Pukapuka 1, Nama 9
18980621

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
PUKE KI HIKURANGI

i runga i enei Waka, & ka tuku mai hoki ki runga ia Takitimu kaore i whakautua taua kupa o reira mai tae noa mai ki tenei ra katahi nei ano ahau ka rongo ata, kaa mohio mai ano ahau i te kainga kaore i whakautua taua kupu, haere nei, ko tenei ta au homai i te taonga ka homai tetahi taha ka puritia atu tetahi taha, kei te kite aim ahau i te ahua. kotahi taha ka homai. Kotahi taha kei te ngaro atu kia Bongo mai koutou i taku kupu. Homai taku kiingitanga kia au homai taku mana, homai-kia utaina e ahau ki runga kia Takitimu ite mea kua pakaru nga Waka ka- toa koia ahau i ki ai kati hoki ki runga i enei Waka tukua mai hoki kia utaina e ahau ki runga i era Waka heoi nei ka huri iho. Heoi ano. Reene Te Ouenuku:— Karanga e Mahuta, karanga ki o iwi, tenei kua rupeke mai ki to aroaro. Taku kupu i tu ake ai, ko tenei taonga e korerotia nei. Tenei taonga he taonga tuku -atu naku kia koe e (Waikato) Ko tenei taonga i haere i runga inga iwi; a ka tae mai ki a koe kaore e tika kia tangohia mai ano e ahau ki ahau, Kore kore rawa atu i hoatu e ahau, tenei taonga hei taonga ngaro atu. Ko tenei wha- kahoki mai kahore au e Marama. Mehemea kei te marama ia koutou me whakamarama mai, kia rite katoa ai te marama, heoi nei te take i tu ake ai. Kia ora koutou katoa. Heoi ano. Taingakawa;— Kei te whakamoemiti atu te ngakau mo a koutou korero kua takoto mai nei, otira me wha- kamarama atu e ahau taku kupu, Ko koutou te na e noho maina, kua tae mai nei kite aroaro o ta koutou tamaiti, o ta koutou moko-puna, katahi nei ano ahau ka kite atu ia koutou, Tenei taonga e hara ia hau, no koutou tenei taonga, heoi ano taku he tiaki anake, i te mea kua tae mai nei koutou, nga matua o te tamaiti nei, koia taku kupu, tou Kingitanga tou mana, mau ano e whiriwhiri. Kua tae mai koutou, ma koutou ano e ata whiriwhiri au tika atu, au he atu. Ko koutou hoki tena ko nga iwi nona tenei taonga, me tenei mana, e kiia nei e ta koutou tamaiti, mokopuna, e hoki kite owha a o koutou matua, i kiia maira i te Tiriti o Waiiangi ki te Maori ano te whakahaere o ratau mea katoa, koia ahau i tuku atu ai. Kua tae mai hoki koutou, ma koutou ano e ata whiriwhiri. Heoi ano. Ka mutu te Panui i te Ripoata o te Hui i tu ki Waikato. Ka whakapuaki atu ano au i tetahi kupu mo te Pire, i runga i nga korero a te Honore Tiamana, i whakapuakina e te Honore Tia- mana i te Marae i nanahi, ko taku Pire e takoto mai nei i te Paremata, rite tonu te ma- te ki tenei e takoto nei, koi ana tonu tona. tikang e tirohia iho na e koutou, i haere mai i runga i te Tiriti, ara, i te rarangi e ki ana, ka tukua atu ano e koutou nga mana taonga, Whenua hoki, koia te take i whakaaroti» ai, kia riro mai ano ia tatau tetahi whakahaere mo o tatau Whenua, kaati, i haere a Tawhiao ki Ingarangi, i puta te kupu a te Kaunihera patai kia Tawhiao, ki ana a Tawhiao, i haere mai ia kia tukua