Pukapuka 1, Nama 15
18980920

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
NAMA WAIRARAPA. HEPETEMA TUREI 20th 1898. Wharangi No.2' tenei rarangi tera koutou e ki te he mate kei ' rato, e kore rawa tenei e whakaaetia. Paratene.— : Eo te rarangi 19. No roto o. te tino Pire e rua noa nga kapa hoatu ko nga kupu i muri rawa o taua rarangi Pirimia-— E tika ana e rite ana tena kite Pi, kei muri hoki tona wero. Mo te.21. Me ata tirotiro ano tenei. Mo te 24. Eo nga kapa whakamatanga o tenei rarangi e ahua he ana me kawe tenei ki te aroaro o te komiti mo nga mea Maori ki a ata whiriwhiria, mo te 26. He maha rawa nga kupu hoata o tenei rarangi, taihoa au e ata whiriwhiri, he roa rawa. Mo te 27, 28. Kei roto ano enei o te Pire nui. Mo te 3O. E ahua uaua ana tenei, e kore au e tahuri ki te whakarereke i nga Ture Reiti o ti me waiho taihoa ahau e whiriwhiri i tenei. Mo te 81. E tika ana nga korero o tenei rarangi, me ata waiho ano tenei ma te komiti e whiriwhiri. Mo te 82. Kua oti noa atu te Ture mo tenei. Mo te 33. Me ata waiho tenei rarangi. Mo te 34. Kanui te pai. Mo te 35. Kanui ano te pai a ma te whare pea e whakararuraru. Mo te 88. He mea uaua ano tenei. Mo te 40. Me whaka-kore tenei. Mo te 44. Me hinga ano tenei. Otira he nui ano toku pai kia tu nga Wahine hei Mema mo nga komiti Poraka. Mo te 45. He tino rarangi pai rawa tenei. I te mea kaa tirohia e au tenei Pire, taki- tahi noa nga waahi i rereke ki ta te Kawana- tanga, ka whakaktakotongia e au te Pire ne- i te mea kua roa te Paremata nei e haere ana, kia kite hoki aku hoa Mema hei reira ka tu mai nga Kai-whakamarama, tuatahi, ka tu- kua e an tenei Pire ki te Komiti mo nga mea Maori. Kei runga atu tenei i nga mea katoa, hei tiaki pai i te Iwi Maori, kei te tino pono te- nei kupu, kei te rapu kaha te Kawanatanga i te ora mo te Iwi Maori, tae noa ki nga hui- huinga rangatira Maori me o tatou hui hoki, he mea tika rawa tenei kia tirohia e te ao katoa, kati e tika ana kia pera ano ta matou, whakaaro ki te Iwi Maori, ara he whakahoki ano i to ratou ahua ki to ratou ahua o mua i te wa i tae tuatahi mai ai te Pakeha ki tenei Motu, (Ka umere te whare,) mehemea kaoti o koutou whenua te Ruuri te wehe, kiia ta- ngata kiia tongata tona paanga, tera koutou e hoki ano ki to koutou ahua o mua, kua kore e wehi ki te mahi, mehemea tenei Pire kua hangaia noa tia atu kua timata noa : atu te ora kia koutou. Kua whakawhaitia i naianei e te Kawana- tanga te Ture, "kaati i te hoko whenua, e mihi ana an mo a koutou kupu mo te ekenga oku tau ki te 58, ahakoa kei te rereke pea te whakaaro oku hoa mo tenei Pire, otira koi te aroha tonu ratou kia au i toku taenga ki te whakamarama ki nga Maori, iia kainga iia kainga, ka mahara penei au mehemea i penei taku whakamarama me te marama o tenei Pire i taua wa, kua whakaae noa atu ratou. e maharahara ana ahau tera pea etahi Pakeha e wehi ana, tenei Pire no te mea e kati ana i tetahi painga mo ratou, a ka whakakiki ki nga Maori kia kaua e pai ki te Pire. A nei taka kupa mo era tu tangata me hemea ratou e whakahe ana me haere mai ratou me korero kia au, e hara hoki tera i te mahi pai he wehi o te tangata, a ki ke ma tetahi ke taua kupu e kawe, ara e whakaputa te whakaputa tona ai e ia kia ingoatia ai tera. Ka tumanako tonu ahau i mua o tooku taenga ki tera ra whanautanga oku kia pahi tenei Pire. Otira e hara i te mea e oti ana a tatou kore- ro i konei, engari ka kaha tonu ahau ki te tautoko i tenei Pire, (Ka umere te whare) no te mea e kite ana ahau ko nga Ture nei na nga Rangatira tokomaha i hanga hei painga mo ratou, kaa nui te pakaha ki tenei Motu a kei te