano, pena me koutou e noho ana i roto i tenei Paremete, no te mea ko taua ture kotahi. Ki taku whakaaro he mea tika kia tu he Mema maori i roto i nga Runanga o nga Porowini hei whakahaere i o ratou tikanga, no te mea e whakaputaina ana he ture i roto i aua Runanga e whai mana ana ki te taha maori te taha pakeha hoki. ________________

NGA MAHI NUI o TE KAWANATANGA. Akuhata 21. Kei runga ko Wi PARATA, ka mea, e taea te korero . nga he a te KAWANATANGA i tenei wa, no reira ko te korero ahau i aku whakaaro mo a ratou he ki te i taha maori. I ta matou nohoanga tuatahi i roto i tenei Runanga, i korerotia mai e nga maori nga tikanga i hiahia ai ratou kia kawea mai ki te aroaro o te Kawanatanga kia whakaaetia e ratou. Ko etahi o a ratou whenua kua herea e te Kawanatanga, kahore ahau i te korero i nga whenua kua tangohia, kua hokona, kua whakahokia ranei e te Kawanatanga; engari mo a ratou whenua ake. Kua rongo tenei 3 Runanga i nga korero o nga maori i etahi taima, a e mohio ana ratou, ko te take nui ki te taha maori ko a a ratou whenua. I tukuna mai matou ki konei e te i, iwi maori hei korero i a ratou pouritanga ki nga a pakeha. Ahakoa i hanga enei ture e nga Paremete o