Pukapuka 3, Nama 2
19000315

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
__[NAMA 2, O TE TAU 3.] TE PUKE KI HIKURANGI, MAEHE TAITE 15th 1900. [Wharangi No. 2; na Mana Rangatiratanga ia ratau, hei reira ka-watea ratau ki te muru i te Whenua mo- mona o Ingarangi, me te pahua hoki i nga Iwi ririki o te ao, me ta ratau whakataure- kareka ano i nga Iwi o nga Koroni kia riro ki raro ia ratau, Na i roto tonu ano i enei ra, ki te titiro ake ki nga whakaatu mai o taua Pakanga, kei te heke haere: te taha ki nga Poa. No reira kei te rapu aua Mana nunui i te take e taea ai te whakamutu taua Pakanga, kia kaua ai e taka taua Pakanga ki raro i te Mana toa o Ingarangi, engari me taka ki ra- ro i te Mana o nga kupu whakamutu aua Mana i taua Pakanga, kia kore ai he take mo Ingarangi ki taua Whenua, e Pakangatia mai nei me nga Iwi o taua Whenua. E kitea ana hoki i naianei i nga "Nupepa" kei te whanga katoa nga Rangatiratanga kia whakakotahi ratau, ki te whakamutu i taua Whawhai, kaore ano taua whakaaro i wha- kapuakina, ara i whakina. Engari kua puta ta Ingarangi kupu kaore ia e pai ki tetahi o aua Mana nunui kia hae- re mai ki te whakararuraru i a ia e Wha- whai nei. Ko te ahua o Ingarangi me ona Koroni i nga rangi kua hori ake nei, me nga tau kua pahure ake nei e mohiotia ana ko te mahi a Ingarangi he whakatipu i aua Koroni, penei ano me nga tamariki e kawea nei ki nga Kura. No tenei wa kua Kaumatua aua Koroni, kua rongo kei te Pakanga etahi Iwi ki to ra- tau Papa no konei ka puta te aroha ina e kau atu ra i te moana nui a kiwa, kua u etahi ki uta kei te moana ano etahi, kua tu etahi kei runga ko nga mea ririki kei te tangi ki to ratau Papa e kainga maira e te ahi a te Poa a Wiwi a Tiamana, ko nga turi ko nga kopa ko nga memenge me nga kaapo, kei te tangi haehae me te whakahua ano i te Apakura:— E au e te kite noa te utautanga o to hou tere o te Parau rite rawa o tama waiho roto nei-huri ai ii? Kei te tangi etahi kei te whatoro etahi ki roto i o ratau poho, ki te rapu me kore e rarawe, te hikipene hei tuku atu ki to ratau Papa e kainga maira e te ahi. No konei kei te titiro mai nga Mana nu- nui o te ao ki te ahua o Ingarangi me nga Koroni o te ao, e noho kotahi nei i riiro i Ingarangi, he mea whakamiharo tenei hei tirohanga ma nga Iwi nunui o te ao, e paki- ri nei nga niho kia Ingarangi, ara e whaka- he nei, ko te maha o nga Hoia o nga Koroni kua riro e 60,000 tera e neke atu, he Pakanga iti noa iho tenei, mehemea ko nga Mana nunui tenei ka neke atu te aroha o nga Ko- roni i tenei tera pea ka tae ki te 300,000 mano tera atu ranei e haere ki te Pakanga. Heoi he nai noa atu nga whakamarama, me nga korero whakamarama mo enei kore- ro i runga ake nei. Heoi ano. "Te Puke Ki Hikurangi."

