Pukapuka 6, Nama 31
19060318

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2 (TE TAU TUAONO) TE PUKE KI HIKURANGI (MAEHE 13, 1906. No. 81.) Perehi

Papawai Rihara Te Parera, Haami Mataora Teewe Pahira Reihana Te Kahuoterangi, Tuariiterangi, Aperehama

Kiingi Rangitakaiwaho

Reihana Te Kahuoterangi Putaitai Tuhokairangi

Haami Mataora Teewe Pahira Rihara Te Purera

Harawira Naera Hamuera Ropata

Heretaunga

Ka taia e te "Puke Ki Hikurangi" a kou- tou whakaaro e tipu ai te iwi ki tona whai- huatanga, ahakoa tangata i tango i tenei pepa, a, kaore ranei i tango, ka taia katoatia a koutou korero hei titiro iho ma te hine- ngaro o te iwi, ara, nga kupu tohutohu e ti- pu ai te iwi, haunga ano ia nga tautohe ko- re tikanga nei, engari mehemea e tautohe ana mo tetahi tikanga nui e tipu ai te iwi e pai ana, ma tena ahua hoki e marama ai te titiro a te hunga-iti, ina tae atu aua kupu me aua ritenga kia ratau. 1 te hoenga mai hoki o tatau tipuna i ta- whiti, he rangatira ano nga rangatira, he ware ano nga ware, otira i whakarongo nga rangatira ki nga karakia me nga tohutohu a nga ware, te ahua o nga whetu rae te ika o te rangi me nga patari e rua, whakarongo aio whakarongo hau, me te ra me le marama, engari ko nga tangata matau ki te hoe i whakatete nga rangatira, na nga ware i a- whina ka. u mai ratau ki uta nei. Me hoki ake ano ki nga tautohe a nga ta- ngata matau e tuku nei ki a tatau pepa hei titiro ma tatau, hei whiri whiri hoki i o tatau whakaaro, ehara ta ratau i te tautohe, enga- ri he whakamarama i taana whakaaro i ta- na whakaaro, e whai rawa ai tatau e rawa- kore ai ranei tatau i runga i o tatau motu, e toe mai ai ranei he morehu whenua e pau atu ai ranei ki te rire o te moana oti atu. Te iwi puta noa i nga motu e rua me o raua motu ririki, te iwi Maori tae te Haa- whe-Kaihe nga iwi e rua, ki te whaakaaro ake ki tenei ahua, kua noho tatau hei Tiati whakatau i nga whakamarama a o tatau Roia, e whakaatu nei i to ara e whai rawa ai tatau, e rawa-kore ai ranei, a toe mai ai te morehu oneone e tere ai ranei te ngaro atu ui raro ia tatau. Koia i kiia ai i runga ake nei, kaua e ho- horo te whakatau i o koutou whakaaro, ata tatari, he nui nga tangata matau o te motu nei, kei te tuku i o ratau whakaaro ki roto i a tatau pepa, koia te take i puta ai te kupu i tukua e matau ki te "Puke Ki Hikurangi" No. 1, kia mau te pupuri i a koutou pepa, kia pau te tau tahito, ka hoki ki te titiro i nga korero a nga tangata matau me nga wa- hine matau, e whakaatu nei ki te iwi i o ra- tau whakaaro e whai rawa ai tatau e rawa- kore ai ranei. Te iwi taku titiro ki tenei mea ki te matauranga me te whakaaro nui, e mahia nei e te iwi Maori me te Haawhe- kaihe, he mea whitiwhiti, i tetahi wa ka whakahe ki te kupu ki te Ture, i tetahi wa ka whakaae atu ki aua mea ano i whakahe- ngia ra e ia. Kanui ena tu whakahaere kei runga i te motu nei, mai ano i to tau 1840 tae noa mai ki tenei ra., ahakoa tangata ma- tau whakaaro aui, whakapono Minita Haa- whe kaihe, wahine matau, me au hoki e tu- hi nei i enei korero, kai roto katoa i nga kupu kua tuhia i runga ake nei. heoi te wa- hanga o tatau iwi kei waho, ko te hunga anake i whakaae mai, ahakoa tika hee ranei, ki taku whakaaro ko taua wahanga o tatau iwi te hunga tino tika. Tenei ake te wa ka riro ma tatau e whakaoti enei mahi katoa; kua mutu te waiho e te Atua kia pareparea tonutia ratau e te hunga torutoru. Ko te kaute o te tokomaha, o nga tangata Maori Awhekaihe e 89.000 mano ki te ko- rero a nga kai-whakahaere kai roto i te Ki- rihipi. Ki ta te Pakeha tatau e 42,000 ma- no i era atu tau ka taha nei ki ruuri. 1 pewhea ra i muri mai nei, i runga i te mea he nui atu te matemate o te tangata i muri mai i taua tatauranga, a, kaore hoki e wha- nau nui ana nga wahine, ko te mahanga o nga tamariki e matemate tonu ana; kaati mehemea he tino tika tenei tatau a te Kota- hitanga e 89,000 mano kai roto i ona Kiri- hipi, tera ke noa atu to tatau tokomaha, no- temea he mahanga iwi kei waho o te Kiri- hipi, ara, ko Waikato me ona rohe katoa, haere atu ki Tauranga, nae Hauraki, ine eta- hi waahi ano o Ngapuhi, mo Taranaki tae noa ki ona rohe katoa, me etahi waahi hoki o N'Porou, me etahi waahi ano o Tuhoe. Ki te whakaro ake he tokomaha noa atu nga iwi kaore i haina ki te Kirihipi a te Kotahitanga. Ko te take tenei i mahara ai te kai-tuhi, tera ke noa atu te tokomahata- nga o te iwi Maori. Kaati no ta te Pakeha tatauranga i te tau ka hori nei ka puta te whakaatu, ko te tokomaha o te iwi Maori, e 43,148. Mehemea he tika he pono tenei tatau he nui te maaha me te hari me te koa o te ''Puke Ki Hikurangi," me ona kauma- tua whakahaere, tae noa ki ona kai mahi katoa, a, tena hoki koutou nga tangata kore- ro i tenei pepa e penei mai me matau te koa me. te hari, ko nga tangata i mate kua ora mai ko nga tangata i ngaro kua kitea. RUKA xv—24. E tino tumanako ana nga kaumatua taane wahine o Wairarapa nei, kia tatautia nga tangata o nga motu e rua nei, Maori Haa- whe-kaihe, kia tuturu ai to tatau mohiota- nga ki to tatau tokomahatanga, me to tatau hokinga ki raro. Ki te tatautia i naianei, kia toru tau ka tatau ano, pena tonu i nga toru tau katoa, haere ake nei, katahi tatau ka ti- no mohio tuturu ki to tatau tokomahatanga Ko tatau hoa Pakeha e noho nei tatau kai te mohio ratau ki to ratau tokomaha, me te tokomaha hoki o nga tangata e mate ana i te tau, me nga tamariki hoki e whanau mui ana ki te ao nei i roto i te tau, me te mohio ki o ratau tau, me nga marenatanga e Rehitatia ana, a, e Rehitatia ana te ra i whanau ai te tamaiti, me te tau e wahinetia ai e taanetia ai hoki. Ki te titiro ake he mea nui tenei hei whai- nga atu ma tatau, ia tatau kua noho nei ki roto i te Ture, he ritenga tenei e mohio ai tatau kai te piki kai te heke haere ranei ki