Pukapuka 6, Nama 2
19050227

whārangi 2  (10 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2 TE PUKE KI HIKURANGI. iwi Pakeha e kakahutia nei, kaore i te rite ki te kakahu a te iwi nona tenei taonga, he ne- ke noa atu no te kahu e kakahutia ana i ta te Pakeha kakahu, notemea e whakaritea ana ano te ahua kahu mo te makariri, ko aua kahu he kahu mahana rawa atu, e kore e tika kia waiho mo te raumati, ki te kore e rite te whakahaere i aua kahu ki runga i te tinana o te tangata, ka waiho hei ara mate, pera ano te ahua o nga kakahu mo te rau- mati, he mea ata whakarite ano ki to te raumati tona ahua, ara, he kahu angiangi Koa iho, kia tangi te hau ki roto, no reira pai ana te whakarongo a te tinana, ki te kore e tika te kakahu i aua kahu, ka waiho hei ara mate ki (e tinana. Tetahi mate kei nga puutu, ki te mau tonu te puutu i nga waewae ko te putanga ki waho o te huu, ka waiho hei ara mate ki te tinana, engari me waiho tonu kia mau ana kia rite ano ki te taima e mau ai ka unu i te wa e haere ai ki te moe katahi ka ahua pai, tena ki te unuhia i te awatea be omaoma te mahi, he haere ranei i te waahi kohatu, e kore rawa e kaha ki te haere, ka waiho ano hei rumatiki, hei mate whakapupuhi waewae, kua tuhia ake ra teta- hi waahi, i te kore e kaha ki te mahi a ka huiki nga uaua, tera noatu nga mate kei te pa ki te tinana. I mua i nga tipuna kaore he kahu, kaore he puutu, kaore he potae, to- itu tonu te ora i roto i te tinana, kaati tena. Mo nga whare o tenei wa, he whare papai katoa kaore he auahi, kua wehea ano te waahi mo te ahi, kua wehea ano te ruuma moenga, kua wehea ano te ruuma, noho, kua wehea ano le ruuma taka kai, kua wehea ano te ruuma kainga, kua wehea ano te ruuma mo te makamaka atu i nga taonga o roto i te tinana ki waho, kaati me hoki atu tenei waahi. Ko te ruuma moenga ko te ingoa o tera waahi he peeti ruuma, kei reira ano ona oko horoi, me te oko mo te wai o roto i te tinana e tu ana, te kai mahi kua oti noa atu te whakarite hei mau atu ki te ruuma mutu- nga o ena mahi, ki te kore e mahia enei ma- hi me te whakapai katoa i te whare, ka waiho hei ara mate ki te tinana, kaati tena. Mo te moenga, ko te peeti he tino ngawari rawa, me nga pera, pera ano me nga paraike- te e rua e toru ranei, nuku atu ranei iti iho ranei, ka waiho hei ahua mate ki te tinana, ko te ahua mehemea ka oho ake i te ata ka ngoikore noa iho te tinana kaore he kaha, ko te take, ko nga toto kei te kaha rawa te wera me haere rawa ki roto i te wai matao katahi ka pai. mo te raumati tenei. Mo te makariri he wai wera wera te unga mai ki tahaki pai ana te ahua, ka kore e nei e mahia heoi ka waiho hei ara mate ki te "tinana kaati tenei, mo te whare me huahuaki tonu nga wini kia tangi te hau pai ki roto, ki te Kore e huakina ka waiho ano hei ara mate ki te tinana, tenei ahua he mea whakaaro na te ngakau ki te kaha o te mate o te iwi, me ahu atu tenei kaupapa korero ki nga kai e kainga ana e te iwi, te upoko o nga kai katoa a te Pakeha, he waipiro, ko te kai whakarihariha tenei kei raro i te ra, ko te kai tenei kua puta nga whakahee a te Takuta i nga tau maha kua hori ki muri, tuarua me titiro ano ki tenei kai ki te miiti he kupu taumaha ano ta te Takuta kei runga i enei kai i te kau i te poa- ka, mo etahi ahua kai tenei nao te Tii, mo te Huka me te Matete me te Winika he kapa ano ta te Takuta, e kii ana be mate kei roto i enei kai katoa, kaati, me te mohio tonu ake ena e tika tenei mate e ngungu nei i te iwi Maori, tenei ano tetahi ki te pangia te tangata e te mate, ka tikina te Takuta ka tae mai ka titiro i te mate ka homai he ro- ngoa, whakatutu rawa he ture, kia kaua te . tupapaku e kai i nga kai kua tuhia ake nei, tetahi waahi o te mate kei nga Takuta ano, kaore ana mahara ki te tinana mate o te tangata, ko tana moni tonu te mea nui kia ia, koia ano te rangatira o tana mahi, ki te pai ia kia tere te ora o te tupapaku tere tonu te ora, ki te hiahia ia kia roa te mate o te tupapaku ka kumea kia roa noa atu te mate kia rahi ai tona moni mo tona pakete, ma te whanaunga o te tupapaku, te mahara noa ka whakamutu i tera Takata, ka haere atu ki tetahi Takuta ke atu cere tonu te ora o etahi, ko etahi mate tonu atu, ka nui nga mate e ahu mai ana i nga Takuta, ko te whakaroa i te mate o te tupapaku, kua mo- hio te Takuta e kore e ora i a ia ka puta ta- na kupu, e kore e ora tenei tangata, hei te moa o nga ra ka mate, he takuta ano ka po- no taua korero, be takuta ano ka korero parau ki te tupupaku, hei