Pukapuka 6, Nama 20
19050901

whārangi 3  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE PUKE KI HIKURANGI. 3 rangi, be nui hoki te pai, ara, nga himene, nga korero pukapuka, me era atu ritenga o te karakia a te Rev. Wiremu raua ko Rev. Mokai Kereru. Ka timatatia te korero mo tetahi tangata hei mema mo te Paremata o te Koroni. Ka tu ko Erueti Taraua, kakaranga :—E Heu e ko te Weraroa hei mema, ko te mata- pihi tenei a o tipuna, kaore ia i konei, engari kai ona hapu e huihui mai ra i uta o Wha- nganui, heoi ano te kupu me o pooti mo te Weraroa. Ka tu a Tohi ki te tautoko. Ka tu a, te Heuheu, ka mea:— 1 haere mai ahau i te ritenga whakaiti rawa i toku tinana, ki o koutou aroaro titiro ai i te kota- hitanga o to kupu e Whanganui, notemea i mua he reo mana to reo, mo tenei hanga mo te pooti mema, he ahakoa ngaro atu a te Weraroa, engari ko koutou ko ona kai hapai kai konei, me te Kahu hoki kai konei. No reira he wa tika tenei hei korerotanga mo tatau i tenei take i te mema mo tatau, ko ta- ku hiahia kia tu he tangata mo tatau, pai ra- wa mehemea ka kotahi ka rua ranei. Hiraka te Rango, ka mea :— Kua puta a matau panui i te Aperira i mahue ake nei, ko te Kahu ta matau tangata, koia taku hia- hia kia kotahi he mema -hei pootitanga ma tatau, a. ko taku tino hiahia kia riro ia tatau te tuuru o Henare Kaihau, kaati ki te waiho hei tikanga tautohetohe, kawai te wha ? Ka tu ake a te Murunga, ka mea:— Wha- karongo mai e nga iwi e pae nei, ko ahau te kai hapai o Ngarangi Katitia i nga tau kua mahue ake nei, heoi kua rongo au kua kore ia e whakaingoa i tenei tau ; no reira i te taenga ake o te Weraroa ki Taranaki, ka ko- rero i tona matenga i ona whenua, na te Ka- hu i tinihanga i roto i nga Kooti Whenua, heoi riro atu ana ia te Kahu aua whenua, ko tona take tera i hiahia ai ia kia pootia ia, na ka kii ake au nei ko au hei hapai i to pooti, mehemea ka tuturu te tuku a Ngarangi ki raro. Ka tu ko Ruka, ka whakaatu i te whakaa- ro o nga tangata o Kawhia, o te Paeroa, me era atu waahi, ko te Kahu ta ratau tangata, tenei nga reta kua tae mai. No reira he pai rawa me tuku a te Heuheu raua ko te Wera- roa ki raro, mo te Kahu nga pooti. Ka tu mai ko te Kahu, ka mea:— Wha- karongo mai e Heu, kaore i te kotahi te wha- karo o Whanganui, ehara i naianei te wehe- wehe o Whanganui. Otiia no te wa ano e ora ana to koutou tipuna, ko matau nei ano nga tangata tutetute i nga whakaaro o te iwi, kua rongo ake taua he take mauahara te ta- ke a te Weraroa, e tohe nei kia tu ia hei me- ma, he iwi korero tito a Whanganui mo te pooti mema. Ka tu ko Takarangi Mete-kingi, he mihi anake kia te Heuheu me nga iwi i hui ki te marae. Ka tu ano ko Hiraka te Rango, ka mea :— Ka nui toku awangawanga rao te korero a te Murunga e ki nei, kua riro ia te Kahu nga whenua o te Weraroa, he mea mahi tinihanga e te Kahu i riro ai, no reira ko taku hiahia, me tu a te Kahu ki te korero, i tenei whakapae, mehemea he tika i tiniha- ngatia e te Kahu nga hea me nga whenua o te Weraroa, heoi me ata tuku ia ki raro, kai haria hoki tatau ki Poneke tinihangatia ai. Ko Tohi, koia na tonu te korero a te We- raroa. Ka tu a te Kahu :— Whakarongo mai e nga iwi, ko tenei korero i korerotia ano e te Weraroa i te hui ki Karatia, i utua e an ki tona kanohi, i te aroaro o nga rangatira o nga iwi maha. Otiia he tokomaha nga ta- ngata e puhaehae ana mo tooku ahua, kaati me utu e au te patai a te Hiraka, koia tenei. Ka tata a te Kahu pakeke te mate, ka po- roporoaki ake ki au me era atu. I muri nei kia aroha ki te tangata, kia atawhai i o ta- mariki me o tuahine me te iwi, kaati tena. No te wa o nga Kooti whenua papatupu, naku nga whenna i ruuri i whakahaere i te Kooti, i korero hoki nga take tupuna, me nga paanga, me te utonga hoki i nga Keehi ki te Kooti, me oku ruihi ano hoki, me nga whenua i wehewehea, ko au ano te kai-korero me te kai-whakahaere, me te utu i te Kooti ia ra ia ra. Timata atu nga whenua i Ma- ngamahu, tae noa ki Maungakaretu, neke atu pea i te 40,000 eka, tukua katoatia e au kia te Weraroa me nga matua, hokona atu ki te Kawanatanga, kore rawa he kapa kotahi i au, mo aku ruihitanga, kore rawa. I muri mai o ena ko era whenua papatupu ko te Pohonuiataane, ko Ngaurukehu, naku ano i whakahaere, he