hiahia ki te hoko whenua, a kua aukatitia tenei Pire, kia ora koutou. Paratene:— Mo te rarangi 20, o te Pire nei he pai me ata rohe he wahi mo taua rarangi. Pirimia:— Ma te Komiti tena e hurihuri, a hei reira pea ka hiahia taua Komiti ki te karanga i tetahi o koutou hei whakamarama. Peni Te Ua;— Ina taku patai kia koe, e ki ana etahi ta- ngata matau, ki te Paahitia te ''Ture Poari" ka hinga te "Tiriti O Waitangi." Te Pirimia:— Ko to Patai e hara i te tangata matau na- na to Patai, kaore pea ia i titiro ki nga rara- ngi o te "Tiriti O Waitangi," no te mea ko te "Tiriti O Waitangi" te mana nui o Niu Tireni. Te Rawhiti:— Te kupu a tetahi taha kia koe, ara i tono kia homai he wa mo ratou hei kitenga ia koe i te roa o to taringa, ka mahara koe kei nga wheta ra ano o te rangi o ratou mahara, kei te whakaae ano au ki ta Paratene e ki nei e rua nga taha kei roto o te whare nei. Ko au kei roto au o te tirotiro e noho ana ko te take i penei au ko te tino Pire ranei tenei a te Kawanatanga tera atu ana ranei, ko te take, ko tenei Pire he whakarapopoto tanga i tenei Pire ate Kawanatanga, mahara ana ahau tera atu tetahi Pire. Pirimia:— Ko te tino Pire tenei. Ka mutu nga korero i konei.

TE HUNGA TAUTOKO, (VERSUS) TE HUNGA —-TURAKI.—

Te Hui a nga rangatira o te Tai Hauauru me te Tai Rawhiti. Ko tenei Hui i tu ki te Whare Kura i tua atu o te Wellington Hotel, i te 80th o Hurae 1898. I puare te Whare i te 10 am. Tiamana Peni Te Uamairangi. Karaka Tuhituhi— Haaka Tautuhi. I whaa kupu te Tiamana s Peni Te Uama- irangi, ko te take e roa nei te Hui kei nga tangata o Waikato nei, haunga a Mangaka- hia, kua marama tona take kei te mate ia. Te Heuheu.— Ki te ahua roa tonu enei tangata me hiki te hui nei, engari kaore he take e hoki ai nga tangata hoki i tenei ra, ko te hui a te Pirimia hei te Mane, a e kore ratou e rongo i nga korero o taua hui, i haere mai ratou kia rongo i nga korero o te hui, a me noho ano hoki kia rongo i nga korero o te hui, ko ahau hoki e raruraru ana ahau i te 10. 3O. am. Wi Pere.— Me haere tonu te korero. Peni Te Ua.— Ko au i whakaturia au hei Tiamana, kaore he take ia au, kei a Paratene Ngata nga take, maana e whakamarama kia koutou. Paratene Ngata.— He mihi i te tuatahi ki te hui, ko tenei hai i whakaaturia i tera Hatarei, otira kihai nga take i oti i taua ra, no reira ka hikitia te Hui ki tenei ra. Ko tenei Hui he hui whakatopu ia tatou, kua takoto hoki nga pire ki o kou- tou aroaro, kua riro atu ia koutou nga kape, kua roa koutou e tirotiro ana, ko nga whaka- tikatika e takoto i roto i nga pire, nana nga rangatira te Tai-rawhiti me etahi o te Tai-hau- auru i mahi i te hui i Papawai, kaore rawa he rarangi hou o te pire nei i hangaia houti- a e mataa, ko te whaka-ingoa-tanga anake tanga o te ingoa o te Pire, ko taku ki tonu tenei, kaore he waahi hoa o tenei Pire. Ko te tino take o tenei hui, he whakatako- to tonu atu naku i tenei Pire ki o koutou aroaro kia whakaaturia mai e koutou nga take e Raupatutia ana e koutou, a mehemea ranei e topu ana ta koutou whakahe mo te Pire. . Ko tenei Pire na te Kotahitanga, e rua tu- nga hui o te Kotahitanga i te aroaro o te Pirimia, mo te aronga ano o tenei Fire, i te tau 1897, ka puta te whakaaro o te Piri- mia mo tenei Pire, a no tenei tau, ka whaka- otia e ia, ka riro nana tonu i pikau haere ki nga kainga Maori o tatou, ko au, he rawaho au i te Kotahitanga, noku i kite i te pai o te haere o te Kotahitanga ka ura mai au ki roto, note mea he whenua oku, he mahara iho no- ku koi nei te mea e ora ai oku whenua, kaati ko tenei pire inaianei kua oti ra te perehi, ko ko enei whakatikatika a na matou, ko matou ko te hunga tautoko i tenei pire e miharo ana, a nei te take, ko tatou inaianei kua pa

