Pukapuka 9, Nama 2
18730122

whārangi 9  (7 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua8
10titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. 9 AHURIRI. HE HUI NA NGATIKAHUNGUNU KI A TE MAKARINI I WAIOHIKI. (Ko nga korero o tenei hui he mea tuku mai ki a matou ki te reo pakeha, na matou i whakatu ki te reo maori. No konei e kore pea e tino rite nga kupu ki nga kupu nei ano i puta mai i te waha o nga tangata i taua hui—engari ko nga tikanga o te korero e rite ana.) No te 7 o nga ra o Tihema ka tu taua hui kia kite i a te Makarini, kia korerotia hoki nga korero. Ko PAORA. KAIWHATA te tuatahi ki te korero, ka mea ia;—" Haere mai e te Makarini! Kia kite koe i ou hoa i whakaorangia e koe. Ko etahi anake enei kua tae mai i tenei rangi; ko etahi kua mate; ko etahi kei te ngaro i ana mahi, i ana mahi. Koia enei etahi o nga tangata nana koe i waiho hei matua, ko matou nga tamariki, hei noho tahi tatou i Heretaunga nei. Muri iho ka puta mai te mate ki a tatou tahi; a na to tatou piringa tonutanga, tetahi ki tetahi, ka ora tatou i te mate, ka puta hoki te rongo me te wehi ki to tatou kaha ki te motu katoa nei. E noho nei etahi o nga rangatira nana i kawe mai nga pakeha ki konei me nga Ture kua whakamanaia nei e matou. Mehemea i pera au me etahi iwi, kua pehea au i naia nei? Otira kaore au i pera. I hapai matou nga tamariki i te matua, a e tika ana kia haere mai te matua kia rongo ia i te korero a nga tamariki, ki te whakatakoto hoki i te whakaaro mo to ratou kaha ki te hapai i a ia. Koia matou i koa ai ki a koe kia haere mai koe ki te whakaoti i tenei mea. Te tikanga o taku kupu i ki ai au kia puta he whakaaro mau ki a matou, ko te piihi whenua i Turanga. Kua rongo matou kua whakaaetia te piihi ki a Ngatiporou, no konei ka tono au kia homai taku. I te hokinga mai o Tareha raua ko Ihaka i Po Neke i korero mai raua kua marama nga tikanga kia riro mai ki a matou tetahi wahi o taua whenua i Turanga. Kua roa au e whanga ana ki taua whenua kia homai ki au. Inaianei me utu mai e koe taku tono, no te mea katahi ano au ka kite pu i a koe." Kei runga ko TE MAKARINI;—" Kaore he nui o aku korero mo taua whenua i Turanga. I a Tareha ano i Po Neke ka ki atu au ki a ia ko taua whenua ka wahia kia toru wahanga kia rite tahi te rahi. Engari i rongo au i muri nei kua kore koutou e pai kia noho ki taua whenua, mo te kupu a to koutou tohunga kaumatua a Porokoru i ki ai kia kauaka e nohoia e koutou taua whenua. E hiahia ana au kia rongo kupu au i a koutou mehemea e hiahia ana ranei koutou kia whakahokia taua whenua ki nga tangata nana; no te mea, mehemea e pera ana koutou, penei maku ano tetahi whakaaro ki a koutou mo taua whenua ka whakahokia. E tino koa ana au ka kite nei au i a koutou i a Ihaka Whanga ano i konei, kia ata whakatuturutia he otinga mo taua mea inaianei. Ka whakaaetia e au te piihi whenua ma koutou, ki te hiahia koutou." Ko TE HAPUKU;—"E tika ana to korero. Me homai ko te moni. Ehara i matou nana i patu a Turanga.—na ratou ano. Mehemea ko oku takiwa o mua kua tangohia katoatia; ko tenei, i enei rangi, me whakahoki ki a ratou—ko te moni e homai maku. Ko te rohe tika kei Oeta, no te mea i mate ki reira taku whanaunga—kaore matou e mea ana ki tetahi taha o te awa. Ko te moni ma matou kia rahi; ko te whenua, kei a koe te whakaaro mo tena." PAORA. KAIWHATA;—" E ki ana koe kua whakaaetia he whenua ki a Ngatiporou; me pena hoki ki a Ngatikahungunu. He tika ano kua ki mai to matou kaumatua kia kaua matou e noho ki Turanga, rae waiho ma te Pakeha. Engari kua rite tenei kia wahia taua whenua, kua whakaaetia