Pukapuka 7, Nama 17
19120515

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
Nama 16 o te tau 1. Te Puke Ki Hikurangi, Wenerei Mei 15,1912. 208. (1.) Mehemea tetahi whenua whiriihoura Maori e puritia motuhaketia ana tona whai paangatanga e tetahi Maori kotahi, hei paanga-a-ture i runga i te tikanga fee-simple, ka ahei te Aperata Kooti Maori, ki te mahara ia e tika ana, i runga i te tono a taua Maori, ki te hanga ota e whakahau ana kia puritia taua whenua i muri atu e taua Maori hei whenua Pakeha, a hei reira ka mutu atu te whenua-Maori- tanga o taua whenua, a ka mau tonu i nga wa katoa a mo runga hoki mo nga take -katoa ka kiia he whenua Pakeha i runga i tera aronga. (2) La ota pera ka ahei kia rehitatia i raro i te Ture Whaka- whiti Whenua, 1908, ki runga ki te taitara o ia whenua e paangia ana e taua ota. 209. (1.) Mehemea tetahi whenua Maori kua tau atu hei paanga-a-ture i runga i ta tikanga fee-simple ki etahi tangata e tokomaha atu ana i te kotahi tekau hei tenata kamana, e kore tetahi o nga Maori no ratou taua whenua e ahei ki te tuku i taua whenua ki te kore taua tuku i hangaia i raro i— (a.) Nga tikanga o Wahi XVIII o tenei Ture, e pa ana mo nga mana o nga tangata no ratou te whenua e noho hui- hui ana; ranei. (b.) Te matua whakaaetanga & te Poari Whenua Maori o te takiwa kei reira nei taua whenua e takoto ana, i wha- kaaetia atu i runga i nga tikanga kua whakatakotoria i raro iho nei i roto i tenei tekiona. (2.) Ko te tono kia whakaaetia e tetahi Poari i raro i tenei tekiona te tukunga o tetahi whenua Maori, me mahi e—mo te taha ranei ki —tetahi tangata, hunga ranei, e pa ana ki taua tuku e korerotia ra, i mua atu i te hainatanga o tetahi pukapuka tuku i taua whenua e tetahi tangata, hunga ranei, e pa ana ki taua tuku. [Taria te roanga atu.] HE KOMIHANA UIUI.

