Pukapuka 5, Nama 4
19021129

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
• NAMA 4 O TAU 5. TE PUKE KI HIKURANGI, NOEMA HATEREI 29 1902. Wharangi No. 2 nei i nga kino takoto mai. Ma te reka to- nu hoki o te hau o roto i te whare, i te Marae, o nga kakahu, me te tinana e kore ai e wha- kahohonutia nga mate e pa mai-ana.

Te hira o te ingoa o te hukarere ma, Te atahua ki te tiro ina poia e te hau, Ana potae ki nga Maunga, ana papa ki nga wai.

Ko taua hira ra ano, te atahua o te ma, O nga Marae kainga, me nga whare tangata, Te atahua o te ma o nga kahu moenga, Me nga tini kahu tinana o rau o tangata.

Ko te ora o te tinana i nga tini mate noa, Te mea e whaia ana e tenei tuhituhinga, Na konei enei tono kia rau o iwi ma, Kia awhinatia nga roopu, nga kaunihera nei, Me nga Komiti Marae e whakahaere nei, Kia kore he tautohe, he taukumekume roa, Kia oti pai nga mahi i runga i te rangi- marie. Ho pekanga kupu ake tenei, he mahara takoto mai ki roto ki te ngakau, he wahi pai ano tenei hei whakatakotoranga atu ki tu aroaro o te katoa, hoi matakitaki, hei tiroti- ro, a ki te hiahia ake o te ngakau hei wha- kamatau ranga ma nga hunga tamariki tane, wahine i roto ia taua. I ahau e tuhi nei i tenei take, kahore e hiahiatia ana kia kaati nei he mahi ma nga tamariki, engari i roto i nga wa watea he pai kia hoatu nga ringa- ringa ki tenei ngaki, me to hoatu i te mahu- nga ki nga akoranga o te Kura nui o te ao, e whakaakona mai nei kia taua e te kaha o te ao, o te rangi o tau nei me ona hoa kaha katoa o runga, o te papa whenna hoki e ta- koto noi, i roto i nga whakakorikoringa e te oneone e te ringa tangata.

"MO NGA MAAKA PUTIPUTI TE KUPU NEI." Ko te ao e tau iho i runga nei me ona kaha katoa o reira, me te papa whenua e takoto nei me ona kaha, he Whare Kura. Ko eta- hi o nga huarahi o whakamahia ana e ia hei whakaaturanga i tona kaha mo tona matau- ranga ki te tangata, e ma roto ana i nga pu- tiputi, i nga rakau atahua, me nga otaota atahua. He taonga katoa enei i meatia hei whaka-atahua i te Marae Kainga o te tanga- ta, hoi whakaatu hoki i etahi o nga mahi whakamiharo a Te Kai-whakairo o to ao e takoto noi. Hei taonga pai to maara putiputi hei wha- ka-atahua i nga Marae o nga Wharo i roto i te Marae, be tirohanga reka ki te kanohi he atahua no te kakara ki te ihu tangata. He mahi pai tenei hei ako ma nga tama- riki Maori. He mahi e rite ana ki etahi atu mahi e meatia ana hei mahi ma te tangata Me ata ako, kia mohio ki te ahua o te wha- katakoto me te wawahi i te papa whenua hei takotoranga mo te maara, hei tuunga mo nga putiputi me nga rakau, te ahua me nga tikanga tika mo te whaka-tokanga i nga purapura, te tiringa i nga tupu me nga rakau, nga tiaki whangai ki te wai me etahi o nga kai o rite ana. nga tiaki i te wa ka whanau ake i roto i te oneone, te tupunga taea noatia te pakaritanga, te ahuwhenua e rite ana hei tiaki i te oneone o te maara. te ma o te maara i nga taru, me te maha atu o nga tiaki e pa ana ki nga tikanga a- whina i te tupu pai, kaha o nga taonga pe- nei. E rite ana ano te kupu mo nga mahi penei ki nga kupu mo etahi atu mahi a te tangata, mahi a-ringa mahi a-pane, ara kahore e tika kia kaiponutia te wa katoa o te ra ki tenei anake o nga mahi, engari ko ona wa watea me hoatu ki tenei, ko etahi atu wa o te ra, me hoatu ki te Kura a-pane, a-ringa i roto i o tatau Kura, mehemea he tamariki e haere tonu ana ki te Kura, a ki etahi atu o nga mahi tika mama o te Kainga, awhina i nga matua, teina, tuakana, tungane, whanaunga. Mehemea he tamariki kua mutu te Kura, kaati kia mutu nga mahi nunui o te Kainga, e awhina nei i te ora mo te manawa, mo te tinana. He Kura pai te mahi maara putiputi ma te tamariki, hei whaka-koi i te hinengaro, kia titiro ai, kia ui ai i roto i nga whakami- harotanga me nga koanga ngakau, kia kimi ai, kia hopu ai i nga ahuatanga e whakapu- taina ana ki roto ki nga putiputi me nga rakau me nga kaha o te ao, i runga 5 nga whakakorikoringa e o ratau ringaringa o te oneone, me te tangotangohanga e ratau e nga tupu, o nga rakau. Keihea atu be taonga atahua, keihea atu he taonga whaka-hira, whakakoa, whaka- tatu pai i te ngakau o te tangata nana te maara, me te hunga haere, i tana kite i te whakarangatiratanga o tana mahi, e nga kaha o te ao, i te whaka-puakanga e nga pu- tiputi o ratau reo koa i te ngawhatanga o ratau tini puawai, i te mihinga atu ki to ra- tau hoa takaro kai-wha-ka-ahuru ki te ra, e toro iho nei i ona hihi whakamahana ki runga ki ona hoa, ki ana tamariki o te ao whenua. Keihea atu he taonga atahua, pai ki te tangata, ana ka oho ake i te moe i te ata, ka puta ki waho ka titiro atu ki tana maa- ra putiputi, kua whaka-ngaro te oneone, kua takoto mai ki mua o te kanohi he moana putiputi, e pioi ana e tungou ana i te hau, e whakaatu ana i te atahuatanga o nga ata maha o ona puawai, ana hikohiko nga ahua kowhai ki roto ki nga ata uranga whero, me nga ata o nga putiputi o te momo pukepoto, me te pehanga o nga ata ngangana e te ata whakamahaki kakariki e whiua atu ana e nga rau matomato o ratau hoa tatahi, ano ho aniwaniwa e hahae nei i ona ata atahua inaha i roto i te rangi.