• era atu mea e karapae nei ia tatou, ki te kore • tenei Pire e oti i tenei taa tera e mate o tatou Whenua, e pau tonu te hoko, i na hoki kei te hia mano ranei eka kua paa te hoko ia tatou e noho nei i Paneke nei, a tera hoki pea a muri te hoko mai ra. Ko to matou hiahia kia pa te pire neiki te motu katoa, a mehemea te hunga turaki e turaki katoa ana i te pire, me penei e ratou, (e kore e tika kia pa tenei Pire Ma ratou me o ratou Whenua, engari me pa ki nga Whe- nua anake o te hunga e tautoko ana i te pire,) he pai rawa tenei no te mea ko aa kai te hiahia tona au ki tenei Pire mooku mo tooku Whenua, e whai ana hoki au kia puta te ora ki tooku takiwa, otira ko taku hiahia nui atu kia pa tenei Pire kia tatou katoa, ahakoa i e hea waahi o to tatou motu, Ko tetahi titiro aku, katahi ano tenei tika- nga nui ka tukua mai e te Kawanatanga, te tutaki i tana hoko. Kaati tera pea tetahi ti- kanga nui atu pea i tenei, i kaha ai koutou ki te turaki. Tetahi korero i rongo ahau ko tenei pire e turaki ana i te "Tiriti O Waitangi," kia au kaore i te hinga te "Tiriti O Waitangi," te- tahi korero ka hinga te Kotahitanga ki te tu tenei Pire? Kia au kaore e hinga, engari e penei ke ana kia aa, ara, e kore e ora te Ko- tahitanga ki te pau nga whenua te hoko mo te mana maori e kiia nei ka hinga. Kua hinga noa atu te mana rangatira i te Ture ote Kooti whenua maori i te tau 1865, engari ko te mana e mau ana i naianei ko te mana rangatira o te tangata ki ona whenua taonga? Kaore tena e hinga. E kore e taea e au te Kauwhau nga take o te Pire nei; engari ma tatou tahi e tirotiro, kei a tatou tahi hoki nga kape e takoto ana, ma tatou ano e whakatikatika nga mea e & hua he ana, engari ko te whakahe katoa i te Pire e he ana. Taku titiro kia tatou e noho i Poneke nei he mihimihi te mihimihi ko roto ngakau "kei te manini ke," kanui nga rongo korero kua tae mai kei a matou, na konei i hoatu ki o ratou na kainga, ka korero kino haere kia hinga ai te Pire nei. Ko tatou e noho nei he upoko ao ia Iwi no ia Iwi, tirotiro tahi mai tatou, mehemea kei a koutou etahi whakatikatika, ma tatou tahi e hurihuri, kaua tatou e turaki i te Pire. Mo te Fire ft Waikato kei te whare e tako- to ana, e kore au e whai kupu mo taua Pire,*' kei te Tai-hauauru te hiahia, mehemea koira te ora mo ratou e pai ana. Hepi kia ora koutou. Te Heuheu:— Kia ora te Tiamana me te kai whakatako- to i nga putake ki tenei hui, me nga Wahine nae katoa i roto i tenei whare-kia ora. E whakaatu ana ahau i oku whakaaio mo runga i nga whai-korero a Paratene Ngata, ahakoa te roa o ana korero, poto rawa taku whakahoki, mo tana kupu e ki nei kia tahuri tatou ki te whakatikatika i tenei Pire, e ki ana ahau, e hara i te mea katahi tona enei whakatikatika ka mahia, kua whakahawea noa atu ahau ki tenei Pire, e kore au, an e Whawha ata hoki. Mo tenei kupa a Paratene Ngata, kaua ta- tou e whawhai kia tatou ano, e ki ana ahau e hara i tenei ra ta tatou whawhai. Mo te kupu a Paratene Ngata e ki nei kei te mihimihi noa tatou kia tatou ko roto e ki- no ana, taka uta mo tenei, e rite tahi ana tatou. ' E ki ana a Paratene Ngata, he ora kei roto ote Pire nei, e ki ana au kore rawa he ora i roto i tenei Pire, he mate kei roto e kore rawa ahau e whakaae ki tenei Pire, kia ara kia hinga ranei te Pire nei i runga i taaku tohe tonu kia hinga, me pehea e Paratene Ngata, e ta- ea ai tana kupu e ki nei ia mehemea kaore e hiahia etahi ki tenei Pire me wehe mo tona takiwa anake. Parteae Ngata.— (A) Me rohe toka takiwa. Te Heuheu;—Conpro.