Pukapuka 4, Nama 7
19010715

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
[NAMA 7, O TE TAU 4.]______TE PUKE KI HIKURANGI, HURAE ; MANE 15th 1901. [Wharangi No. 2 nga whakaaro penei a te tangata ka tika, engari he mea mate te pepa ki te kahore he mahi: mo te ki he kapi no te pepa, kai te mohio pea koe ki te korero e mau i te wha- rangi whakamutunga o te pepa, e ki ana, ki te nui nga korero ka nuku ki te 8 nga wha- rangi, ki te iti nga korero ka noho tonu ki te 6 nga wharangi, kaati kai te 6 tonu nga wharangi, kua whakahe koe ki nga kai tau- toko i te pepa, kaati ka nui tooku hiahia ki nga korero o te ao, he aha te korero kai te pai katoa au, heoi na to koutou hoa aroha pono. ________Popata Pariohe.

No te 21 o nga o Hune nei i mate ai a Kiingi H. T. Rangitakaiwaho, he nui te pouri me te mamae i pa mai ki ona matua, me ona tuahine, me ona taina, otira me tona Iwi katoa, tae mai hoki ki a au ki te kai tu- hi o tenei panui te pouritanga; kaati me hoki ake taku whakamarama ki enei tau ka taha nei ki muri:— I te wa i timata iho ai a te "Puke Ki Hi- kurangi" te haere i nga takiwa o te motu nei ko Kiingi Rangitakaiwaho te tamaiti nana i whakahaere nga mahi o te "Puke" a, me tona whakaako hoki ia matau e mahi atu nei, ki nga ritenga o te ta Nupepa, me tona whakaako ano i a matau ki te whakanoho- noho reta, e oti ai te Nupepa, i te mea ehara matau i te tamariki i noho i te Kura, no rei- ra he nui atu te uaua o tenei mahi kia matau i taua wa, kaati na runga i tona kaha ki te whakaako i a matau ki nga tikanga kua kiia ake nei, rae to matau hopa tonu hoki i ona tohutohu katoa, tau ana mai te ahua mohio- tanga ki roto kia matau, koia matau e mahi atu nei i to tatau taonga. I taua wa ano, i te mea kaore ano matau kia mohio noa ki nga mahi o te pepa o oti ai, ka pa mai he mate ki a ia, ka wehe atu ia i a matau ki te whakahaereere i tona tinana kia puhipuhia e te hau; ka mahue iho ko matau he tauhou katoa, katahi ka rapu te whakaaro me pewhea ra e oti ai i a matau he Nupepa? kihei rawa i kitea he ti- kanga i ko ke atu i te whakamatau ki te mahi, heoi whakamatutia tonutanga hoki e matau, a, oti pai ana ta matau pepa tuatahi, i ma runga tonu atu i ona tohutohu ta ma- tau tauira, puta pai ana ta matau pepa i te 15 onga ra o Maehe o te tau 1898, pena haere tonu ta matau mahi, a, tae noa ki te wa i pakari ai te tinana o Kiingi, katahi ano ka hold mai ki te titiro i a matau, ka noho hui- hui ano matau kaore rawa ona whakahe ki ta matau mahi, heoi ano te mea nui i a ia he whakamiharo kia matau, noho tahi tonu matau a tae noa ki te wa i moe ai ia i te wa- hine, katahi ano ia ka tino wehe atu i a ma- tau ki te Waipounamu, e rua ona tau e noho utu ana i reira, katahi ano ia ka hoki mai ki Wairarapa nei, raua ko tona wahine me ta raua tamaiti, i te marama o Hanuere ka taha nei tae noa mai kia Mei nei, katahi ia ka pa- ngia e tetahi mate kino, he roa ia e oke ana i roto i taua mate, a tae noa mai ki te 21 o o nga ra o Hune nei, katahi ano ka riro i te mate te wikitoria o ta raua pakanga, kaati no te wa ka mate nei ia, katahi ka hoki mai enei mea katoa kua oti nei te tuhi iho, ki roto ki te ngakau koingo ai, a, he roimata te kai i te ao i te po ; i te mea kaore kau ona koha i kitea e matau e ona hoa noho tahi, tae noa ki nga Kaumatua o Wairarapa nei, heoi ano he rangimarie anake e kitea ana i ona hurahi katoa. He tamaiti rangatira te- nei, he putanga no nga tipunga kua oti nei te panui e nga kai panui, i enei wa ka taha nei ki muri. Heoi nei ra e hoa ma nga whakamarama kia koutou, ma nga whanaunga i nga takiwa e mihi mai e tangi mai i kona ki to koutou karanga maha, tenei kua okioki ia ki te wa- ahi i okioki ai te tini te mano, o te iti raua ko te rahi, ki te waahi tuturu hoki mo te ti- nana, ko te wairua ka hoki ano ki te Atua nana i homai. E taea hoki te pewhea, "Na Ihowa i homai, na Ihowa ano i tango atu, kia whakapaingia te Ingoa o Ihowa." "Te Puke Ki Hikurangi"

