Pukapuka 9, Nama 7
18730514

whārangi 48  (9 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua47
49titiro ki te whārangi o muri


 
48

TE WAEA MAORI O NIU TIRANI.

Ingarangi inaianei ka kitea e ratou te tika o nga korero o runga ake nei. Mehemea ka titiro matou ki te tupu o Niu Tireni nei ano i roto i nga tau torutoru i noho ai te pakeha ki konei; ka ki ano ratau, e tika ana enei korero, e marama ana, kua kite hoki nga maori he maha nga wahi koraha o mua kua turia e te taone, kua tata nga maori o tawhiti ki aua wahi, kua whai wahi mo te hoko i o ratou mea, mo te hoko atu hoki i nga mea a te pakeha; no reira ka ora tahi ai raua, ka whai rawa.

HE KOHURU KI WAIKATO.

KUA rongo pea etahi o o matou hoa maori ki te patunga o tetahi pakeha e te hauhau ki Waikato. Ko taua pakeha he kaimahi na Te Waaka ma. E mahi ana ia ki Pukekura e tata ana ki Kemureti i te takiwa ki a Ngatihaua. Ka tae ake te kai kohuru ka kitea e nga pakeha tokowha he pu kei aua maori ka tahuti ratou, ko tetahi o ratou kihai i kaha ki te oma ka mahue ki muri o ona hoa, ka whaia e te maori ka mau ka puhia ka mate. Katahi ka tapahia te upoko, ka haea te puku ka tangohia ake te manawa, ka haria atu e te kai kohuru ki ta ratou haere. Kahore he hara o aua pakeha ra i huakina peneitia ai e te maori. Hua noa te ngakau ko te ra tenei o te rangi

marie, heoi na te tangata i pokonoa, pokea ana ki te toto.

I tukua a Te Make e te Kawanatanga ki te Kuiti ki te tono ki nga rangatira, o Waikato kia tukua mai nga kai-kohuru. I tae ake ia ki reira i te ahiahi, ka whakaritea he teneti mona ka haere ia ki te moe e ngenge ana hoki. No te ono pea o nga haora o te ata ka oho ake i te moe, tera te maori kei roto kei te teneti he wahangohi te rakau katahi ka whiua ka pa ki te rae o Te Make, he mea karo ki te ringaringa te tino mate ai, katahi a Te Make ka karanga ka oho mai etahi, maori ka hopukia taua kaipatu ra ka mauria ki waho. Katahi ka kitea tenei hanga te kohuru i te manuwhiri! E kiia ana ka nui te pouri o nga rangatira, o Ngatimaniapoto mo tenei kohuru i a Te Make. Otiia kahore ano i mohiotia te tikanga a nga rangatira o te Kuiti mo taua mea. Ko te kupu mo te kaikohuru o te pakeha ra kahore ano i utua e Waikato, kua tono ratou kia waiho etahi ra kia ratou, kua whakaae te Kawanatanga; heoi kia rongona ta ratou kupu ka whakaaturia a te wa e puta ai tetahi nupepa.

KI NGA MAORI. No. 3.

E HOA. MA,——

Ko te taima e tino tupato ai te tiaki o te tamaiti ko te wa e mutu ai te ngote i te u o te whaea. Ma te kai e hoatu hei riiwhi mo tera e ora ai e mate ai ranei. Kei te ngoikore hoki te puku i reira; a ko te kai ma te tamaiti kia ahua ririte ki te wai u o te whaea kia kaha ai te tupu o te tamaiti kei rikarika ki te puku kei tuoi kei mate te tamaiti. " Ma te hunga tino kaha ia te kai pakeke." Ahakoa pai te kai ma te tangata pakari, mehemea ka hoatu ki te tamaiti iti ka kino, ka iti haere te tupu ka ngoikore;

Ka pupuhi te puku, notemea ko tetahi wahi o te kai ka takoto ki reira kahore e puta ki nga ringaringa me nga waewae me nga paparinga. Ka tupu hoki he whewhe he puku maroro ki te kaki. Me ka tupu te tamaiti rewharewha tona hoa, he karu mate, he puku pirau.

