Pukapuka 1, Nama 16
18981004

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
[NAMA. 16.]_______________TE PUKE SI HIKURANGI OKETOPA TUREI 4 1898. [Wharangi No 2.J iho i a koutou whaikorero o koutou whare Honore ka mohio iho au ki etahi kupu maku kanui ano te marama te pai o a koutou kupa e kite iho nei aa i roto i ta tatou pepa, ne mea noku kei kapi te pepa i runga i taaka whakamarama i te mea katahi ano ka taea eau s koutou kupu i tika tonu, me te rangi- ruatanga o etahi, kei te ngangahu tonu hoki a koutou kupu katoa i roto i te "Puke me te Tiupiri." Engari nga kupu a to tatou hoa a Manga- kahia, kite ana nga mea ririki i te painga me te marama i toona kaha ki te hoki ki muri whakamarama inai ai, me toona whakarara- ngi mai i nga tongi o nga tau i puta ai nga kupu whakaari i waho i aua tongi, hei takotoranga mo te orangaiti, i homai nei Mo tatou mo te Iwi Maori, koia te "Tiriti O Wai- tangi," me te :'Ture 710. I te tau 52 me te nui atu o nga tau me nga kupu i korerotia nei e Mangakahia, i runga i taku kitenga iho i tenei whakamarama e mea ana ia kia titiro atu nga Mema matau Tane, Wahine i tona whakakaupapatanga mai i nga tau i tu ai aua Hui i whakaputaria ai aua kupu whakaari i nga mangai o te Kiingi, me te Kuinitanga o Ingarangi, kia pera tahi atu koutou te hunga mohio o tatou, kia kotahi koa te rauiritanga i o koutou matauranga ki nga kupu i rarangi tia nei e Mangakahia penei kua haere tika te rere a Tahuarangi, te waka o Maui-tikitik-a- Taranga, i hiia ai te Ikaroa nei, e hoa ma, e hoa ma te kupu kei roto i te awa o Wha- nganui nei, ki te rou te Taa ka kape te Ihu, e hoa ma ka paea te waka, ka eke tatou ki runga ia te Ririno te waka o Potoru, kumea atu ana e te Taitope ki te «ru, kaore i hoki mai ki te Aomarama. Kaore he tikanga mo te Pire Poari a te Pirimia, no te mea kua hapai etahi o koutou i taua Pire, kua turaki etahi, kua whakatika- tika etahi, kaati ko te mea e hapai ana kei te kite ia i te putanga mai o te momonatanga kia ia, reka tonu ki & ia, ko te mea e turaki ana kei te pa tonu mai te pawerawera kia ia ahakoa kei tawhiti kaa tae noa mai te hana- nga o te wera, ko te mea e whakatikatika aua e rite ana ki te whewhe ka puputu kanui te mamae, ki te taea te nganga, ku a ora. Heoi nga kupu a to koutou hoa hei kata iho. Rerekura Te Rangiwhakaekea.