Kaikoura. Hune 21st, 1901. Kia Purakau Maika Etita o "Te Puke Ki Hikurangi," e hoa tena koe te naahi maina i to tatau taonga ia "Te Puke," heoi te mihi, mau e uta atu aku kupu ruarua nei kia rongo mai hoki o tatau hoa i era waahi i era waahi. I te wiki i te 16 onga ra o Hune nei, ka kitea e matau te Weera, e 8 maero te matara atu ia matau, ka titiro atu o matau ranga- tira ka karanga tetahi (there she blow) ka titiro katoa atu nga tangata, ka karanga mai nga hetimana kia haere katoa nga tangata ki runga ki nga Poti, ka hoe atu matau ki te waahi e mohiotia ana hei pauta-tanga ake ka tau matau i reira, ko tetahi o matau Poti e 20 tiini te matara atu i tetahi, te pauta-ta- nga o taua Weera i muri i te kei o to matau Poti, pena tonu me te toka kohatu te teitei ki runga o te wai, i te kaha o te ngaru kihai i tere te huri o to matau Poti, huri rawa ake to matau Poti kua ngaro, katahi matau ka whai atu ka aha Whakaterawhiti taua Wee- ra, ka tarai tetahi o matau Poti kia puta ki mua i taua Weera kore rawa i puta ki mua i te kaha o te ngaru me te hau, e rima maero e whaia ana e matau katahi ano ka tukua atu ; maaku katoa nga tangata i to matau ekenga ki uta, pena tonu me te tangata i puta mai i roto i te wai, nui atu te pouri o nga rangitira i te putanga o taua Weera, ka pewhea ai hoki koa te tangata nona tona ka- inga, ko te ingoa o taua Weera he Raiti We- era, Right Whale. Heperi Paneta.

Te Whaiti. Hune 28 1901. Ki te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi" e hoa tena koe, heoi te mihi. Tenei utaina atu enei toru kupu hei whakahoki mo nga kapu taumaha a o tatau hoa, a nga kai- whakahaere o te "Pipi-wharauroa" i mura nei te riri i roto i a ia, otira mehemea ki te weetitia a maua kupu ki taku mohio nana nga kupu taumaha atu. E hoa e te Etita o te "Pipi-wharauroa" tena koe e nga hoa, ahakoa nui atu a koutou kapu, kia poto noa taaku whakautu. Ae he tangata kino ahau, e kore au e teka ki te ki he tangata pai ahau, kai te matau te mea ngaro ki te hinengaro o te tangata, engari ma taku kite ano i te he ka pera te ahua o te whakautu o te mea he. E hoa e te Etita o te "Pipi" e rua ra aku reta patai atu i te take i kore ai te Pepa ki au, kore noaiho, na reira e hoa ka ngenge noaiho ahau. Mc te patai i poka nei te rere mai, i ohorere ahau ia koe, kaati me whaka- utu ahau ki a te "Pake". Kaore au kape i nga korero katoa ki waho, ahakoa pehea nga kupu e tukua atu ana e tooku takiwa kia taia, kaore e whakaparahakotia e koe, kaati e te Etita kaore aku whakaaro kia whakahokia mai tenei 2/6 kaore i te riro i etahi o matau nga reta ki etahi o matau, kaore i tawhiti te Poutapeta i taku kainga, ki taku whakaaro kaore aku whakaeke" hara, mehemea kai te he, whakahetia te mea he. Heoi e hoa utaina atu ena kupu. Tiniwa Whatanui.

Rangitahuahua Whare Komiti. Hune 25th 1901. He pukapuka whakapumautanga tenei i waenganui i te whakaminenga o Ngaati Apa, ara, i nga mea o Ngaati-Apa, e noho huihui ana i konei i tenei ra, i runga i nga tikanga o te tekau maono, i te wha o nga Tekiona o te "Ture Kaunihera Maori 1900" E ki nei kia kaua e kainga te waipiro, kia kaua hoki e tae mai te waipiro ki nga marae Maori. No reira ka paahitia e au e te Tiamana, i te aroaro o te whakaminenga nui o Ngaati Apa, kia mutu te hari mai i te waipiro, kia kaua hoki e kainga te waipiro ki tenei ma- rae, ki Rangitahuahua Whangaehu. Kia kaua hoki e tae te waipiro, kia kaua hoki e kainga te waipiro ki nga marae, i te Takurua, i te Hoorotaraipi, i Turakina, timata i te ra i hainatia ai e au taku Ingoa ki tenei pukapuka. Uru Te Angina, Tiamana. Hauparoa Hiroti Hekeretari. • Naku i tuku atu, Heemi Rangitakoru.

