Pukapuka 9, Nama 1
18730108

whārangi 3  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. 3 whenua nei ki te Aruhemokopuna . Ko te tino take tena o to maua whawhai. Katahi pea ka pai ka tae mai na koe hei takawaenga. I te Mane kua taha nei, i runga i taku whakaae ki a Iharaira, ka haere au me aku hoa me Hotene Porourangi kia kite i a Wiremu Keiha i roto i tona pa. Ka mutu te tangi ka ki atu au ki a ia;—' Kua tae mai au ki tou pa, kua kite au i ou pu hei pupuhi moku. Na, me haere mai hoki koe kia kite koe i aku pu.' I te Turei ka tae mai ia—a hari ana maua i te mea ka ora te tangata. Engari kai te pouri tonu au ki aku taonga kua ngaro." Mutu rawa atu nga kupu a Paora ki a Te Makarini kua po, no reira ka karangatia hei te ata ka korero ai. Katahi ka hoki a Te Maka- rini ma ki runga ki te tima moe ai. I te aonga ake, i te 29, ka hoki mai ki uta ka korero ano. Ka tu ko WIREMU KEIHA, ka karanga ki a Te Makarini;—" Haere mai! Haere mai ki te titiro ki te raruraru o tenei iwi! ki te pehi i te kino i te mauahara! E mahara ana au ki a koe kua tae mai na ka pai akuanei. Otira kaore au e mohio ana i haere mai ranei koe ki te kawe mai i te pai ki au ki te homai i te pouri ranei, ki te here i au, no te mea e tika ana taku takahanga i te ture—otira e titiro ana au ki a koe mau au e whakahoki ki te tika. Mehemea i whakarongo taku teina ki aku korero ka noho atu ia ki tera taha o te awa, penei kua pai. Me karanga au ki a Te Mokena raua ko Mohi, engari na raua te take o tenei he. Haere mai! Tukua mai te maramatanga ki runga ki a matou nga tangata e noho ana i roto i te pouritanga." Kai runga ko HAMUERA; —"Haere mai! koutou ko ou hoa kia kite i nga tangata, kia tirohia o ratou raruraru. Kua roa e whanga ana kia tae mai koe ki te whakakore i tenei he, ki te homai ano i te rangi- marietanga ki runga ki a matou." Kai runga ko TE MAKARINI; " I tawhiti ano au kua tae ake ki au te rongo o tenei raruraru—a pouri rawa ana au. Katahi au ka mohio he parau to koutou hiahia kia tukua mai nga Ture ki a koutou; inahoki e rongo ana au kai te whawhai te matua ki te tamaiti me te tamaiti ki te matua. E tino kino rawa ana tenei mahi. E hiahia ana tetahi ki te whakamate i tetahi mo runga i te whenua e mau ana ki a korua tahi; a ko nga pu i hoatu ki a korua hei whakaora mo korua i te hoa whawhai e mauria ana e korua hei whakamate mo korua ano. Me tuku mai aua pu ki au kia mohio ai au he tino pono to korua hiahia ki te hohou i te rongo. Ka nui rawa toku pouri ki tenei mahi, no te mea hoki ko taku mahi tonu he hapai i te ingoa o Ngatiporou hei tauira mo etahi atu iwi; ko tenei kai te tahuri koutou ki a koutou ano. Kua mauria mai e au o koutou rangatira ki konei i tenei rangi kia ata ma te take o tenei he, a kia whakamutua rawatia hoki kia mutu rawa i naia nei ano." Ko MEIHA RAPATA;—" Me noho tetahi o raua i tetahi taha o te awa, ko tetahi i tetahi taha; no te mea no raua tahi to raua kainga, a tera atu te takiwa e mutu ai to raua TITI ka noho pai raua i runga i to raua whenua." Ko HENARE POTAE;—" Ki taku whakaaro ma te Makarini anake e whakaoti i tenei he, no te mea kua korero katoa nga rangatira o Ngatiporou kia houhia to raua rongo." Katahi ka mauria mai aua tangata tokorua ki te aroaro o te Makarini, he kanohi he kanohi. Ka uia e te Makarini to raua whakaaro. Ka mea a WIREMU KEIHA;—" Kaore ano kia ata pai. Kaore ano kia tumau te rongo. Kaore ano kia ata tatu toku ngakau. Me noho pea a Paora i tetahi taha o te awa, ko au e noho i tetahi taha. Engari ko te rohe i