Ki te Etita o te "Puke Ki Hikurangi." E hoa tena ra koe, mau e hari atu nga toru kupu e whai ake nei, ara, ki nga Iwi, ki nga Hapu, ki nga Huihuinga tangata o te Iwi Maori, e noho nei i nga Moutere o Niu Tireni, e hoa ma tena ra koutou katoa, kia ora tonu tatau i to te Ariki atawhai. E rua nga kupu a to tatau Tipuna a Paora . Apotoro, hei huaki ake i oku mahara toruto- ru, Kaare hoki, i roto o toku Manawa, hei whakaaro ma te ngakau o te hunga whakaa- ro nui, a, hei whakahaweatanga hoki ma te ngakau o te hunga whakaaro kore, koia tenei i raro iho nei:— (1.) Keia Epeha upoko 5 rarangi 15 16. (2.) Keia Koriniti 1, upoko 13 rarangi 1d. E ki ans te upoko tuatahi, kia mahara kia tupato, ki ta koutou haere, ki ta koutou no- no, kauaka hei ta nga whakaaro kore, enga- ri ano hei ta nga whakaaro nui, hokona te taima ma koutou, he kino hoki nga ra. E ki ana te kupu tuarua? Na, tenei te mau nei te whakapono, te Tumanako, te aroha enei e toru, te mea nui rawa ia o enei ko te aroha! Na, me hoki atu te tatau titiro - ki te kupu tuatahi, e ki nei, kia tupato, he kupu nui te ra, he huihuinga no nga kupu i runga ra hokona te taima he kino hoki nga ra, he tino kupu tenei hei whakaarotanga ina te ngakau, hei whiriwhiritanga hoki ma te hinengaro, i te mea kaore e tino mohiotia ko awhea te puta mai ai nga wa o te hee. Heoi ra ka marama tatau ki te titiro i te

