Pukapuka 6, Nama 11
19050522

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2 TE PUKE KI HIKURANGI, raruraru ka mutu, ara, heoi ano to raua na raruraru, he puhaehae mo nga taonga e ma- hia ana i runga i o raua whenua, a, e hoko- na atu ana ki nga iwi o etahi atu motu, ka mutu ano o raua na raruraru, engari ko te ahua o a raua whakahaere kotahi tonu. Kaore he take e kitea ana i naianei, e ma- rama ai te pakanga a Ingarangi raua ko Ti- amani, heoi anake Le mea he maha nga Ko- roni kai tetahi me tetahi. Ko te ahua o Ingarangi raua ko Merika, ara, ko enei mana nunui, kanui to raua pa- kanga tetahi ki tetahi, i nga ra o mua; no te wa tonu i pakanga ai a Merika kia Paniora, katahi ka tu a Ingarangi ki te arai i etahi o nga mana nunui, kia kaua ratau e rere ki runga ki ta raua riri, engari me waiho ma raua anake ta raua riri, no reira i puta mai ai he whakaaro, kia whakakotahi raua kia raua, koia tenei ahua o raua e noho nei i inaianei. Ko te ahua o Ingarangi kia Tiapana, ara, ko tenei iwi ko Tiapana, kaore e mohiotia ana, he iwi hapai pakanga ano ia i uaua iho, engari no tona riri rawa kia Haina, katahi ano ka mohiotia he toa taua iwi ki te hapai patu, ina hoki horo ana te Parepare o te iwi kaha nei o te Tainamana ki te whakatipu i nga hua o te whenua, e kitea nei hoki e tatau tona toa. No te hinganga o Haina i a ia te Raupatu, katahi a Ruhia, a Wiwi, me Tia- mani, ka whakamatau ki te tango i nga whe- nua i Raupatutia nei e Tiapana ia Haina. No reira i titiro ai a Ingarangi, kei te pera te whakaaro o enei mana nunui o te ao, kai te tango i te mana toa o Tiapana, i wehi ra hoki aua mana ia Haina i mua atu o taua pakanga, no reira ka riro ko Ingarangi hei hoa mo Tiapana, heoi kihei i riro tetahi wa- hi paku ia ratau, mei kore a Ingarangi, penei kua riro aua whenua i aua mana nunui o te ao. No runga i tenei tikanga awhina a Ingara- ngi i nga mana ririki o te ao, katahi ka puta te whakaaro ia Tiapana, kia riro ma ratau e tiaki nga waahi paanga o Ingarangi, i roto i nga rohe katoa o Haina, e takoto ana i nga takutai moana, o te rawhiti, me to ratau whakahoa tonu hoki kia Ingarangi. Kaati i runga i enei take kua oti nei te whakama- rama i runga ake nei, ka marama tatau ki te titiro ki te ahua o nga mana nunui o te ao kia Ingarangi, tae noa ki nga maua ririki e whakatene ana kia Ingarangi, a, me te puta tonu o Ingarangi i runga i ana whakahaere pai rangatira hoki, e arai haere nei i nga mana nunui o te ao, koi tahuri ki te takahi i etahi o nga mana ririki, tae atu ki nga ko- roni nunui ririki hoki o te ao. Me titiro whakamuri atu tatau ki te tau 1899, • i te whawhai a te Ingarihi raua ko te Poa i A- wherika ki te tonga, ko te tino ahua o nga iwi nunui o te ao i taua wa. he whakatara kia Ingarangi, i runga i to ratau mohio kai te raruraru a Ingarangi ki te pakanga ki te- tahi o aua mana ririki. Me te tino marama hoki o te hinengaro ki te titiro atu, ki nga whakaaro o aua iwi, e tino hiahia ana ratau kia mate a Ingarangi i te Poa, i tenei iwi kore noa iho, a, me to ratau haere a-tinana tonu ki te awhina i te Poa, he mea kia rarua ai a Ingarangi, kia taka atu ai o ratau ma- na, me to ratau toa ki te pakanga me tona mana rangatiratanga hoki ia ratau, hei reira watea ai ratau ki te muru i te whenua mo- mona o Ingarangi, me te pahua hoki i nga iwi ririki o te ao, me ta ratau whakataureka- reka ano i nga iwi o nga Koroni, kia riro ki raro i to ratau maua, kaati i roto i te paka- nga a Ingarangi raua ko te Poa i taua wa, kitea ana i roto i nga whakaatu mai a nga Nupepa, kai te heke haere tonu te taha ki nga Poa ki te mate. No reira te rapu nui o aua mana nunui, i te take e taea ai e ratau te whakamutu hohoro taua pakanga, kia kore ai e taka taua pakanga ki raro i te inana toa o Ingarangi, engari ko ta ratau whai, me ta- ka ki raro i te mana o nga kupu whakamutu a aua mana i taua pakanga, kia kore ai he ta- ke mo Ingarangi ki taua whenua, engari ratau kia whai waahi. Kaati he nui te taka- tu o aua mana i taua wa ki te whakakotahi ia ratau ki te whakamutu i taua pakanga, heoi kihei taua whakaaro o ratau i whakapu- akina, ara, i whakina. Engari i puta te ku- pa whakatupato a Ingarangi, kaore rawa ia e pai ki tetahi o aua mana kia haere ki te whakararuraru i ta raua pakanga, a, mehe- mea ki te tohe aua mana, koia he: hoa takatu mo ratau katoa, kaore ona wehi, na runga i enei kupu a Ingarangi i whakamemenge mai taua whakaaro o aua mana. I enei ra me enei tau maha ka hori nei ki muri, e tino mohiotia ana e nga iwi katoa, te ahua o Ingarangi ki ona Koroni, ara, tona mahi nui, he whakatipu i aua Koroni, me te whakaako ki etahi tikanga, penei ano me te tamariki e whakakona nei ki te kura, a, no tenei wa, kua tino kaumatua aua Koroni, a, te rongonga kai te pakanga etahi iwi ki to ratau matua, ka puta te aroha ia ratau, koia te take i kaungia ai e ratou te moana- nui-a-kiwa, a, u atu ana ki te pito whakate- tonga o Awherika, takatu tahi ana i runga i te paenga o te pakanga, he aroha ki to ratau matua e kai ana i te kai maro a te mataa, e putanetane ana i te haunga o te paura, e riri- ngi ana i nga wai manawa whenua o te toto o te tinana, koia nei nga take naana ratau i hiki atu ki reira. No konei i ata titiro mai ai nga mana nu- nui o te ao, ki te ahua o Ingarangi me nga Koroni o te ao, e noho tahi nei i raro i toona maru. He mea whakamiharo tenei hei tiro- hanga ma nga iwi nunui o te ao, e pakiri mai nei nga niho kia Ingarangi, ara, e wha- kahe mai nei ki nga tikanga rangatira a Ingarangi, e whakahaere nei ia ki nga mana ririki, hei patuwatawata mo te hunga iti. He nui noa atu nga whakamarama mo ru- nga i enei putake kua tuhia ake nei, engari me kaati iho i konei mo tenei wa, kia ora koutou. • "Te Puke Ki Hikurangi"

