Pukapuka 6, Nama 12
19050529

whārangi 3  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE PUKE KI HIKURANGI. 3 ake nei ka tangohia taua wahapu e Tiapani ia Kuhia, ko reira kahore atu ai tona mana i te rawhiti. Kaati iho i konei aku pitopito, hei whakamarama mo runga i te pakanga a Kuhia raua ko Tiapani. Kia ora koutou katoa. "Te Puke Ki Hikurangi."

Te Hui ki te Parapara. Wharepu. Kia T. Renata, e hoa tena koe me o hoa whakahaere o te "Puke" kia ora koutou i ro- to i te aroha o tatau kia tatau e ora nei; kua waiho nei tatau hei morehu ma aitua i te ao nei; kia ora kia ora koutou i roto i te aroha o to tatau Atua me to tatau Ariki o Ihu Ka- raiti, e riringi nei i nga manaakitanga kia tatau, i te ao i te po, heoi hei kona ra koutou me te iwi i o tatau okiokinga i roto i tooku aroha atu kia koutou. E te Etita, mau e tuku atu ena kupu ki roto ia te "Puke." I tu te hui ki te Para- para waahi o te Awaiti o te takiwa o Wha- nganui, i te 23 o Aperira te tau 1905. Ko nga iwi i tae mai ki tenei hui, koia tenei:— Ko N'Poutama ki Whanganui, N'Ruakaa, N'Rangi ki Murimotu, Ngawairiki kia N'Apa, ko Ngapuhi, ko te Iharaira ki Parikino, ko nga iwi nana ake te hui i tu nei ki te Para- para koia tenei:— Ngapoutama, ko N'Rangi ano ki Manga- whero, ko N'Tama, ko N'Hinetera, ko N'- Tinirau, ko N'Waikarapu, ka mutu nga hapu nana tenei hui. Ka hui katoa mai nga iwi, me nga hapu i kiia ake nei ki te Parapara i te 28 i te 29 i te 80, tae noa ki te 1 o Mei e haere ana te mahi a te tangata. I te 1 o nga ra o Mei, ka whakatuwheratia nga take korero ki nga iwi ki nga hapu ki nga tangata katoa ake o te marae tae atu ki nga iwi ki nga hapu whakaeke mai ki te marae. Ka tu a H. T. Whatahoro ka mea. E koa ana toku wairua me toku ngakau katoa e nga iwi, e nga hapu katoa, mo kou- tou ka tae mai nei ki tenei marae o koutou, ki te whakarite i te 1 o nga ra o Mei, o te tau o to tatau Ariki o Ihu Karaiti 1905. Haere mai me te ahua o tatau tangata rangatira, matau, kua wehe atu nei i roto i tona iwi i tona hapu, me o ratau mana katoa; mahue ake ko nga morehu o nga iwi o nga hapu ki te ao nei; kua tino tuturu tenei ingoa ki o tatau iwi, ki o tatau hapu, ki nga tangata hoki, he morehu, no konei e nga morehu a aitua e pae nei i tenei marae, he nui toku pouri, mo tenei ingoa kua waiho nei hei ingoa mo tatau, nga morehu a aitua . na whakarongo mai e nga iwi e nga hapu e nga tangata, kua tae mai nei koutou ki te ra i karangatia ai koutou e nga iwi, e nga hapu o koutou i noho ki tenei marae o koutou, kia hui mai ki konei tatau; he aba te take o ta- tau i hui mai ai ki konei ? he mate, he pouri he aroha, kia tatau ki nga morehu o nga iwi, o nga hapu, o te iwi Maori o Aotearoa o te Waipounamu, me te morehu whenua i toe 1 eke kia tatau. Haere mai ki konei tatau mi- hi ake ai ki o tatau tangata rangatira, kua wehe ake nei ia tatau, e kore e taea e-tatau te ki ake i naianei, me mutu tatau te mihi ki o tatau tangata rangatira kua wehe ata nei ia tatau, ko te take, he rangatira katahi, he matauranga ka rua, he mana no ratau ki te whakahaere i o ratau iwi, i o ratau hapu, i o ratau whenua ka toru, koia i kore ai e taea e tatau te ki ake i naianei, me mutu ta tatau tangi, mihi, aroha kia ratau. Na, e nga iwi e nga hapu, haere mai tatau ki konei noho ai, whakaaro ai, i runga i te rangimarie i te aroha o tatau kia tatau, me pewhea tatau i naianei, i tenei tauhou kua whiwhi nei tatau, na, e koa ana an kia tu mai etahi o tatau ki runga whakaatu mai ai i etahi take marama, pai, rangimarie, e puta mai ai he pai, he ora he rangimarie kia tatau me o tatau whenua. Na tenei ka whakaatu ake ahau kia koutou i aku i whakaaro ake ai, ki o koutou aroaro, hei whakaaro ma koutou, he pai ranei, kao- re ranei. 1. Kua paahitia e nga honore mema o te Paremata o te Koroni tenei ture, kia uta ta- tau i te puru Reiti, me te taake whenua i naianei. 2. Kua paahitia e nga Honore mema o te Pa- remata o te Koroni tenei ture, ka taea e ratau e te Kawanatanga rue ana ropu whakahaere katoa i raro i ona inana, te muru o tatau whenua, e whakaaro ana ratau kia peratia. 