Te pai o ia Kainga i nga maara mahi pai, Ki nga taonga a te atua, nga rakau tipu pai. Me nga tini putiputi kakara papai. Tu ana mai hei tohu, me mahi kote pai, Nga mahi ahuwhenua nga mahi atawhai Koia ra nga reo me ona tohutohu mai. Tau ana mai te koa ki nga ngakau maha noa. I te moana putiputi, kua ngawha kua ura mai.

Taonga whaka-hira i te kainga tangata. Taonga whaka-hari i nga mano ngakau pai. I nga tini manuhiri me nga iwi haere mai. Ina kite i te tungou me nga mihi tu mai, Me nga ata hikohiko o nga mano puawai.

Nga uri tupu ake i roto i nga wa. A nga tini matua e huri nei nga ra: E oho tu ki runga, hanga he maara mau. Hei tunga putiputi me nga rakau rau papai. Hei hiki i to maara me to kainga kia pai, Hei taonga whaka-hira hei taonga wha- kapai. Hei pohiri manuhiri hei kauhau i te pai. Hei tuhono i nga ringa me nga ngakau tata mai. A rau o iwi, o rau o tangata.

E nga uri tama tane me nga uri wahine, Akona enei mahi, hei hiki kia pai, O Marae Kainga, kia tirohanga pai, He iwi ako pai nga putiputi nei. He iwi reo maha, reo reka tangi pai, He momo na te Atua, he mea tuku mai, Hei kahu mo nga maara, mo nga Marae kia pai. Hei kai ma nga kanohi hei kahu whaka pai. Hei matauranga mou ki ana mahi, hira, pai.

He mea pai, tika katoa enei hei whakaro- hanga, hei kauhautanga, hei whaka-kahanga ma nga komiti Wahine, ma nga komiti Ta- ne, ma nga whaea, ma nga matua tane o nga tini tamariki. He take pai enei katoa hei korerotanga ma aua ropu i roto io ratau huihuinga, i roto i o ratau nohoanga noatanga, ahakoa heaha te ahua o nga huihuinga. Heoi ana ano te huarahi e taea ai te wha- katupu nga tikanga hou ki roto ki te hine- ngaro, ki te manawa o te iti o te rahi i wae- nganui i o tatau iwi. He mea tino tika, i roto i te mahinga o nga tikanga penei me enei e takina nei e te- nei tuhituhinga, a e takoto nei i roto i Te Ture Kaunihera Maori (Marae,) 1900, kua hoatu nei te mana whakakorikori i nga ma- na e taea ai te whakahau enei mahi kia ma- hia ki roto ki o taua Marae Kainga, ki o ta- ua whare, ma nga Kaunihera Marae, ma Komiti Marae i roto i o tatau takiwa e wha- kahaere. Ko ratau nga ropu hei whakatinana i te mahinga o enei ngaki. Î penei ake ai tenei > kupu aku, he mea kia whakatakotoria atu e • ahau ki o koutou aroaro, ki o te iwi. Ko toku whakaaro, kaua taua te iwi e ta- tari rawa ma te reo o Te Kaunihera o nga Komiti Marae taua e korikori ai ki nga nga- ki nei, engari ma taua ake e timata. Me awhina e tatau nga Kaunihera Marae, me nga Komiti Marae i runga i te mahi, me etahi katoa atu o nga awhina e ngawari ai te haere o a ratau tohutohu, e oti ai nga ma- hi. Kaua taua e tango i te turanga whakatete i runga i te ngoikore, i runga ranei i te rere- ngaketanga o nga whakaaro me nga tikanga o etahi o tatau, i nga tikanga ma tatau. He mahi ano hoki hei pai ano mo te hunga i nga Kainga. He awhina nui tenei ma tatau i o tatau Kaunihera Marae, Komiti Marae me- hemea ka mahia e tatau enei mahi, a kaua e tatari atu kia whakahana mai. Ko tetahi o nga tikanga nunui hei whaka- arohanga ma nga Iwi, hapu, whanau, tanga- ta ranei nona no ratau ranei tetahi marae, ko te tiaki me te pupuru i te rangimarie, me te pai o nga tikanga mo roto i te marae. Mo nga mahi raweke, tutu, haurangi tenei kupu. Ko te okiokinga o tenei tiaki ka noho ki ru- nga ki nga Komiti marae, otiia i roto i tenei tuhituhinga e hiahia ana ahau ki te whaka- atu, me awhina te Iwi i nga Komiti marae i runga i enei tiaki, kia ngawari ai, kia taea paitia ai nga mahi me nga tiaki i runga i te kore raruraru.