HUI TAU.

Wharepu. Ki te Etita o te "Puke" tena koe me o hoa mahi i roto i te aroha, ki nga mea o tatau kua wehe atu ki te okiokinga o nga tipuna o nga matua; mahue ake nei ko tatau ko nga morehu, e pokai kaha nei i te ao, kia ora koutou nga morehu i kona, kei te ora hoki matau i konei i roto i te aroha o- to tatau matua o to tatau Ariki hoki i roto i te aroha. Mau e tuku atu ena kupu kia te "Puke". I te 3 o Aperira nei, ka haere matau nga tangata o Wharepu nei, ki Moawhango; i runga i te Powhiri a Erueti Arani, kia hui atu nga tangata katoa, e hiahia ana ki te Hui Tau a te Momona; a te Mirimiri, ka tu ki Moawhango i te 6 o Aperira tae atu ki te 12 o nga ra o Aperira nei, me timata te hae- re atu ki te marae i te 1.2.3.4.5. K ti i te 3 o Aperira nei ka haere atu matau i Wha- repu nei, i moe matau ki te Pou-ote-ti-ka- nga i Karioi te kainga ia N'Rangi, ko Peeti Tumango me te iwi i reira e tatari mai ana kia matau. I te ata o te 4 o nga ra ka haere ano matau ka tae matau ki tetahi kainga, ka noho matau i reira tina ai, ia matau e tina ana ka tae ake a Rewi Maaka me tona wa- hine o Ngapuhi me tona Tamahine, a ka mutu te tina, ka haere ano matau i to matau ara ki te kainga o te Hui. Ka tae matau ki te pekanga o te ara ki Moawhango e rima e ono ranei maero te mamao atu i konei, ka mau matau i nga kooti i nga paki pikau ake ia N'Kahungunu ki Heretaunga, me N'Waewae me N'Tuwharetoa o Rangitikei; tae atu ma- tau ki raro iho i ngakainga, ka noho i reira i te karanga mai a tetahi o te tangata kainga kia noho ma rire matau i reira noho ai kei te raruraru te tangata whenua ki te manaki ia N'Kahungunu i Heretaunga tae atu ki te Wa- iroa tae atu kia N'Porou kia Waikato kia Ngapuhi kia te Arawa kia N'Tuwharetoa ano kia Whanganui; a ma ratau ano matau e tiki mai, ka haere atu ai matau ki te kainga i wehe ano matau; ka roa e noho ana, ka ka- rangatia matau ki te kainga o Hiraka Ihaka- ra; ka tangi ka mutu .te tangi, ka tu mai a Kahungunu ki te whai-korero kia matau; ko nga kupu, he mihi mai kia matau mo nga mate o te Keepa Taitoko mo Topia Turoa mo te Aro mo te Hitaua taina o Topia Tu- roa; ka karanga hoki ki nga mate o Tama- hau o Henare Tomoana o Tiakitai te Teira o te Wharemako o Teneti Tomoana o Heta te Kani-o-takirau, koia tenei nga kupu mihi mai, a, he mihi mai hoki kia matau ki nga iwi e whakaeke atu ana ki te marae o te Hui; ka mea mai kia matau; ko tenei marae mo te Mirimiri me nga iwi e haere mai ana ki te ra o te Mirimiri, a, ko tera kainga i ra- wahi ra, te kainga mo te Momona me nga iwi e haere mai ana ki te Momona, ka mea mai hei apopo rawa matau powhiritia ai ki te marae o te Momona. Heoi ka tu atu ho- ki ma tatau o te ope ki te whakautu atu i nga kupu mihi mai mo matau a te tangata whenua; ka mutu, ka tuwhera te whatitoka