Pukapuka 6, Nama 15
19050629

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2 TE PUKE KI HIKORANGI. Eruera. No te tau 1042 A.D; i tu ai ia he Kiingi, i whakatipuria ia ki Karia, he wa- hine rangatira hoki no reira tona whaea, na konei i u ai ona whakaaro ki nga tikanga o tana whenua; he nui te mauahara o nga tangata whenua, mo tona whiriwhiringa i etahi o nga Minita o Karia hei tangata nu- nui mo te Haahi o Ingarangi. 11. Tetahi mahi ana ko te hanganga o tetahi Whare Karakia nui ki Ranana, te ingoa o taua Whare Karakia ko "Westmins- ter Abbey." He mahi ata whakaaro te motuhanga o taua Whare hei Whare Kara- kia ki te Atua; he tokomaha nga Pihopa, me nga tangata nunui i huihui mai. No muri taea iho, kanui te tangi mo tona matenga, ahakoa he nui tona whakaaro ki nga tangata o Karia, koingo tonu tona iwi kia ia, he tika no tana whakahaere, he wha- kaaro nona ki te Atua, he momo hoki ia no nga Kiingi o mua iho. Na te kore tamariki a Eruera, i tu ai ko tona taokete ko Harora (Harold) hei Kiingi i muri i a ia, he taina ia na tetahi rangatira, na Earl Godwin. 12. He mea pai kia korerotia i konei te ahua o te Haahi o Ingarangi i taua wa, ko tu nuinga o nga whenua kei nga rangatira, kei nga tangata nunui te nuinga haeretanga o te whakapono, a, hanga ana e nga rangatira he whare Karakia ki tera waahi, ki tera wa- ahi, kia pumau ai te noho a te minita ki ro- to kia ratau, hei whakaako ia ratau me te iwi hoki, otira kihei te Minita i tukua kia noho ki tetahi waahi, kia rite ra ano he o- ranga mona, taua oranga he whenua i mo- tuhia mo te Haahi, ue kai hoki, he aha ra- nei, a, e homai tonu ana e te iwi. I pera- tia hoki he oranga mo nga Pihopa mo nga whare Monaki hoki kihei i uru te Karakia ki roto ki te whare Karakia, i te mea kaore ano kia whakatapua e te Pihopa, ma ana e whakaae te nohoanga o tetahi Minita ki te- tahi Pariha, me tona nukuhanga ki tetahi atu waahi; koia i marara ai te noho a nga Minita, kiia Pariha kiia Pariha, ko te Pihopa anake ratau ko ona hoa mahi kei te whare Karakia nui o nga Pihopatanga. 1 mua atu i te wa o Eruera, ka takoto nga rohe o nga Pariha ki te whenua katoa. 13. He nui te whakahonore a etahi o nga Kiingi o taua WE ki te Pihopa o Roma, he iti ta etahi. I te mea e anga ana a Offa ki te hanga i te Whare Karakia i St. Albans, i matua tae atu ia ki te rapu tikanga i a ia, ko Awherete ia, kihei rawa i pa atu ki a ia, i te hanganga i nga whare Karakia, o Win- chester o Athelmey, ko nga moni i hoatu e nga Kiingi o Ingarangi ki te Pihopa o Ro- ma, he mea aroha noa na ratau, ehara i te mea tu a-takoha, kihei te iwi i pai kia aura- ra mai te Pihopa o Roa a ki nga mea o to ratau Haahi. E mau ana ano te reo Ratini i nga Karakiatanga, otira he mea whaka- whaiti ano ki te reo Ingarihi, kia mohiotia ai e te iwi nga mea e korerotia ana. Na nga Kiingi i muri mai ia Eruera, i timata te to- he i te iwi kia aru i nga tikanga o te Haahi o Koina, i peneitia ai e ratau, he mea kia i awhinatia ai ratau e te Pihopa o Roma. Ko te mutunga tenei o te Upoko III. Te Puke Ki Hikurangi."