ahua o enei kupu, a tena ra me tahuri mai o tatau whakaaro, ki to tatau ahua i naianei, a, ka titiro atu o tatau kanohi ki te mahi a Ingarangi, raua ko te Poa e mahi mai nei, > kowai ka hua, kowai ka tohu ki taua mahi, he mahi tera e heke ki te kore, akuanei pea ia, he mahi tera e piki ai ki te nui, a, ka pe- whea tatau, me moe ranei te Iwi Maori? e kore, engari me mataara! me hoe tatau i ru- nga o te Waka o Paora, raua ko Matahii- taua, kauka tatau e hoe i runga o te Waka o Kuarerehe raua ko Matahii-tuna, kei romia tatau e te Auripo o nga Ngaru, a Momoe mua ko Kaweto, a, kei taka tupou hoki tata- u i te Pari o Tawatoire. Ko Ingarangi hoki to tatau Matua, a, ko tatau ko te Iwi Maori tona Tamaiti whaka- mutunga a tena, me Ngote tonu ia nei tata- u i te u, i te mea kua Kaumatua nei tatau i naianei, e kaore, engari ia me pewhea, e, me tono atu ra ki to tatau Tuakana, ara, ki te Kawanatanga o enei Moutere, kia homai he kai maro kia tatau, kia kai ai tatau me o tatau Tuakana Pakeha, i nga kai a te Pakeke. Ko te whea? ko te tono, ko te Inoi, ko te tangi, ko te tohe, ko te Patuki hoki! ki to tatau Kawanatanga kia whakaakona a tatau . Tamariki Maori ki te hapai patu, kia taupoki na rawatia ake ai a Niu Tireni e nga Kapua kerekere o te kino penei kua ta atu a tatau Tamariki ki te arai atu, i runga i te mohio- tanga ki taua mahi. A, mehemea ranei ka pa he raruraru ma nga Kiingitanga huihui o te ao, hei peehi i te Mana o to tatau Kuini, penei kua haere atu a tatau Tamariki i runga o te mohiota- nga, ki te awhina i to tatau Matua, e kore hoki tatau e ahei ki te matakitaki kau atu i konei, i te mea kei te tino mohio tatau i nai- anei, kei te nui noa atu te tarawene, te pu- haehae o etahi o nga Rangatiratanga o te ao, ki te harurutanga o te Mana o to tatau Kui- ni ki nga topito o te Whenua. E nui ana taku whakawhetai kia Tamaha- u me nga Kaumatua Rangatira katoa o Wa- irarapa, mo ratau i kaha ki te tono ki te Ka- wanatanga, kia whakaakona a ratau Tama- riki ki nga mahi whakatutu Hoia, a, i naia- nei kua eke atu era o a tatau Tamariki kei runga o nga taumata atahua o te mataara tu ai. E ta ra e aku Tamariki he mea whiti- ki o koutou hope ki te pono, kakahuria iho ko te tika hei Pukupuku, rurukutia to ma- nawa, ki te ruruku o rangi, e mau ki te ku- pu a te Atua hei Kapehu mo te pu, kia taka- tu ai koutou i te ra o te kino. No te 1898 ka tukua atu taku pukapuka ki te Pirimia, he tono naku kia akona nga Maori o Niu Tireni ki tenei mahi, kia wha nga mano te tokomaha, i te mea kua tae no- a mai te mohiotanga ki toku ngakau, e tata ana te taima e tutu a te puehu o nga wae- wae o nga Rangatiratanga o te ao, ki tenei mahi a te Pakanga, i te mea he tuara ano to tenei mahi, ara, ko te whakapiki i te Ma- na o ia Rangatiratanga, o ia Kiingi, o ia Kuini, o ia Emepara, kia eke ki te taumata whakahirahira o te Wikitoritanga. Engari i tae mai ano te pukapuka whaka- whetai a te Pirimia, raua ko te Minita, o nga Whawhai kia au, engari kaore ano kia ti- mataia, ina hoki ko te tau, 1900 tenei. Otira kei nga moni pea hei awhina i taua. mahi i roa ai, kaati ra e nga Iwi Maori me tino awhina e tatau i tenei mahi, ma tatau teta - hi taha, ma te Kawanatanga tetahi taha, kaua o tatau ngakau hei mangere ki tenei mahi, i te mea kei te tino mohio tatau ki tenei ha- nga ki te Ture, ko tona taumata atahua e tu ai tona tinana, ko te mata o te Hoari, o te Peneti, ko te waha hoki o te pu, a, ko te A- tua hoki hei awhina, na enei hoki i piki ai te Mana o Ingarangi, a, i noho ai hoki tatau me ona Koroni katoa, i runga o te rangima- rie, kaati aku kupu mo ta tatau rarangi. Tuarua. E ki nei, ko te mea nui rawa ia o enei, ko te aroha. [Te Aroha.] •Kei te nui, kei te roa, kei te hohonu, kei te tiketike te aroha, me te tumatatenga ano te ngakau, ki to tatau Matua kia Ingarangi, e kai mai nei i te kai maro a te mataa, e ho- ngi mai i te piro o te paura, e riringi mai ra i nga wai Mano-whenua o te toto, ki waho i a raua ko te Poa, e ngangare mai nei, he nui te tangi o te ngakau, me te rika o > te puka kia tae ata etahi o tataa hei awhina i to ta- tau Matua, otira i runga r te Ture a Ingara- ngi, ka araitia mai tatau, engari ko a tatau Tamariki Pakeha o Niu Tireni nei, i whaka- aetia he ma hoki no o ratau kiri, na, kei te