waenganui i a maua me ata whakatakoto marire, kaua hoki e takahia e tetahi e tetahi; ki te takahia ka riri ano." Ka mea a PAORA TE HAENGA;—" Taku whakaaro i whakaaro ai au ko tenei houanga rongo hei mea tuturu tonu, hei pono rawa; ko te tikanga mo te whenua e waiho ana kia tae mai koe mau e ata wha- kaoti—koia ena aku whakaaro. Taku e mea ana me noho tahi maua i runga i nga whenua i a maua tahi ano; ko nga wahi e motu ana ki au, ki a ia hoki, kaua ena wahi e nohoia tahitia e maua—kaua hoki maua e poka atu ki nga whenua ke atu i a maua. Te take o to maua whawhai ko te Tohe nei ko Potae te ingoa. E tono ana au kia utu e Wiremu Keiha ki au mo taku tangata kua mate i a ia, me aku taonga kua mate kua pau." Ko WIREMU KEIHA;—" E kore e utua e au nga taonga me te tangata kua mate ra. Mehemea ko au kua mau "tuatahi ki te pu e tika ana pea tana tono kia utu au. Engari ko ia ko Paora kua mau tuatahi ki te pu kua ki mai kia puhia au e ia—ehara hoki i te kupu hou nana taua kupu pupuhi moku. Ka rua nga tau e penei ana me te manawanui tonu au; katahi hoki au ka mau ki te pu hei whakaora i au—a ka mate te tangata i au. E kore au e whakaae kia utua e au nga kai. E whakaaro ana au me kore a te Mokena raua ko Mohi ki runga ki tenei whenua (e tautohetia ), no te mea na raua tetahi wahi i tupu ai tenei he." Ko HOHEPA TE RORE; " E ki ana koe me pana a Te Mokena raua ko Mohi i runga i tenei whenua? Ki te whakaaetia tena tera ranei koe e pai kia whaka- mutua tenei he kia mutu rawa? Ko WIREMU TE KEIHA;—" Me kore raua ki te whenua, katahi au ka mahara kua mutu kua pai. Engari me waiho tonu aku pu ki au kia ata oti ra ano te kino." Ko HOHEPA;—" E mea ana ranei koe ko au hoki kia panaia? No to mea ko au to raua take ki te whenua." WIREMU KEIHA;—" Mehemea nau te take o te whawhai ka ki ano au kia kore koe. Ko tenei e pai ana au ki a koe." HOHEPA;—" Heoi ra ka oti. E whakaae ana au kia kore ena tangata tokorua; ko etahi o tatou ka noho tahi i runga i taua whenua. He huanga anake korua ki au. Heoi taku e hiahia ana kia noho pai korua i runga i to tatou whenua." PAORA;—" E hiahia ana au kia noho tahi maua ki runga ki te whenua, no te mea no maua tahi taua whenua; engari kaua maua e poka atu ki etahi atu whenua. Te tikanga i ki ai au kia utua aku poaka he mea kua whakaaetia i te taenga mai o Kapene Poata ki konei kia whakamutua te patu—na, no muri i a Kapene Poata ka patua ano. E mohio ana au ekore e taea e ia te utu i aku poaka e rua rau. Ko tenei me mutu, me kati noaiho." Katahi ka korerorero a Te Makarini, ratou ko Wiremu Keiha, ko Iharaira. Te mutunga o te korero ka whakaae nga tangata tokorua ra, me nga tangata katoa, kia noho tahi raua ki runga ki taua whenua, ratou ko nga tangata katoa e whai take ana ki reira. Heoi, oti ana—koa ana a Ngatiporou ki te otinga pai o taua raruraru ka whano nei ka kino rawa. Katahi ka turia he korero ke atu e Meiha Rapata ratou ko Te Mokena, ko Henare Potae; ara ko te raruraru a Te Mokena raua ko te Wikiriwhi mo te whenua mo Horoera. Tetahi ko Patutahi (he whenua Hau Hau i riro i runga i te rau o te patu) e tono ana kia hoatu ma ratou anake—kaua ma Ngati- kahungunu. Hei whenua reti ia ma ratou kia riro mai ai he moni oranga mo nga Kura mo a ratou tamariki. Katahi ka korero atu TE MAKARINI ka mea:— "E hoa ma. Ko taku kupu mo Horoera koia tenei. I haere ano matou ko te Kawana, ko Tareha, me te Hapuku, ki taua kainga i mua atu nei; a i reira ka tukua mai taua mea ki a matou ma matou e whakaoti. Kaore au i mohio ka tangohia mai ano