ahakoa ko aku matua aku hoa whawhai mo ana whenua, kore rawa au i ngakau rua, riro mai ana ia matau ko Rauangina ko Peihana me te Weraroa, ko nga whenua ena i aroha mai ai a Peihana raua ko Rauangina ki au, ka uru tahi matau, heoi hokohokona atu e te Weraroa. I muri mai o ena ko te Kooti wehewhe o te Ruanui, naku ano i korero, naku ano i whakahaere, ka riro mai te 5000 eka ia matau. Otiia ko tenei whenua no te wa ano ia Ipokura e ora ana ka Kootitia, ka kiia e taua kuia, me wa- iho tona ingoa i waho, engari me tuku ko te Weraroa me te taina ki roto i te rarangi, kaati kotahi ano tena hia. Otiia ko te hia- hia o te Weraroa kia 2 nga hia, kaati kaore au i pai kia ora ko te kotahi kia mate te to- komaha, otiia, ki taku kia rite tonu. I muri mai i tena ko Raketapauma, ka wehe matau, heoi raruraru ana ratau mo tena whenua. kaati i muri mai ko Rangiwaea te whenua, naku i whakahaere, e 75,000 eka, oti pai ana kore rawa he kapa kotahi i te kaimahi nei, hokohokona atu e ratau, heoi ano taku wha- kautu i te korero a te Hiraka i tono nei, heoi ka hiki te korero, kia tae mai a te Weraroa. No te ata o te Turei, ka tae mai a te Weraroa ki te marae, ka whaikorero kia te Heuheu ka mutu, ka tono kia te Kahu ki a hoatu nga pooti ki a ia, ka whakautua e te Kahu, kaore ahau i te mohio kai au a Whanganui, heoi no te tononga mai katahi au ka mohio kai au ke te iwi, na whakarongo mai, ina to putake i hiahia ai koe kia tu koe hei mema, ko to kino mo taku tinana mo o whenua tinihangatia e au, i mahara au i korerotia e ta- ua i te ra e whiti ana, i te aroaro o te iwi ka mu- tu atu pea; heoi tenei ano kua kawea e koe ki te tihi o Taranaki kauhou ai, koi ana to take i hiahia ai koe kia tu koe hei mema, na ehara au i te hoa riri mou, engari ko Henare Kaihau to hoa riri, ko te tangata nona te nohonga, ko te Ture Pakeha to hoa riri, otira e tau ki raro kaati te whaka- pohehe i a koe, ehara au i te make kia tahuri ake ka tapahi ana i tona kaki. Ka tu mai a te Weraroa ka mea:— Ae, i haere atu te make rokohanga atu te tamaiti a tetahi wahine, tangohia atu ana, whai kau te whaea kaore te maki i mau, ka tu ko Taitoko ka mea:— Whakarongo mai e Ka- hu, ka nui te taimaha o kupu ki runga i to tama, i mahara au kia ngawari koe. wa- iho i a ia te pakeke, ka nui taku pouri mo tenei mahi, ka tu atu ko te Kaha ka mea:— E tai, ko koe tonu a Whanganui katoa, kai a koe te kupu a te iwi, pai rawa atu me whakaatu koe i to kupu ko wai te tangata, he whakautu korero taku, engari kaore ano au i korero ki a koe, kia wai ranei kia homai te pooti mooku, kaore ano au i korero ki- no mo te tangata, kaore ano au i korero he tangata tahae tinihanga ranei to tama. Ko Takarangi-Mete-kingi ka mea:— Hei aha koia mau e Kahu nga korero a te We- me ngawari noa iho koe, whakarerea ake nga whetewhetengutu, ka tu ko Hori Kerei ka mea:— Whakarongo mai e nga iwi, kua pa ki a au te mate a te muru whenua, ko to matau whenua, ko Onetere kua riro i te muru a te Ture Pakeha, e korero ake ana au kia titi- ro mai koutou, heoi ano taaku, ko te Heuheu ka mea:— Kua mohio au kaore e oti he korero ma tatau, heoi, e hoki ana au ki Poneke, hei konei koutou, kati ena korero. Tenei ano etahi korero hei titiro, i korero ano a te Kahu i etahi wai ona mahara mo te iwi Maori, me nga whenua, kia kore ai e riro i te muru, nae wehewehe kiia tangata kiia whanau ranei, ka mahi hei paamu, ka riihi etahi waahi, kauaka e waiho kia takoto noa iho, engari mahia kia kitea nga hua, hei painga mo tou tinana me o tamariki, kia ea ai o Keiti me o Taake, kia whakano- honohoia ki te tangata, kia puare ai nga Rori, hei painga mo te katoa, me te motu. Kia ora e nga iwi kia ora na to koutou hoa na te. Whareaitu. Na e nga hapu e nga iwi titiro iho ki to koutou whanaunga ki a te Kahu, kaore ana mauahara kaore ana ngautuara, kei te titiro ke ia ko te mate o te motu nei, ara, o tatau o te iwi Maori, ki taaku titiro hoki mehemea he hiahia toona ki te mema hei painga moona, heoi ka ahei noa atu ia ki te whakaingoa i a ia ki te taha Pa- keha. Koia au e tono atu nei ki o koutou pooti kia tukua mai ki raro ia te Kahu, mehemea hoki ka kitea e tatau tetahi he o te Kahu, ma tatau ano ia e tuku iho i roto i nga tau e toru nei, heoi ake nga kupu a o koutou hoa, kia ora.