Pukapuka 3, Nama 12
19000831

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
[NAMA 12, O TE TAU 3.] TE PUKE KI HIKURANGI, AKUHATA PARAIRE 31st 1900. [Wharangi No. 2] I tangi ki te Puke-i-Hikurangi! Tangi ana te pitoitoi, rongo ana nga Iwi katoa o i a ahua, o i a ahua, i runga i taua Puke Ki Hikurangi, kaati tena. Ki ta te-Paipera. I tangi te tikaokao i tangi ki runga i te Aaka o Noa, tangi ana te tikaokao, rongo ana nga Iwi katoa o i a ahua, o i a ahua, kaati kua rongo nga Iwi katoa, i te tikaokao e tangi mai ra i Awherika rue Inia, me te Hauauru o Awherika, me Hama, me era atu tona tini o te Aitua, me te mea kua hahae te ata, te wa e huri mai ai te kohatu nui i te Maunga, e tukitukia ai te whakapakoko, a mongamo- nga noa. E kore tetahi Kingi e tu mo tetahi atu lwi. Engari ko ia hei Kingi a ake, ake, ake. Ina puta mai a ia ki te whakarite i nga tau kotahi mano. Mehemea ki te wareware o tatau mahara ki te aata whakaaro i te ahua o nga whaka- aturanga mo nga mea e puta mai ana, ara e hinga ai tatau i nga mahi a te pakanga me te whakamatautauranga nui, whakaha- rahara mea ake nei puta mai. Kaati me hopu e tatau i to wahi hori-pu, ara i ta Ra- wiri. Ko te Atua to tatau piringa me to tatau kaha, ho kai awhina e tino tata ana i nga wa o te he. No reira kore ake to tatau wehi. Ahakoa nekehia te whenua, ahakoa ka hakina nga Maunga ki waenga moana, ahakoa rara taupatupatu noa ona wai ; aha- koa wiri nga Maunga i tona huamotanga.

Tenei te awa ko ona manga hoi whakahari i te pa n to Atua, i to wahi tapu o nga tape- nakara, o to runga rawa. Kei waenganui o ona to Atua, e kore ia e whakakorikoria, ma te Atua ia e awhina i te putanga mai ano o te ata. I nana nga Tauiwi, i whakakoriko- ria nga rangatiratanga, puaki ana tona reo, rewa ana te whenua. Kei a tatau a Ihowa o nga mano ; ko te Atua o Hakopa to tatau piringa. (Kei te 16 o nga Waiata, tao noa ki te mutunga.) Na te Ariki tenei. I te kino ka hua ka matoke haere to aroha o to tokomaha, ko to tangata ia e u ana taea noatia to mutunga- ka ora ia. (Kaati pea i konei.) Ehara hoki enei tu o te korero i te mea matareka ki katoa o to tangata. Otira ehara ahau i te mea ki a hopu tonu mui i aku i rapa ai o te Karai-

piture. Engari kia rapu marie ano, me kore e mau mai tutahi i tua atu ; koia hoki tora toku hiahia, kia rongo kia kite i nga whakamaramatanga, mo kore an o whiwhi i te maramatanga, o tetahi kupu Karaipiture. He nui nga kupu Karaipiture kei to rapu noa i tona tikanga ; otira e ki ana ano te Karai- piture. Kei te mahi nei hoki i naianei te kino ngaro; otiia e arai ano tenei e arai nei, a kia whakawateatia atu rano i waenganui. ' 2 Haronika 2, rarangi 7. Hei konei mutu ai. I. Hutana. Waipawa. Akuhata 1, 1900.

Wairoa. Akuhata 9/8/1900. Ki to Erita o :'Te Puke" e hoa tena koe, i raro i te mana o to tatau Ariki o Ihu Kara- iti ; heoi te inihi. E hoa utaina atu nga utanga ma "Te Puke" e kore hoki e pahore tona tuara i tena pikaunga, he mama noa hoki, inaka te mama. He tangihanga na Ngati-Kahungunu, i haere ki Turanga ; ki te tangi mate. He nui a Ngati-Kahungunu i haere i taua haere, tae pea ki te 200 rau tangata. Ka haere te ope nei ka tata atu ki te marae, ka pohiritia te ope e te tangata whenua; ka tangi ka mutu te tangi, ka tu mai te tangata whenua ki te whai-korero, Ua mutu. Ka tu atu ko te ope, katahi ka tapa- ea mai te kai e te Iwi ra, a ka rawe te mahi a tena Iwi ki te haka ; tera tetahi Kau inatua no te tangata whenua, i roto i te Iwi e haka mai ra; akuanei ko te kahu o te Kaumatua nei kotahi tonu tona kahu, he hooro anake, kaore he haate ; ka haka haere mai te Iwi ra, ka tata mai ki ta whare, ko te Kaumatua nei he riihi kai i te ringa, kotahi o nga ringa ki te pupuri i te hooro ; katahi te Kaumatua nei ka parekareka ki te mahi a ona tamariki ka hoki ano ona mahara ki tona kerekahu- tanga, katahi ka wana ki roto ki te Kauma- tua nei; ehara ko te rerenga o nga waewae o te autaia nei me te whiunga o nga ringa. E hara ko te makeretanga o te riihi kai, me te hooro i runga i a ia, tu kau ana te whano- ke nei ko ia. anake. E hika ma ka parekareka ki te manuhiri; ko te aitua tuatahi tenei ki te whanoke nei, ka tapae te kai ki roto i te whare. E timata ana to kai a te ope, ka