te kawenga atu ki tetahi Takuta ora tonu mai taua tangata, ko te putake tenei o nga mate e ahu ana mai i te iwi Pakeha, kua whakaatu a te "Puke" i nga tau kua hori ki muri i tenei kai i te tupeka i te tikareti he mate kei roto, kaati tena; mo nga mahi a-ringa tenei te ti- matanga o te matauranga o te iwi Pakeha, ko te haere o ana tamariki ki te kura, ia ratau ano e tamariki ana, kia tekau nga tau o te pakeke o te tamaiti ka haere ki te kura, a, tutuki noa ona tau ki te rua tekau ma ta- hi, ko te mahi ma nga tamariki he tuhituhi ki te kura tepara ki nga reo katea o nga iwi o te ao, ki te takoto o nga mahi o nga mou- tere katoa o te ao, mehemea ka kite te Kura Mahita i te tamaiti kua puta i nga karaihe o taua kura, ka tukua e ia taua tamaiti kia whakkmatautautia e te Kawana, toua mo- hiotanga mehemea ia ka puta i taua wha- kamatautauranga kua Tuutu tana hoki ki tera kura, kua pataitia te tamaiti mehemea he aha tana mahi e pirangi ana hei mahi mana, kei reira ka whakaatu te tangata a to Kawa- na i nga ingoa o nga mahi koia tenei:—Kei waho i te moana be mahi Manuao, he mahi Tima, he mahi Kaipuke, he mahi Poti, kei te Tua-whenua, mahi tiaki Paamu, he mahi Ruuri-whenua, he mahi tiaki toa, he mahi Kura-maitai, he mahi tahu Iniana T< reina, be mahi Whare, he mahi Kohatu, he mahi puhipuhi, he mahi Purei hoiho, he mahi Wati, ho mahi Katikati mahunga, he mahi whakatangitangi Peene, Piana, Hamonia, Whira, he mahi Roia, ho mahi Takuta, he mahi Minita, be mahi Tuhituhi, he mahi Perehi Nupepa kaati, i konei tera atu ano te nuinga o nga mahi, katahi ka pataitia te tamaiti nga tamariki ranei, ko te whea o enei mahi e pirangitia ana e koe e koutou ranei, katahi ano te tamaiti nga tamaaiki ranei ka ki atu, ko taaku mahi e pai ana he haere i waho i te moana, he ako ki te mahi Manuao, katahi ka tukua e te Kawana ki runga i te Manuao, ka haere te tamaiti i muri o tena o tena, Ka patai ano te Kawana ki tetahi o nga tamariki, he aha taau mahi e pai ana, ka kii atu te tamaiti he tiaki Paa- mu, heoi ka tukua ki te kura o tera mahi, ka patai tonu ia ki nga tamariki ki nga ma- hi e pai ana ratau, ka karanga atu tenei ta- maiti he mahi Roia taaku e pai ana, ka tukua ia ki te Tari mahi Roia, ka peratia te mahi mo nga tamariki e te Kawana, a, mutu katoa nga mahi i tuhia ake nei, ki te mohio ratau ki aua mahi heoi ano kua mahi oranga ia moona mo ratau ranei, tera atu te nuinga o nga mahi hei konei mutu ai, te whaka- marama. Mo tetahi waahi o nga mahi, te taonga nui whakaharahara o te iwi Pakeha e tu nei i raro i te ra he moni, timata ake i raro i te parenga, te parenga ki te heipene, te heipene ki te kapa, te kapa ki te toru ka- pa, te toru kapa ki te hikipene, te hikipene ki te hereni, te hereni ki te rupi, te rupi ki te awhekaraone, te awhekaraone ki te kara- una, te karauna ki te tekau hereni koura, te tekau hereni koura ki te pauna koura, ko te hua tenei o nga mahi kua tuhia ake nei, ki te manawanui te tangata ki te pupuri i tenei moni i te parenga, ka piki atu a tutuki noa ki te pauna, ka eke ki te pauna taua moni. heoi kua ora taua tangata, titiro ki te iwi Tainamana, he kapiti, he kareti, he pahine- pa, he taewa, he aniani, he rupapa, me etahi ahua o nga, kai ririki a te Pakeha, e tango- hia ana e taua iwi i te kapa, ko te iwi tenei kei te tango i te moni o te Koroni ka tuku ki tono Moutere, i piki ake i te parenga ki te kapa ka noho i reira pupuri ai, ko te utu mo te kapiti he kapa, i runga i te manawa- nui o taua iwi, kua tutu o ratau toa nunui ki nga waahi katoa, ahakoa kei whea nga taone e tu ana kei reira e tu ana o ratau whare hokohoko hua rakau, kapiti me te ti- ni noaiho o nga kai ririki e mahia ana e ta- ua iwi, kaati tena. Mo te mahi paamu, kua kitea te uaua o te mahi miraka kau, kaore e okioki te tangata i nga ra katea o te wiki, o te marama, o te tau, kaore he Ratapu, nga tute o taua mahi kanui te uaua, kia rite ka- toa nga mahi katahi ka pai, kanui nga Pa- kaha kua mau ki te herehere, i runga i. te mahi tahae kia ana miraka, mehemea ka- hokohoko i ana miraka, riringi ai he wai ki roto i tana miraka he mea kia nui ai ana miraka, tetahi Pakeha riringi ai i tetahi A- hiniki ki roto i tana miraka ko tana mea hei paitiki, kua mau enei tangata ki te herehe- re, kaati mo te tuku i te kau ki te parae ha- ere ai, engari tera kei te pai, tuarua, mo te hipi, ko te moni tere tera 1d tona rangati- ra, notemea e rua nga ara moni kei runga i a ia, mo te hoiho ko te hoa aroha tera o te