mai te mana Kaunihera ki au, i runga i te "Tiriti O Waitangi, kaati, e te Iwi, kei raro tonu tatau i te mana o te Haki o te "Tiriti O Waitangi," i haere hoki a Tawhiao ki Ingarangi, i raro i te mana o te "Tiriti O Waitangi" na, e te Iwi, whakaro- ngo mai, kaore o aku whiriwhiri nao tenei Pire a te Pirimia, ko te take, kaore ano au i mohio ki te whakautu o taku Pire, na reira i kore ai aku whiriwhiri, koi waiho hei take patu maku i taku Pire, no reira, kahore aku whiriwhiri e te Iwi, kia hoki mai rano te whakautu a te Kawanatanga, ka mohio ai au ki te whiriwhiri mo tenei Pire. Heoi ano. Ka tu ano, no Waikato:— Ka whakamarama au i te take i ki ai au i nanahi, kia hu-hua iho i runga o te Pire, a tae noa ki raro, i kite au ia Timi Kara, i Pa- tai au ki a ia, pewhea te roa e mau ana te mana o te kati i nga Hoko o nga Whenua, o runga i te Motu nei, te whakautu a Tiuti, kaore au e, mohio pewhea te roa, i runga i te mea, he nui nga whakatikatikanga, me nga nukunukuhanga o te Ture. Heoi ano. Ea tu ano, no Iharaira:— Ko ana korero, he korero Karaipiture, he ahua, wehe ia Waikato, me te Kotahitanga me te Iharaira hoki.

i Heoi ano. I tu ake ano a te Rawhiti ki te whakahe , te korero a te Iharaira. Heoi ano. Kipa Te Whatanui. . I korero ano au i te po nei, kaore he tanga- ta i whakautu i taku korero, ko Wi Pereanake, ko taku kupu mona, me puta mai ia ki waho i tona Iwi Pakeha, otira, na te Ture ia i ata- whai, na reira ia i kawe ki Ingarangi, kaati, kaore i oti tetahi tikanga i tona taenga mai, kaati, i ta ia hei Mema mo te Paremata e mahi nei, kaati, ko taku kupu kia Tamahau, i a ia e tu nei, e tiaki nei i nga Iwi, he mea whakaako ia e ona matua ki nga tikanga. kaati, ko taku kupu kia Tamahau me nga Rangatira, kia hoki ano ki te Kotahitanga, ara, nga Iwi Maori katoa, waiho-ma te Atua te whakahaere ki ranga kia tatau, e hoa e Tamahau, to kupu i ki nei koe, kia taiapatia to Whenua, kua oti te Karauna-karaati kia koe, kaati, ma te Atua e here te Whenna, tae atu ki nga Rangatira, koia i tika ai te kupu mo te Pire kia hu-hua iho i runga, tae noa ki raro. Heoi ano. Mangakahia:— Mo te Panuitanga a te Rawhiti i nga kore- ro o te Hui ki Waikato, kati, kaore aku kupu i roto i tona Panuitanga nei, kaati, kua mea atu hoki au, kia kaua e Panuitia aku korero, mehemea he korero aku i reira, no te mea, i haere atu au i raro i te mana o te Kotahita- nga, ki te whakapuaki i etahi o nga whakaro a te Kotahitanga. Heoi ano. Takarangi:— E korero ana au mo te korero a te Rawhiti, e hoa kei pouri koe i na korero ake au, e hoa ki te ki mai koe. kia kai au i te mea kino, ka whakaae tonu au, ki te piki koe ki te rangi, ka piki tonu hoki au, kua mohio au inaianei, kua kore koe e tata mai ki te Kotahitanga, korua ko te Whiti. Heoi ano. Rawhiti:— E mea atu ana au e Mangakahia mo to korero, e tika ana, kaore hoki koe i reira i te timatanga mai o nga, ra o te Hui, engari, te- nei ano nga korero o nga rangi o muri mai. Heoi ano. Wi