"MO TE WAI WHAKA-HAURANGI ME NGA TANGA- TA HAURANGI."

Kaua e tohungia te tangata haurangi, aha- koa he rangatira, tetahi atu ahua tangata nui ranei. Me whiu katoa ki nga whiu kua wha- karitea mo nga penei. Kaua te wai whaka- haurangi e tukua ki roto ki te marae. Kaua rawa e takoto te wai whaka-haurangi ki roto ki tetahi marae, ahakoa he hui takaro, hakari, marenatanga me etahi ahua hui Maori. Ka- ua rawa e takoto te wai whaka-haurangi ki te marae ki nga matenga tupapaku i nga hui tangi whakaeke mai ranei ki te marae no reira nei te tupapaku. Ahakoa i haere mai tetahi haurangi i tehea ope, kaua e waihotia, me whiu ki nga whiu o te marae i whakata- kotoria e te Kaunihera. Ko nga hara i whanau ake i roto i tetahi kainga wai whaka-haurangi ki roto ki tetahi kainga ki tetahi marae ranei, me hui e te Kaunihera i roto i tetahi hui ata karanga hei uiui i nga ahuatanga o te raruraru, me kara- nga te huuga hara me nga tangata e rite ana hei whakaatu korero, ka mutu te uiui, ka whakatau ai te Kaunihera i tana kupu "He keehi ranei e rite ana hei kumenga atu mana ki te aroaro a te Kai-whakawa Hara o te ta- kiwa kahore ranei, mo nga whaina tenei, me- hemea ia kahore e utua. Ko tera ke hoki te roopu whaimana ki te whakahau kia utua nga whiu i whakataua e te Kaunihera. Engari ka ahei te Kaunihera ki te apiti atu i a ia kite tangata i harangia, ki te pikau noa atu ranei i te keehi ki te aroaro o te Kai- whakawa. Mo nga ahua hara katoa enei, hara pure- mu, hara patu, hara takakino i nga taonga a tetahi, i te whare o tetahi, kore e wharite i nga whakau a te Kaunihera e whakahana ana e ia i runga i nga mana o te ture nei, i whaka-whiwhia ki a ia. I huri ai taku kupu ki te Iwi he whakaaro mo nga ahuatanga o te takoto o pai ki roto i te marae, i te kainga, he mea kia whakama- tau katoa taua te Iwi ki te awhina i enei mo- hi a te Kaunihera me nga Komiti marae, kia tuara taua i nga roopu nei i runga i nga tiaki penei. I tino tika ai kia awhina, taua te Iwi i nga roopu nei i roto i enei mahi a ratau, he mea kia kore ai e takoto he kino ki waenganui i aua roopu me te Iwi, kia kore ai nga whakatete a te tangata ki te whiu ki te whaina e whakaekengia ki runga ki a ia a te wa e takoto ai he hara ma tetahi tangata ki tetahi.

"TE WHAKAKAHA I NGA TAMARIKI KI TE KURA." 1 roto i etahi o nga mani tino nui kua whiua atu ki nga Kaunihera marae e te ture nei, ko te titiro i te ahua o te haere o nga Kura Maori i roto i o tatai; takiwa, tirohia te wahanga (8) o te rarangi 15 o te ture nei. Mo peka poto ake ahau ki te whakamaha- ra ia tatau ki totahi ahua o taua Iwi Maori i raua, i te wa e mau tonu ana, e kaha tonu

N