3. Kua whakaaro nga iwi me nga hapu o te marae ake o roto o te Awaiti nei, kia kotahi he mema hei pootinga ma ratau, hei mangai mo te iwi o roto o te rohe pooti me- ma o te Tai-hauauru nei, a, ko Eruera Ha- tarahi te Kahu to ratau hiahia, ki te whakaa- etia e te Kahu to ratau hiahia. 4. Ko te raruraru o Eruwini te Wiki raua ko tona wahine ko Hinemoa kia whakahaerea, e nga iwi e nga hapu, e tau nei i tenei marae. 5. Ko nga ture i oti mai i te Paremata, me nga Paewe-roo i mahia mai mo nga Kauni- hera, me o ratau komiti Kaunihera marae, me nga ture Paewe-roo, i whakaaro ai tenei komiti Kaunihera marae, hei ture whakahaere peehi i nga raruraru e tipu ake ana i waenga- nui i nga iwi i nga hapu me nga tangata o roto o ratau rohe i Otoko ki Oruakukuru o te takiwa ki te Awaiti nei. Kia whakaha- erea, kia whakariteritea, kia pai kia mahaki, kia rangi marie, te whakahaere a te komiti Kaunihera marae. 6. Ko nga ture mo te whakatu toa ropu tangata hokohoko taonga ; ka tu nei ki te takiwa o te Awaiti waahi o Whanganui, hei painga mo nga iwi me nga hapu Maori ake. Kaore e whakaetia te iwi Pakeha kia tango hea i roto. 7. Ko nga keehi a nga tangata kei te aro- aro o tenei komiti e 9, hei whakawatanga ma ;e komiti Kaunihera marae. E rua o aua keehi he keehi na te Pakeha ake, i tukua mai ma tenei komiti e whakawa. 8. Ko tetahi kohikohi moni, hei tuara i nga mahi a tenei komiti Kaunihera marae; tei painga mo te iwi me nga hapu ake o roto o te robe o te Awaiti nei. 9- Kia tahuri tetahi ropu tangata, e kowhiria ana i roto i te iwi me nga hapu o te rohe o te Awaiti nei, ki te kani rakau whare-papa, mo nga tangata kore whare, hei Kauta whare taka kai, mo nga marae tuunga hui o roto o te rohe o te Awaiti nei, hei wha- karite i nga ture a te Tari whakaora, a, Ta- kuta Maui Pomare. Heoi nga take ka whaka ia kotoria atu e au ki o koutou aroaro i naianei, a ki te mea he take kei tetahi tangata e pai ana e marama ana, hei, whakatakoto ki te aroaro o tenei hui, mana e whakatakoto mai. I whakamaramatia ano e te Whatahoro, i mea ia ki te hui:— 1. Take tuatahi, kaua tatau hei whakahe ki tenei, engari me tuku Pitihana tatau, ma tu to tatau mema e hiahia nei tatau, hei pi- kau i a tatau take ki te Paremata ; ata inoi atu kia kaua taua ture Puru-reiti me te ture Taake, e whakaeketia ki runga ki nga whe- nua e takoto puihi ana, ara, kore Reti ana, ki nga whenua hoki kaore nei he painga, ki nga tangata, ki nga iwi, ki nga hapu, nona aua whenua titohea. Pera me nga whenua pungapunga kino, me nga whenua maunga kino, e kore nei e taea te whakanoho ki te Kau ki te Hipi. Engari nga whenua e taea ana te Reti, te whakanoho ranei ki te Kara- rehe, te mahi ki nga mahi whakatipu Witi, Oti, me era atu mahi e tika ana, me nga whenua kua tukua atu ki te Kaunihera whe- nua, me eke taua ture aua ture ranei. I pa- hitia e nga iwi e nga hapu tenei take kia penei te ahua. 2. Take tuarua Muru whenua o te iwi Maori, he nui te pouri mo tenei ture a te Kawanatanga kua paahitia mai nei, kia eke tenei aitua mana o te ture ki runga i o tataa toenga whenua, e nga iwi e nga Hapu e ka- ha ake ana te ngakau whakahe ki tenei ture a to tatau Kawanatanga ratau ko o tatau me- ma i paahitia ai. Kaati me ki penei ake e au tenei ture. He ture kino rawa atu tenei, mehemea, e kotahi ana te whakaaro o nga iwi o nga motu nei; ki te tuku Pitihana tu- raki mo tenei nake pai rawa atu, a, kia kota- hi hoki te whakaaro o tatau mema o nga whare e rua ki te hapai i tenei take pai rawa atu; he maha era atu take i korerotia, hei whakamarama i tenei take, a, paahitia ana ka tukua te Pitihana ina tu te mema e tau- toko ana i enei take katoa. 3. Take tuatoru. Kua tuturu te wha- kaaro a nga Hapu o te marae ake, tae atu kia N'Rangi i Murimotu ko Eruera te Hata- rani te Kahu he mema, hei pootitanga ma ratau mehemea; ka whakaae mai a te Kahu ki enei take katoa ka whai ake nei:— 1. Me tuku e Eruera Hatarani te Kahu, ki roto i te "Puke Ki Hikurangi" e whaka- ae ana ia kia tu hei mema, ma te iwi katoa o roto o te rohe pooti mema o te Tai-haua- uru, a, maana e pikau nga hiahia katoa o nga iwi o nga hapu o roto o taua rohe. 2. Me kowhiri ko nga Timuaki Komiti Kaunihera, o roto o tona rohe ake hei Ko-