Opepe Taupo. Akuhata 24 1898. Ki te Etita o "Te Puke ki Hikurangi." E hoa tena koutou ko to runanga whiri- whiri matauranga te tuku na i nga mamaoa o ia Rangatira o ia Rangatira kia perehitia e koe ki nga topito o nga Hau e wha o te ao ara o te Tonga, o te Marangai, o te Tuaraki, o te Hauauru, he mea atu naku kia koutou kia tukua atu etahi kupu maku kia pikautia e te "Puke ki Hikurangi." Tera etahi tamariki tokotoru i haere atu i Opepe e 9 maero e haere ana ratau ka tae ki Waipahihi, kaore he hoiho, ko ngatau o aua Tamariki e 8 tau, o Tumu Raurangi e 7 tau, o Wi Hikurangi e 6 tau, o te Harawira, Te Whata, ko nga pueru i haere ai o te mea ka 7 tau, he hate anake, engari nga mea toko- toru, ko nga hate me nga koti, to ratau taenga atu ki Waipahihi, ka haere ratau ki te kari Puia i te one, ka kaukau ratau, te mu- tunga o te kaukau, ka haere atu ki tetahi roto, kua kite i etahi ika, he Morihana, ka tahuri ratau ki te hopu, ka mau ta ratau ika kotahi, he mea nui ano, i te maunga, nui atu to ratau koa, katahi ka haere atu ki te taha o to ratau ahi, ka tahuri ki te mea kai ma ratau ki roto i te Totipene, katahi ka karanga atu tetahi, e hoa ma, heria a tatau ika ki te unahi, katahi ka haria, no te whiunga atu ki roto i te moana, e horoi ana i te paruparu kia ma ka unahi ai, ko te omanga o te ika i roto i te moana, ko te rukunga puerutanga o nga mea pakeke ki te whai i ta ratau ika, kihai i mau, i he ko nga manawa o raua tokorua, ko te pueatanga ake. ki runga kau atu ana ki uta, kua tae tenei ki te rima o nga haora o te ahiahi, ko to ra- tau haerenga ki Opepe, ka roa e haere ana, ka ngenge te mea e 6 tau kua karanga atu

Raurangi Wiremu.

Anaru Puriri.

. Ngatauewaru, Hepetema 19/98. Kia Purakau Maika. Etita o "Te Puke Ki Hikurangi." E hoa tena koe, ara koutou kou hoa wha- kahaere whakaatu hoki i nga tikanga o nga motu katoa o te ao, ko te Atua hei awhina hei whakakaha hoki ia koutou mo nga mahi ka- toa. E oku hoa tata i roto i te. aroha, tenei an, a tae atu ki toku Wairua, kai te whakaaro noa iho ki te Pire a te Kawanatanga, ara oku whakaaro penei, ko ewhea rarangi o taua Pire hei painga ki nga Iwi Maori e noho nei i Aotearoa me te Waipounamu, e whakaritea nei e nga tangata matau, a kai te pewhea hoki te titiro a nga Rangatira whai-whakaro nui ki enei take e whakaatu nei etahi rarangi o te Pire kia Rahuitia nga morehu Whenua, katahi, kia mutu te Kooti, ka rua, kia kore nga Roia, katoru, kia mutu nga Kai-whaka- haere, ka wha, kia muta nga Ateha, ka rima, kaua he Taake he Reiti ki runga i nga, Whe- nua, koianei taku titiro e nga tangata matau, no reira ki taku whakaaro, he take nui, he take pai enei putake o taua Pire, ki taku ki tuturu, kaore kau he painga kai ko atu i enei take, tuarua, e nga tangata matau, e nga lwi, e nga Hapu ranei, whakatikatikaia te Pire, kai warea ki te whakariterite kua taupoki te kohua-kai ki runga ahi, ara te rima miriona eka, ko taku whakaaro mo te rarangi o te Pire e ki nei kia 42 tau mo te Riihi, kaore au me oku Hapu e whakaae ki tenei rarangi, engari kia kotahi he Ture mo nga Pakeha me nga Maori, kia 31 nga tau, he tangata tautoko au i te Pire, me oku Hapu inga mea tika. Tukua atu enei kupu ki "Te Puke Ki Hi- kurangi." .Hamua Tamaiwhakakiteaterangi. Kia Purakau. E hoa tena koe. I rongo au i etahi Ka- umatua e korero ana kia Morehu, ia mataa e haere atu ana ki te Kooti i Kereitaone, i te 8 o nga ra o te marama nei, ki te korenga e puta atu o nga Pepa kia ratau, a tono ana kia tukua atu he Pepa kia ratau, whakaae ana a Morehu, e Pu he tino porori aua Ka- umatua, tino porori rawa atu, kaore au e whakaae, ahakoa kaore au e whaimana mo tenei kupu, aua atu, ko taku kupu toua tenei, kaua e tukua nga Pepa i runga i tenei ahua, koi mate to tatau taonga me koutou hoki, me nga tangata mahi, me ki takitahi atu koe kia Morehu, me whakaatu hoki koe ki a ia, i tenei pukapuka. Harapaki.