Ohinemutu. Hune 241901. Ki te Etita o ' "Te Puke Ki Hikurangi" tena koe Haria atu enei kupu e mau ake nei ki nga waahi katoa o Aotearoa me te Wai- pounamu, i te wa i mawehe atu ai nga mano tangata o nga Iwi maha o te ao i hui mai nei ki Rotorua-nui-a-kahu. Ka hui a te Arawa kia Tamatekapua ki te ata whiriwhiri i nga kupu a te Hohore Minita o te taha Maori Timi Kara, i whakaatu ai ki nga Iwi

katoa, ko a te Arawa enei i whakaoti ai. 1 Ko te whare Whakairo e meingatia nei kia mahia e nga Iwi katoa o nga motu e rua, hei tukunga atu ki Ingarangi. Kua whakae a te Arawa, mana tetahi etahi ranei o nga pou e Whakairo ina tae mai te ruuri o taua whare i te Kawanatanga. 2 I runga i te whakamarama a Kapene Mea ki nga Iwi katoa i te Reihi kooti, e hia- hia ana etahi o nga tangata nunui o Ingara- ngi kia haere te Iwi Maori ki Ingarangi, tera e whakaritea e to ratau Kamupene etahi moni e £ 50,000 pauna, ko te taima tika mo taua haere ko te taima e whakaekea ai te Karauna o Ingarangi ki runga ki to tatau Ariki kia Kiingi Eruera Te Tuawhitu. . Na reira e whakaae ana a te Arawa ki te haere ki Ingarangi, engari a taua ra ano mohiotia ai e hia rau o te Arawa e haere ki Ingarangi. 3 Ka mau tonu a te Arawa ki te hapai i te Kotahitanga o te Iwi Maori. 4 Kua whakaae a te Arawa ki te haere ki te hui a te Kotahitanga i Waiapu, haunga hoki nga Kaunihera. He karere tauira ka haere i te ara. Ka tere Raua ka tere Pipi- whakao. 5 Ko Ieni Tapihana te tangata kua wha- karitea i roto ia te Arawa mo te haere ki Poneke, me uru ia ki roto i te Komiti whiri- whiri o nga Ture whakatikatika o tenei tuunga Paremata, heoi ano. Timi Waata Rimini. Na te Arawa katoa.

Ngatiki. Hune 3 1901. Iu te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi" e hoa tena koe, toou ora kia pumau tonu ki toou tinana, toou mohiotanga kia whakara- neatia mai e te kai-hanga, toou matauranga kia whakanekehia ake ki runga atu i to te katoa, kia tiaho te maramatanga i roto i tou hinengaro, kaati e hoa tena koe kia ora kia ora i raro i te maru o te kai-hanga, ae amine. He panui whakautu tenei naaku i te panui a Te Rahurumai, i puta i roto ia te "Puke" nama 1 o te tau tuawha, i te wharangi 3—4 o te 15 o nga ra o Maehe 1901, maau e te Etita e tuku atu ki runga ia te "Puke" mana e hari atu ki nga marae e tae ai ia, koia tenei i raro iho nei.— I nga ra o Pepuere ka hori ake nei, ka tu tetahi Kooti Whenua Maori ki te Hawera nei he tini nga Keehi i mahia e te Kooti i roto i te wiki kotahi, a ka tae ki te Keehi o Te Wharepa, katahi ka mahia e te kai-tono, ara e Te Ngaruru Te Rangiwhetuki tungane o Te Rahurumai, i runga i te marama o te Kooti ki te whiriwhiri i nga putake i whaka- takotoria atu e taua Te Ngaruru ki tona aroaro mo te taha kia Te Hapimana, a wha- kataua ana i runga i te take tipuna me te tamaiti-whangai, ko te whakataunga a te Kooti mo taua Te Ngaruru, i whakataua i runga i te tamaiti-whangai anake, kaati i runga i te kitenga o taua Te Rahurumai kua. kore ia i uru ki nga hea o Te Wharepa, katahi ka tonoa ano e taua Te Rahurumai kia whakaarahia he Kooti tuarua mo taua Keehi, he whakahe mo taku tamaiti mo Te Hapimana, i runga i te aranga tuaruatanga o taua Keehi, katahi ka tangohia e au a Ngawini Karoro hei whakahaere i taaku Keehi, katahi nei ka mahi nga Roia, toku Roia me tona Roia, no te mutunga o te mahi a nga Roia, katahi ka whakatautaua nga hea o taua kaumatua, ara nga hea e 2 a Hamua poraka me Hapotiki poraka, i wha- kataua ano ki a au me aku tungane me taku tamaiti, ka ura mai hoki taua Te Rahurumai me etahi atu me taua Te Ngaruru hoki. Kaati enei, katahi au ka tino whakamara- ma i te kupu a taua Te Rahurumai e ki nei, i puta he kupu i taku mangai mo ratau ko ana matua, e ki ana au kaore aku kupu kino, e kore hoki taua Te Rahurumai e kaha ki te ki mai ki a au ko mea ma nga ingoa o nga tangata i rongo i a au e whakahua ana he mea te kupu i rongo ai ratau i puta atu i tooku mangai, kaati tena. Mo te kapu e ki nei i waiho iho e te Wharepa tona whare hei taonga mooku ki te ao nei. E hoa e Te Ra- hurumai, noku ano ra te Whenua i tu ai tena whare, naaku tonu ra nga moni i mahia- ai tena whare, na taku tamaiti tonu i mahi tena whare, ehara hoki au i te Wahine pena me koe, na runga hoki i te kino o to atawhai i taua kaumatua i tangohia mai ai e au, no te matenga o taua kaumatua tere tonu to tungane ki te tuku i nga tono, kaore koe i

v