MEMA MOTE TAI HAUAURU. Wharepu Whanganui. Ki te Etita o te "Puke" tena koe me e hoa arahi i te oha a to koutou matua, kia ora koutou. Tukua atu enei kupu ki to tatau "Puke," hei mauranga atu maana ki nga marae e ha- ere ai ia. 1. He whakaaea tenei na to matau Ko- miti Kaunihera Marae o te rohe o Te Awaiti, ki nga Iwi, ki nga Hapu, me nga tangata taane, me nga wahine o roto o to tatau, rohe Potae ake o te Tai-hauauru nei, kia marama mai koutou, kua tu te Hui a nga morehu o te Awaiti nei i te 25 o Maehe tae atu ki te 12 o Aperira nei, a, i roto inga take katoa o taua Hui, ko tetahi o nga tino take nui, ko te tirotiro mehemea kowai he Mema marama mo tatau mo nga tangata o te Tai-hauauru nei. 2. Kitea iho e matau e nga Hapu i hui nei ki tenei marae o tatau, ko Eruera Te Kahu Hatarani, he tangata tika tenei ma. tatau ma tenei rohe katoa. 8. Nga painga o tenei tangata, he tanga- ta mahaki, pai, aroha, ki te tangata, ahakoa rangatira, tangata iti ranei, he ware ranei, ka pai tonu ia kite awhina i a ia, i roto i nga mea e tika ana kia awhinatia e ia. 4. He tangata hoki kaore ona raruraru ki te iwi, ki tetahi Hapu, tangata ranei, o roto o ona ake robe, puta atu ki waho ki eta- hi iwi, Hapu ranei, tangata ranei, e pai ana ki tenei mea ki te whenua, ki te moni ranei, ki te Kararehe ranei. Haaunga te raruraru o te Kahu e kiia ana, he tangata raruraru ki nga wahine a nga tangata, ehara tera i te raruraru, hei tirohanga ma tatau. I te mea kei te watea te Ture Hupirimi, te Ture wha- kawa takiwa, te kooti Hara, te Kaunihera marae Maori; koia tenei nga whare wananga hei kawenga atu ma nga tangata e pouri ana mo era take i kiia ake nei. o. Tetahi mea hei titiro ma tatau ko te Kahu, he tangata matau ki nga mate o tatau o te iwi Maori, e pa ana ki nga whenua Maori. 1 te mea he tangata a te Kahu e uru ana ki roto i nga whenua e Kootitia ana, a e tu ana ki roto i nga Kooti whakahaere ai, a e mohio ana ki te whakahaere i ona paanga whenua,, ki te wawahi, ki te reti atu ki nga huarahi e puta mai ai he painga ki a ia, me ona hoa. No konei e tangata whe- nua ana ia ki nga painga, me nga huarahi mate mai ki te whenua. 6. He tangata a te Kahu e uru ana ki nga marae huinga tangata, iwi, hapu. a nga tangata rangatira, a nga tangata whakaaro nui, me nga tangata e kiia nei he tohunga Maori, he poropiti ranei o te motu nei, apiti atu ki nga hui Paremata e tae ana ate Kahu ki aua tu huihuinga tangata, a e matau ana ia, e rongo ana ki nga hiahia o aua tu hui- huinga tangata. No konei e tino mohio ana ia ki te whakaaro a aua tu rangatira, me aua tangata matau whakaaro nui kua kiia, ake nei nga mea i tutuki, nga mea i kore e tutuki i aua tu hui. Na he tangata a te Kahu e rongo ana i nga korero, me nga whakaaro o te iwi Pakeha e pa ana ki te whenua. 7. Na, he tangata a te Kahu nona ake toua ora i tenei mea i te whenua, i te kara- rehe, i te moni hoki, ehara i te mea homai na te tangata, i te mea whakahaere ranei na tetahi tangata, hei oranga mo te Kahu, nana ake i mahi, i whakahaere i whiwhi ai ia ki tenei oranga ona. 8. Na, kaore ano tenei tangata i taka noa ki roto i tetahi whakawa mo te tahae me era atu tu raruraru katoa o te tangata, mai o tona itinga ake e tu ana te mahara i te houkura, e tara ana te whakaaro i nga taa kua pahemo ake nei. 9. Na konei ka takoto hangai nga wha- kaaro o nga tangata i tae mai ki tenei hui, koia nei ta ratau tangata e pooti ai mo tenei tuunga Paremata e heke mai nei, nga hapu kua whakaae ki tenei, ko nga Poutama ki te Awaiti nei, ko N'Tinirau, ko N'Hinetera, ko ko N'Rangi ki Karioi, me era atu wahi o reira. 10. E tono anaianei huikia te Kahu, me tu he Komiti mo raro i a ia, hei hoa mona ki Poneke noho ai, ko aua tangata hei nga Ti- muaki Kaunihera Marae, me etahi tangata e whakaarotia ana e te Kahu kia uru ki roto i taua Ropu mema whakahaere, whakaaro whiriwhiri take ma te mema i tu ki te Pare- mata. 11. Ki te tu a te Kahu, a Mohi Te Ata- hikoia, o te taha Tai rawhiti, me kotahi ta raua haere, ko te rapu anake i nga mea e ora ai te iwi Maori, me nga morehu whenua, i enei mate huhua, e hou mai nei te rongo ia muru whenua, ia Puru-reiti, ia Taaki, mea ratau hoa haere, e tangi mai nei te umere a ratau i roto i to ratau whare ia Huaki Pouri raua ko Tai-whetuki. 12. No konei e nga iwi ki te tu a te Ka- hu a Mohi Te Atahikoia hei mema mo tatau me tae mai aua tangata ki te hui, ka tu i ta- hi o nga ra o Mei 1906, ki te waahi e kara- ngatia ai raua e tenei takiwa o tatau, ki konei raua me te Komiti ropu whakahaere mema. 13. Na, e nga iwi e nga hapu, kia kotahi te whakaaro mo tatau, ko te Kahu he mema mo tatau, waiho hoki etahi o tatau mema mo etahi atu turanga mema. Komiti Kauni- hera whenua, Komiti Kaunihera marae, kai- whakahaere Kooti whenua, nae era atu tura- nga nui rangatira hoki e takoto mai nei. Tukua mai hoki tenei wa ki ta koutou mokai, e tono ana tenei ki nga tangata, ki nga iwi, ki nga hapu katoa o roto o te rohe potae o te Tai-hauauru nei. Heoi kia ora koutou i roto i te tau hoou o to tatau Ariki o Iho Karaiti. Na. Hawira Rehe. Tangaroa Nopera. Mareata Ripeka. Waara Kareha. Pehima- na Te Tua. Ngarangi Whakaputaia. Pa-