Te Apiti Akuhata 21 1898.

Na Tipi-Wai Houkamau

Rotongaio Taupo. Hepetema 7 1898. Ki te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi," e pa tena koe me tou Komiti katoa kia ora koutou, ma to tatou Atua koutou e tiaki e whakakaha e manaaki, tenei nga utanga mo runga i te Waka, i tu te tehi Hui ki Opepe i Akuhata 31 ko taua huinga he kawanga i te Whare, ko taua Whare he oha na te Kooti i hui nga Hapu katoa kite moto i taua Whare ko te Ingoa Kopareawa, ko nga take i whao- na ki roto, ko te tahi Kura kia whakatutia ki Rotongaio kia te kau nga eka 10, ko nga herehere katoa me tuku ki raro i te mana o nga Komiti e rua o Tuwharetoa o Waiheketua ko nga pakanga tara Whare e peehi kia mutu aua tu pakanga kia ratau, kia mau te wha- kaaro ki runga i a te Heuheu kupu e tu mai na i Papawai i Poneke Heoi ano.

He Waiata. E kore ano e ahiahi kamau au kinga Ture ka rahurahu, heaha kai tearero e whaka pikau nei kote mana motuhake mote maori o Niu Tireni, homai koia nga ture kia whiriwhiria ete komiti, hau ana mai Papawai hau ana mai Poneke ra, tauana te turiki atu wharetoa i te au pouri mauria atu ra e Heu, aku rongo ki Poneke kia te kawana kia whaka horoa mai nga Ture pai mo te maori mo te iwi ra ka papangarua te pitihana e i. Heoi ano na tohoa. Na Mere Hapi

(WHAKATAUNGA.) Hatarei, Hurae 2 1898. I puare te Kooti i te tekau karaka i te ata. —Pukengaki Poraka.— —Whakataunga.— —Te Panuitanga ote Whakataunga.— Ko nga Keehi i te aroaro o, te Kooti inaia- nei, he hura mo runga i te raruraru o te whakatau i whakaputaina e te Kooti Whenua Maori i te 28 o nga ra o Mei 1896, i runga i nga, tono mo te roherohe i te Poraka o" Puke- ngaki, i runga i taua whakataunga, ka wa- wahia te Whenua, e rima wahanga, whaka- taua, aua ki nga uri o nga Tipuna i Keremetia i raro iho nei. Ara, ko te Poraka, i te tuata- hi i rohea tonutia i waenganui e tetahi raina e rere ana i waenganui tonu o te Poraka i te marangai ki te tonga, ko enei wahanga e rua he mea wawahi ano i runga i tenei ahua, ara (1.) Ko te taha ki te Hauauru o te raina i waahi nei i waenganui o te Poraka e huaina ana ko "A." Ko te nui (8, 624 eka i ruuri,) i wahia ano tenei i waenganui, i whakataua ki nga uri o Tamaiteuru, 1, 000 eka, ki nga uri o te Toenga me Pateika, (1, 324 eka 1 ruuri,) (2.) Ko te taha ki te Rawhiti o taua raina waahi i waenganui o te Poraka, e hua- ina ana ko "B." Ko te nui (2, 011 eka 3 ruri,) e toru wahanga o tenei, i whakataua ki nga uri o te Uruwhakapupu (600 eka,) ki nga uri o te Kaha e (400 eka, ko te toenga e 911 eka e 8 ruuri,) i whakataua ki nga uri o Paraki- ore me te Ruatauhinu, ko enei whakataunga e whakataua ana ki aua waahi ano, ine nga hea e whakaritea ana kiia tangata, kiia tanga- ta, ara mehemea e taea ana te whakarite, r wha nga tono wehewehe mo runga i tenei whakatau. . 1. Na Takana Kingi, me etahi atu. 2. Na H. Rangitakaiwaho, me etahi atu. 3. Na H. T. Whatahoro, me etahi atu. 4. Na Rora Hori Taha, me etahi atu. I runga i te rongo o te Kooti i nga korero