puta te ope o Ngati-Porou, ka mahue nga kai, ka whati te manuhiri ki waho ki te ma- rae ki te pohiri i a Ngati-Porou ; katahi ka tiro atu te whanoke Kaumatua nei, ka pau nga kai a te ope i te kuri, katahi ka nanatu ka paia te matapihi koi rere nga kuri ma reira, he mea nana kia patua ai e ia nga kuri, katahi ka tu atu i te toa o te whare; ka pa- raia atu ki tona hooro, akuanei he puare kai muri o te hooro, ko te omanga mai o te kuri i roto i te whare, hangai tonu te mahunga o te kuri ki te pakaru o te hooro. Ka mauria te hooro e te kuri i waenganui o nga manu- hiri e rua, katahi ano te maia nei ka tahuri ki te whai i tona hooro e mau i te kaki o taua kuri ra, ki muri karanga haere ai kamia kamia paapu, a ia kuri porangi ki te mau i taku hooro. E hika ma, ko te ope nei e ta- ngi ra hoki, mutu tonu atu te tangi ka tahu- ri ki te kata ki te whanoke nei, e whai aua i tona hooro. Heoi ano nga utanga ma te "Puke." T. W. P. Kai-moana. Wairoa (Hawke's Bay).

HE WAKA TAHURI.