Pere:— E whakapai ake ana au ki etahi o nga kupu a taku hoa, mo te rima miriona, e korero mai nei ia, tena ka mahue atu te tekau miriona ki waho o te rima miriona, kaore i te pera taku, e hara taku i te whakarere i te Kotahitanga, i te "Tiri O Waitangi" ranei, mo tenei e ki nei, kia waiho ake te rima miriona, me hoki atu ano te mahi ki te 3O miriona, kaore au e whakaae mo tena, engari, me tahuri tatau ki te kati i te rima miriona, e Tama, kaua tatau hei whakarongo ki nga korero Poropiti, he Atua rere te Atua, Atua hauraki-raki, wa- iho te mate kia hapoko, ko taku nei, hemea paku noaiho taku, ko te kati noaiho i o tatau Whenua, ki te oti tenei hei Ture, he tino ora tenei ki au, kaore aku whakaaro kia takahia te Kiingi ki raro, e hara i te mea nana i mate ai, na nga Rangatira ke, kaati, i tae au ki Whati-whati-hoe ki te Hui, ka korero a Ta- whiao ki au, kia tonoa he mana Kaunihera, kia tukua mai kia tatau, i runga i te mana o te Tiriti, i nga wa i takahia nei, ka mutu ana kupu, ka tu ko te Paranihi ki te whakautu i nga korero a Tawhiao, mo te kupu e ki nei, kia katia te Hoko ki nga Pakeha noaiho, kati, kaore e taea inaianei, kaati, nao to kupu kia tukua atu te mana Kaunihera, anei hoki taku kia koe, me whakaae mai koe, kia haere koe hei Timuaki mo te Whare Ariki, kia koe te whakahaere ka mutu, ka haere ratau ki Are- kahanara, ki te whakaotinga o te kupu a te Paranihi, te taenga ki reira, ka tawhiriwhiri mai a Tawhiao kia Wi, ka ki mai a Tawhiao, ka katia ranei au ki ro-whare, ka ki atu a Wi. kaore koe e katia, ka ki atu ia kia Tawhiao, me whakarongo koe ki taku kupu, me whaka- iti koe i a koe, heoi, ka hui ratau, ka Patai a te Paranihi, e pewhea ana koe mo taku kupu i ki atu nei au kia koe kia haere koe hei Me- ma mo te Whare Ariki, ka whakautu a Ta- whiao ma Wi Pere e whakaatu kia koe, kai a ia aku kupu, Wi Pere, kua whakaae a Tawhiao kia haere ia hei Timuaki mo te Whare Ariki, ka tu ko Wahanui, ka mea atu kia te Parani- hi, ka haere atu a Tawhiao, 100 nga tangata hei kawe atu i a ia, raa runga i te Kaipuke haere atu ai, ka tu ko Tawhiao, whakarongo mai e te Paranihi, toko wha ano matau e ha- ere atu e hoa ma, kua riro noa mai te mana ia Tawhiao, mehemea ia i tae i runga i te- i kupu a te Paranihi, kaati, inaianei, i na noa, taka kupu, ko te rima miriona eka nei, kua, tata te ngaro, ko tenei anake taku, kia wha- kahaerea e tataa te kati, kaua tatau hei wha- karoa, whakarongo mai e te Whare nei, he , whakatikatika ta te Tai-rawhiti i te Pire a te Kawanatanga, kaore o aku kupu mo te taha kia te Whiti raua koTohu, he Iwi ora tena, kua oti te Ture moona Whenua, kaore e taea te Hoko, engari, ki te pakaruhia e te Whiti te Ture arai i te Hoko moona Whenua, ara, kia riro ia tangata, ia tangata tona Hea, tona Hea, tera ka ngaro te haungaahi te Hokoho- ko atu, na runga na te katinga i mohio ai au, he Iwi ora tena, kaati, ki taku nei, he wha- katikatika i te Pire, mehemea ka oti ki tenei, he tino pai rawa atu. 1.