tino whakahe ahau ki tenei Ture, hei aha te * titiro ki te ahua, engari me titiro ke ki te manawa, e papake ake ana ki te tika, ki te pono, ki te aroha i runga i te toto kotahi, o Ihu Karaiti, i ringitia ai ki te ao ma te kiri ma, ma te kiri Waitutu, me te kiri Pango. Ina hoki ia Hepetema 1899, ka kokiritia e Wi Pere Mema o te Tai-Rawiti, taku tono ki te Paremata, ara, he tono kia tukua ahau me nga Hoia Maori o te Tai-Rawhiti, kia ri- ma rau, hei awhina i to tatau Matua; be koro te whakautu, kanui nga tono o muri mai, he kore ano te whakautu mai, na konei i nui rawa ai te mamae o te tinana, me te pouri o te hinengaro, i te mea hoki e tino mohio ana tatau ki te Puriri, kaore ona hiahia kia riro ma nga mate kuare o te ao tona tinana e tuku ki raro, engari ano ma te ringa, tanga- ta, to taane tona Kororia, (he Tapikiwewete i te Awatea) i kiia ai e o tatau Kamatua o Nehe, he whanau Tama ki te Wahiae, ha puta taua ki te taane. Otira he aroha pea no to tatau matua kia tatau, a, he titiro hoki ki to tatau ahua he Tamariki mo era tu Whawhai, na reira i ko- re ai e whakaaetia, na, mehemea he pera, o . tika ana ano pea ki tana mahara, engari ia kei o tatau aroaro a Rawiri, te potiki wha- kamutunga a Hehe, a, koia nei te Tamaiti iti rawa i ona Tuakana, a, kaore ranei tenei Tamaiti i whiua e ona Tuakana i Raorao Erana, kia hoki ki te tiaki ia ana Hipi toru- toru, a. kaore ranei tenei Tamaiti i tuku i tona tinana ki te mate, he whakaaro no ona ki ona Tuakana, ki to ratau Kiingi, ki nga mano ano hoki o Iharaira, he teka ia nei na taua Tamaiti nohinohi nei, i whakahaweatia ra e ona Tuakana, nana i piki te Maunga nui o nga Pirihitini, a Koriata, he mea wha- kuru noa na ana ki te Kohatu, a, ora ana nga mano o Iharaira, me to ratau Kiingi, me ona Tuakana hoki, a, e kore ia nei te Iwi Maori e pera me Rawiri, i te mea kei te tia- ki tonu te Atua i tona Iwi Maori i naianei. Otira tera atu ano pea etahi take, i araia, mai ai te Iwi Maori ki waho o tenei Wha- whai. Kei hoha te "Puke" i kore ai e whakapa- ua nga take katoa, ara, nga whakamarama- tanga katoa o enei take e rua, ara, o te tupato raua ko te aroha, engari ia ko te aroha me te takare a te Puriri, ki te mahi e mahia mai nei i Awherika, nui atu i nga nui katoa, ina hoki e Oriori ana nga ruri a te Puriri. Koia tenei. Mehe kohu te aroha e kite mai te Kuini e iri ana i runga i nga Maunga ra eei?

Ko te rite i te Whawhai kei te huka- whatu, mama paheke ka tauna kai raro eei?

E kore koe Ropine e mihia ititia, ka mihia i o koki-ri-tanga eei?

Korowheo-wheo ai te whiu a te mataa, ka tae mai te aroha ki taku manawa eei?

Kai mai e te Ingara i te kaia te taane, mea ake ka weroku i ani-wea eei?

E te "Puke Ki Hikurangi" he pao whaka- mutunga. Taikiu weremati & heke ana kei raro-eei? Na Tuta Nihoniho, Kapene o tenei ma- hi o te hapai pata, a, kua ngaro atu ra aku pakeke, a Meiha Rapata, raua ko Meiha Ke- epa, a, ko aha» anake kua mahue iho i ru- nga i tenei ahua, no reira i maharahara ai te ngakau koinga, ki nga mahi o te kino, i roto o nga taumaha ka hori nei ki muri, Kihrpane. Pepuere 28th 1900. —E Te Atua Tohungia a te Kuini—

Papawai. Pepuere 27th 1900. Ki te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi" e ta tena koe, me o hoa mahi i ta tatau taonga, mau e tuku atu tena panui ki te "Puke." I te 3O o Hanueri katae mai te Waea kua mate a Raharuhi Tohokairangi, ka whakari- terite a Tamahau a Aporo Kumeroa a H. T: Whatahoro kia haere ranei nga tangata o Tamate, o Papawai, o Rangitatau ki te ta- ngihanga mo Raharuhi, me powhiri ranei kia kawea mai te aroha ki te tupapaku ki Papawai nei tangi ai, i runga i te whakaaro kia H. P. Tunuiarangi me Rakaiwhakairi, me Ngaati Rakairangi me Ngaati Hinewaka, me Ngaati Tukoko i te ngutuawa o Wairara- pa, ka whakaotia e Ngaati Moe me powhiri atu • te mate o ta ratau Tamaiti Mokopuna