Na ka pau te wai u o te whaea me hoatu he wai u kau ki te tamaiti me hanga ki te ararutu ki te heko, I» ki te raihi ki te paraoa kanga ranei. Otira ko te mea pai o enei ko te iramutu. Mehemea he iramutu he paraoa kanga ranei, me kororirori te kiinga o te puke ti ki tetahi wai matao kia iti nei, katahi ka ringihia

ki roto te wai u werawera, kaua e tino nui rawa, engari kia pau ai katoa i te tamaiti i te kainga kotahi. Mehemea he heko he raihi ranei me waiho kia ata koropupu marire ki te wai me kororirori tonu, i mua o te hoatutanga o te wai u ki roto. Kei nga taone katoa a te pakeha taua mea te iramutu ko tera te mea ngawaki ki te hanga.

Ko te kanga ma koutou e whakatupu hei muri ka huringa ki te mira. Ko nga kai pai ma te tamaiti iti rawa ko te iramutu ko te heko; kia pakari ake e pai ana te paraoa kanga, te raihi. Tenei tetahi kupu mehemea ka kore he wai-u e hoatu ki roto ki te kai i muri o te whakamutunga i te ngote i te u o te whaea e kore e tupu ora nga tamariki katoa. He aha te take i kore ai koutou e whangai kau, he nui rawa nei hoki nga hoiho? He nui te whenua hei whakatupu kai ma enei kararehe e rua. Akuanei pea koutou te ki ai, he nui te mahi ka wehi nga tamariki ki te whakatete. Mehemea ka pena ta koutou whakaaro heaha koutou te whakatupu ai i nga nanenane uwha kia maha? Akuanei hei hoa takaro era ma nga tamariki, he mea ngawari hoki ki te whakatete. Me here ki nga taringa piihi a te wa e whakatetetia ana. Ka ka ratou i nga otaota mata katoa i te karaihe i te otaota i te rau rakau, e pai ana kia herea ki te taura ki tetahi wahi e tata ana ki te kainga kahore hoki he take i haere ai ki te wahi matara ki te kimi kai. He hoa aroha enei mea ki te tamariki. Ka whakawhanau te nanenane e rua e toru pea nga kuao, tere atu te tupu i to te kau kahore hoki e nui te mahi kia penei me te tiaki kau, kahore hoki e mate nga tamariki i a ratou. Ka nui te ataa- hua o nga kuao, te takaro hoki. Tetahi hoki he kai pai ma te tangata te kuao nanenane. He mea pai rawa kia maha nga nanenane i ia kainga i ia kainga maori kia ora ai nga tamariki i te wai-u. Rite tonu pai atu ranei te wai-u nanenane i te wai-u kau, he kai pai tenei ma te tamariki hei whakanui hei whakakaha i a ratau.

He kai pai ano te taewa maoa ma te tamariki engari me koparuparu me kororirori ki te wai-u. Mehemea e kore e tino koparutia ka kino ka mamae te puku o te tamaiti ka whakatere pea i te paru. He mea pai te rohi engari me pakarukaru me hanga ki te wai-u. Ki taku mahara mehemea ka hoatu he wai-u kau, nanenane ranei, me te ararutu, me te heko, me te paraoa kanga, me te taewa koparu, mete rohi tawhito ranei, hei kai ma te tamaiti, a mehemea ka hohoia katoa te tinana i ia ra i ia ra, ka tino ora te tamaiti, ka kaha, ka nui, kahore e pangia e te hakihaki e te whewhe e te puku. Heoi ka ora tonu nga tamariki.

I taku haerenga ki Piako i noho ahau ki nga kainga maori i nga tahataha o te awa', e ora katoa ana nga tamariki; kahore he hakihaki kahore he aha. Ka nui te ika ki reira, ehara i te hanga te tuna. Koia au i whakaaro ai he kai pai ano te ika ma te tamariki kua ahua pakari, engari me kokoti te ika kia iti rawa me tango nga wheua katoa. He kai pai tenei engari me mahi ki te taewa.

NA TE ROTANA. T. E. RAWSON, M.D.

TE HUI KI TOKAANU.

TENEI etahi o nga korero i korerotia i te Hui ki wharetoa me etahi atu. Tera pea nga hoa maori kei te hiahia kia rongo i etahi o nga korero o taua hui. Ko etahi o nga korero enei:—

TOPIA TUROA.: Tena koutou nga tangata o Taupo. Ko te take tenei o taku haere mai wa,:—tuatahi, kia kite i nga tikanga e mahia ana ki Taupo nei, kua mahi ranei nga tangata i tetahi mea pai hei oranga mo te iwi. Tuarua, mehemea e rite ana ranei aua