koki te wahi ma Ngati- porou, me homai hoki ta matou. Kua rongo au ki to kupu kia homai ko te moni, ko te whenua kia waiho. Ko taku kupu tenei, me homai te whenua; no te mea kua nui hoki taku mahi. I kiia mai ki au te kupu i mua atu ra kia tuhituhia e au ki te puka- puka aku taonga kua pau kua mate i te Hau Hau. Na, i tuhituhi ano au, engari kaore ano he kupu kia puta mai ki au i muri nei. Tenei tetahi kupu. Ara ko nga tangata o Tareha i whai mai ki a maua ko Henare ki Taupo kaore ano kia utua. Tetahi, he nui nga hoiho i ngaro i taua takiwa. Ko te wahanga o Turanga na, e mea ana au me mapi rawa; katahi ka hui matou ko Ngatiporou u i te wa e wahia ai kia mohiotia ai ta tetahi, ta tetahi. Ka mutu tena ka kimi i te whakaaro kia whakahokia ki nga tangata nana, kia kore ranei. Kua ki mai te minita o Ngati- porou ki au inaianei kua rite i a ratou kia waiho te pihi i a ratou mo nga Kura." TE MAKARINI;—"E tika tonu ana. Kua pena ano ratou." PAORA. KAIWHATA;—" Kaore e tika kia pera ratou—ehara i a ratou te whenua. Ko tenei me homai ta matou, kia mutu iho te korero." TE WAAKA KAWATINI;—"Haere mai kia kite i nga tangata o Heretaunga, ki te korero hoki mo te whenua mo Patutahi. No Turanga matou. Engari i whawhaitia matou i mua i reira, no reira ka oma mai matou ki konei. Ehara i a matou tenei whenua. E taea ano e au te whakahua i nga ingoa o etahi o a matou tupuna i a ratou te tino take o taua whenua; i patua ratou e nga tupuna o Raharuhi, oma ana mai. E pai ana au kia homai he moni mo te wahi ki au; no te mea kaore au e mohio ki te ki atu ki a Raharuhi, ' tenei to whenua.' Ko ta matou korero tonu tenei ko Paora. Kaore! Me homai ki au taku whenua! Ehara i a Raharuhi tena whenua." TE MAKARINI;—" Kua tukua e au te whakaaro ki a koutou ko te whenua, ko te moni ranei. Ki te ki koutou, ko te whenua, e pai ana—me hoatu ko te whenua. Otira me ki atu au ki a koutou, ko te ruri kaore ano kia ruritia. Engari kua tonoa nga kai ruri kia ruritia. Kia oti te ruri katahi ano ka wahia. E kore au e mohio inaianei ki te wahi ma Ngatiporou. Te moni i whakaaro ai au kia hoatu ki a koutou hei whakarite mo te whenua, e toru mano pauna, £3, 000." HENARE TOMOANA;—" E tino whakaae ana au ki to kupu kia ruritia te whenua i te tuatahi—muri iho ka wehea. Katahi ka ata tika. Tetahi, ki te oti te ruri ka tae katoa matou kia kite i te wahanga. Ko te moni na, me whanga au kia oti te ruri—hei reira kitea ai te whakaaro." PAORA KAIWHATA;—" E whakatika ana au i te korero a Henare kia hui katoa nga rangatira o konei, o Te Wairoa, o Ngatiporou, ki te wahanga o te whenua me ka oti te ruri. E hiahia ana hoki au kia rongo au ki to kupu mo tenei, mehemea e whakaae ana koe. Kua rongo koe ki te whakaaro o Te Hapuku me etahi atu mo te moni kia homai, ko te whenua kia waiho atu. Otira ko te tino mea e taria nei matou inaianei ko to kupu whakaae kia huihui atu matou ki te wahanga o te whenua. He ritenga maori tenei, ka tapaetia te taonga nui ma te iwi, ka huihui te katoa i te tuatahi kia matakitakitia kia rekareka nga kanohi i te tirohanga, muri iho ka wahia." Ko RAKA, KAI WHAKAWA;—" E tika ana ano ta koutou korero kia huihui nga rangatira i te takiwa e wahia ai. Engari he nui nga raruraru mana e arai i taua tikanga. Heoi te kupu e puta ki a koutou inaianei, me whakaaro marire a te wa e pera ai me i kore e taea te kawe i nga tino rangatira ki reira kia kite i te wahanga. Kua tukua ki a koutou te whakaaro kia tango- hia e koutou ko te whenua ko te moni ranei; a ki te tuturu to koutou whakaaro i roto i tenei takiwa e takoto mai nei i mua mai o te wahanga nga tango-