—Ko te kati i te Hoko. 2.—Ko te whakakorenga i te Koti Whenua Maori. 3.—Ko te whakakorenga e riro ai he Whe- nua hei utu mo nga Nama. 4.—Ko te whakaaetanga, kia utua nga ta- umaha i ranga i etahi Whenua. 5.—Ko te ngawari o te Ture Riihi Whenua. 6.—Me Rahi tuatahi nga Whenua ki nga Maori. 7.—Ka puare he moni ki te Iwi Maori, hei tuara mo ratau. 8.—Ka, puare he moni hei ngaki i nga wa- hi i wehea hei Paamu. 9.—Ko te Itarete mo te rau pauna, e toru ano pauna. 10.—Ko nga Whare Kura, Parakimete, Ro- ia, Takuta. 11.—Ko te Whare o te Kotahitanga, ka whakanuia e raua ko te Kawana. 1:2.—Me noho tahi te Kotahitanga ki a ia, ki te whakaora i te Iwi Maori, hei noa Wha- whai mema ki nga Pakeha. 13.—Ko nga, Mema kua whakaaro, kia whakanukuhia, ake mo te Whare o raro, mo ' te Whare o runga. Heoi ano. Ka nukuhia mo te 2 p, m,

I te 2 p. m. ka tuhera ano te whare. Wi Pere:— He kupu iti nei taku mo te korero a Niniwa ki te Kiingi, whakarongo mai e te Rawhiti he Wahiue te tangata nana tenei kupu kia eke mai a Mahuta ki runga kia Takitimu, ko au e tautoko ana au i te kupu a Niniwa, kaati te haere i runga i ena tikanga e whakahaeretia na, e rangi ata whakaarohia te kupu a Niniwa ka mutu tonu ta u korero i korero atu ra au i uma ake nei. Heoi ano: Teira Tiakitai:— E tu ake ana au mo nga, Kupu a te Rawhiti e whakamarama haere nei inga tikanga mo te Kiingi, e whakaae ana au ki nga tikanga a te Kiingi, kaati ko te haere a Niniwa i haere atu i roto i tenei whare, i runga i te kupu a Niniwa i ki atu ai kia eke mai ki runga ki tenei Waka ou kia Takitimu, koi nei tona tikanga ko te rahui i nga Whenua, ko te kati i te hoko koia te whakamaramatanga o te kupu a Niniwa, kaati ia koe i ki nei kaore o au kupu e ki nei kaore au whiriwhiri mo te Pire, kaati hoki au, kaore o aku whiriwhiri mo taua Pire, kaati kaore aku whakahe nao nga korero katoa a nga tangata e korero nei, ahakoa pewhea te haerenga o nga kupu, ko te take, he nui nga whakanukunuku tanga o te Ture, ma kona e whakahangai ki runga ki ta tena ki ta tena kupu e korero nei, no kona ka kore aku whakahe, ki taku mahara mehe- mea he Ripoata ta tena Iwi, ta tena Iwi me whakatakoto ki runga ki te teepu nei, kaati ki taku whakaaro mo te Kotahitanga kia ata whakamaramatia mai nga tikanga o tenei mahi e kiia nei he Kotahitanga, kaati kua katia nei kia kaua hei korero i ona tikanga e marama ai te titiro mai a koutou ki tenei mahi, kaati ki taku whakaaro i runga i tenei tikanga e kore rawa e hoki atu ki nga Whe- nua i riro i te Raupatu, engari ka hoki tonu mai ko nga whenua i toe mai ki nga Iwi Maori ki taku mohio tuturu, ina hoki na Wi Pere i paahi te Ture Reiti e mate nei au e rua mano kei runga i toku Porokaaki e peehi ana e rua mano pauna. Heoiano. Hanea Kawana:— Ko taku, whakaaro ko nga Ripoata kaa oti nei te whakararangi, na reira ka mea an koia ana tonu he korero ma tatau i to kore o aku Ripoata, ko taku Ripoata tonu ko ta te Rawhiti e whakamarama nei.