Ki te Honore Etita o "Te Puke" kia Pura- kau Maika, kia tau nui atu nga manaakita- nga a te runga rawa ki a koutou, ko a taua tamariki, e mahi mai na i to tatau taonga, a ake, ake Amine. Heoi ake tena. E Pu, taia atu te aitua o taua whanaunga. Ue aitua nui tenei, kua pa te mamaetanga ki tenei taha o te Koroni nei, no te Whanau-a- panui, puta noa ona rohe te mamaetanga e Pu, e wiriwiri ana taku tinana, e heke ana oku roimata, i a au e tuhi atu nei au, i tenei whakaatu aku kia rongo mai ena toto katoa o nga Tupuna o te aitua nei. Ka tuhia e taku ringaringa ki raro nei mau ai, koia tenei te aitua nei. Tekau ma-ono nga ta- mariki tokoma nga pakoke, e whakawhiti ana i te awa i Mootu to ratau poti, i te Mane nei i te G o nga ra o Akuhata nei. He wai- puke nui rawa atu, engari kua hoki haere ano to wai, a ko te awa e riro tonu ana te ia a na te ia i kukume ki te moana, e tu mai ra te auripo o Tokata o le parinui; ka tahuri mate katoa ratau tekau ma-waru. No te ata i ta Tarei i te 7, ka pae mai e 3, kei te ngaro tonu atu 15, ko nga tamariki nei tekau ma- ono nei no te Kura i Omaio. Hei nga mu- tunga i nga 1 karaka o te Paraire i a ra, i a ra, Ka hokihoki ki nga kaainga, i nga matua ake. Hei nga ata o nga Mane ka hokihoki ki te Kura. Koinei te take i aitua ai tenei parekura nui. A, nu te Wenerei nei i te 8 o nga, ra o Akuhata ka tae mai te waea, ta- taki tonu i a aa ki Matata, nei. E tuku hohoro ata ana ahau kia taia, kia rongo te Koroni katoa a kua tuku kupu atu au kia, Akuhata Reweti, kei Omaio Opotiki. Ka mihi ahau. Aku taina tena koutou, aku matua tena koutou, uku tamariki tena kou- tou, nga mea ora te noho mai na i runga i to tatau aitua nui, ki a tatau mokopuna, ki a tatau tamariki. Kopu Tiketikeirangi e pa koutou ko o matua, Erueti te Waaka, Paora Ngamoki, te Iwi tena ra koutou, Herewini tena koutou ko te Iwi, aku un. Haere i ranga i nga mate kua takoto mai mo te ta- ngata, koma te kupu a te Karaiti penei na, "Hei konei ta koutou mahi i te ao nei he mate- mate, otira kia maia kua taea e au te ao." Haere ki o koutou Tapuna kei kona anake, o koutou take Tupuna i tupu mai ai, kei koua a Tamatekapua te tino rangatira o to koutou Tupuna Waka o te Arawa, te tino take iho o Apanui Ringamutu, te aitanga, iho a Tamatekapua kia Apanui. E O nga Wahine a Apanui e 4, puta ake nga uri o Apanui e 20, a nga Wahiue toko 4 nei, a koia tenei ka whakamaramatia ake nei e taku tuhituhi. Ko Tamatekapua, ko Tuhoromatakaka, ko Ihenga, ko Tuariki, i a Tanepawhero, ko Waahiawa i a Reimahuru, ko Turirangi ka moe i ana Wahine e 2, ko Hinetama te Wa- hine matua, ko Rongomaihuatahi te Wahine muringa ; na te Wahine matua. Ko Tama- . tererawa, o muri ko Hikairo, Kopuhaterangi ko Tauwheki e 4. Na te Wahine muringa ko Apanui Ringamutu, ka moe nei i nga tokowha nei, te Wahine matua Apanui, ko Kuramihiata, nana ko Tukaaki anake, na te Wahiae tuarua na te. Whaaki ko Komaruta- whao o muri, ko Tangataaika, ko te Rangi- hore, ko Matekitatahi, ko te Harawaka, ko Hikarukutai, ko Hikakairua, hui e 7. Na te Wahine nama 3 na te Kohepare, ko Tare- waomuri, ko te Takuna, ko Tamakitekapua, ko Tamakituranga, ko Whakarewarangi, ko te Kaiahinemutu, ko Paaka, hui e 7. Na te Wahine tuawha na Kiritapu ko te Rawhinga o muri, ko Kahurautao, ko te Onui, ko te Ikarauhei, ko Tuangahuru, huihuia 1 e 7 e 7 e 5 ka 20, ka mutu nei te kaha o te pakake nei. Ko tenei haere e aku uri, ko Matatua te Waka ko Toroa tera take o koutou, kaore e takina e an ; kei a Takitumu kei a Tama- tea tera take iho o koutou, kaore e takina e au; kaati ra ko te take i a te Arawa e taki, kei kapi noa te Waka utanga a te katoa i a an, tetahi kei te mohio mai koutou te rohe o te aitanga tuturu Apanui Ringamutu, kei a au e mohio ana o tatau Waka, me o tatau tatai iho, ka nui hua waiho ake i roto i te putiki. Tetahi e tuhituhi tangi tonu ana ahau, koia tenei te rohe tuturu o te aitanga uri a te 20 nei. No Tokaputa. Taumata-o- Apanui, Kipoti, Kirua, i tua o Tikirau, ka mutu mai haaunga nga rerenga atu ki ko ki ko, engari ko te takotoranga tuturu o te Ingoa, tau iho ki te whenua, koia tenei kua tuhia i runga ake nei e au. Heoi e kaika ana taku tuku kia wawe te puta i tenei ma- rama ano. Na to koutou tuakana. Erueti Kerei, Herewini, Tahatu te Waaka, Tuteranginoti, Paora Ngamoki, Koopu, te lwi hai kona mihi iho ai ki o tatau raukura, kotuku, huaia, turae, kahurangi, kiri o Ta- whaki, ka kino Tapu-o-wairakewa ka kino taku apakura. Kia kotahi naku te whaka- rehu i te po nei, ko koutou tenei rawa ka tata maai, oia atu ra ki te awa Mootu, te tapu o Wairakewa, rere te konga ki o Tukani mai te uwira mai te a taha, ko tona rite ia ai. Na H. T. Te Ipututu Tarakawa, Matata. Akuhata S, 1900.

Tamatea Na Ruatepupuke a Papawharanui Ruapani

Kahungunu

H. T. Teipututu Tarakawa.

Te Oreore. 17, Akuhata 1900. He hanga whaka-aroha te aitua i pa ki to Whanau-Apanui, i te tahuringa ki roto i te wai. Ka nui te pouri o toku ngakau mo tenei ahua aitua ; aku tamariki aku moko- puna ; haere i roto i te mate kino. Ka whai kupu ake au mo o koutou matua, kai te mo- hio tatau ki nga kupa a o tatau Tipuna. He Waka tahuri ki te moana, ko to ratau mate tena. He aha koutou ka kore ai e tupato ki taua mate ? Ka haere ranei tetahi o kou- tou. He kupu whakatupato noa kua mate hoki ratau, km tupato ano tatau ; he taka i runga i te rakau he aitua ; kai kona te whare pan i te ahi he aitua. Kaati rongo tatau i roto i "Te Pake" i wera tetahi whare no Whanganui tae mai ana te pouri, a kua tae mai ano tetahi rongo, i tahuri tetahi Waka o Whanganui kaore he mea i mate, engari ko te ngakau kua penei whanoiti ka mate. Kia tupato i enei mea kaa whakaatutia e o tatau Tipuna. Kaati ko te matenga o te Whanau-Apanui 16, tetahi mate kino no enei tamariki, kai te Kura ratau. Kai roto