Kua whakaturia e te Kawana- tanga he Komihana hei uiui i etahi take e pa ana ki nga riihi o nga whenua rahui o te Tai- Hauauru. No te mea ko nga kai-tango riihi o nga whenua e purutia nei i raro i nga tikanga o te Ture Whakatau Rahui mo te Tai Hauauru, 1881, e hiahia ana ki te whakamutu ia ratou riihi, a, e mea ana kia hoatu kia ratou hei whakakapi mo ana riihi etahi riihi hou i raro i tekiona waru o te Ture Whakatau Rahui mo te Tai Hauauru, 1892. A notemea e ki ana nga Maori no ratoa nga whenua i aru ki roto ki aua riihi tera ratou a te paunga o nga tau o aua riihi e hiahia kia whakahokia ana whenua kia ratou hei kainga hei nohoanga mo ratou, a kua tono ratou kia kaua e whakaaetia te hiahia o nga kai-tango riihi e mea nei kia whakaaetia ratou kia whakamutu ia ratou riihi, a kia hoata kia ratou hei whakakapi mo aua riihi etahi riihi hou i raro i te Ture Whakatau Rahui mo te Tai Hauauru, 1892. A notemea e tika ana kia tino uiuia nga take katoa e whakahu- atia ana i raro nei; ko Arekeha- nara Makiaata, Kai-whakawa, o Poneke, me Wiremu Kee, Kai- whakawa, o Whanganui, hei Komihana, hei uiui i nga take me nga mea e whakahuatia ana e tohutohungia ana i raro nei, ara:— 1. Kia pewhea nga ritenga me nga tikanga e whakaaetia ai aua kai-tango riihi, tetahi, etahi ranei, o ratou ki te whakamutu ia ratou riihi e haere nei e whiwhi ai ratou, . hei whakakapi i aua riihi, i etahi riihi hou i raro i te Ture Whakatau Rahui mo . te Tai Hauauru, 1892. 2. Mehemea ranei, i runga i tetahi mahi i mahia e te Kai-Tiaki mo te Katoa, e tetahi apiha ranei o te Tari o te Kai Tiaki mo te Katoa, i runga ranei i nga kupu o nga riihi i whakaputaina, i runga ranei i nga rekurei- hana i mahia i raro i te Ture Whakatau Rahui mo te Tai Hauauru, 1881, me ona whakatikatikanga, i Whaka- pohehetia ranei etahi o aua kai-tango riihi i whakapono ai ratou kaore he mutunga mai o te rahi o te moni ka- peneheihana tera e ahei kia utua ki a ratou i raro ia ratou riihi, a mehemea ranei i runga i taua whakapono o ratou i mahia e ratou ki runga ki o ratou whenua riihi; a i hokona mai ranei e ratou i etahi atu kai-tango riihi, etahi whakapainga e nuku atu ana te wariu i te rima pauna i te eka. 8. Mehemea pewhea te nui o nga A i runga ano i taua tohutohu me taua whakaae, tenei ahau ka whakatu i a koe i tana Arekehana Makiaata hei Tiamana mo tenei Komihana. A hei tikanga mo taua nuinga tenei kua whakamanaia korua ki te karanga ki o korua aroaro, hei uiui ma korua i runga i te oati i runga ranei i etahi atu ritenga e whakaaetia ana e te ture, inga kai- korero katoa i etahi atu tanga- ta ranei e whakaarohia ana e korua ka puta mai i a ratou etahi korere hei whakaatu ki a korua i etahi mea e pa ana ki nga take katoa kua whakahuatia i ranga ake nei kua tukua atu nei ma korua e uiui, apiti atu ki etahi atu mea ranei e pa ana ki taua uiui- nga. A tenei hoki me takoto ki o torua aroaro a me titiro e korua nga pukapuka me nga tuhituhinga ratou e whakaarohia ana e korua tera e puta mai i aua mea etahi matauranga ki a korua mo runga i ta korua mahi. A tenei hoki ahau ka whakahau i a korua (i runga ano i te whaka- patinga i a korua kaha), kia ripoata mai ki a au i raro i o coma ringaringa me o korua hiiri i nga mahi i whakahaerea e korua me to korua whakaaro mo nga take kua tukua atu nei ma korua e uiui, engari kaua te ra e tukua mai ai ta korua ripoata e taka ki tua o te rua tekau ma iwi o nga ra o Hune, kotahi mano e iwi rau kotahi tekau ma rua, engari ki mua mai i taua ra mehemea ka taea paitia tera. HUI KI WAIAPU.

I te hui o te Hahi Maori o te takiwa ki Waiapu, ka puta nga kupu a te Timuaki mo etahi tikanga huhua e pa mai ana kia tatou ki te Maori, engari ko etahi o ana korero hei titiro mai ma nga kai-korero o te " Puke" ko enei e whai ake" nei:— TE OHAOHA. He maha noa atu nga huarahi e whiwhi ai te iwi Maori ki te moni: he riihi whenua, he kuti- kuti hipi, he mahi hipi ma ana ake, he mahi kau, he kaanga, he kanataraka, me era atu ahua mahi, kaore i panuitia he rarangi e mohiotia ai te moni o enei huarahi katoa. Kei te mohio ia tatou he nui noa atu nga reti e atua ana e te Pakeha ki te iwi Maori i roto i tenei Pihopatanga, ka nui noa atu i te rua miriona hipi a te Pakeha e kutikutia ana e nga tangata Maori, e 240,000 nga hipi a te iwi Maori: ko nga kua o enei take e toru ka nui noa atu i te £175,000 ite tau, haunga ia era atu take e whiwhi ai kou- tou ki te moni. HUKARERE. Ka mahara koutou ki te whaka- tauki a te Hurai, "I whakatangi noa matou i te putorino, kihai koutou i kanikani mai." Ko te rangi o te putorino i whakatangi- hia ra ki a koutou, ko te Kura ki Hukarere. Kua whakaaturia ki a koutou te utu mo taua kura e £7,000 kua iti noa iho ta koutou whakahoki. Hua noa a Te Wire- mu tera pea e £1,500 a koutou mo taua mahi. I a Hurae ka hori nei kua £660, kaa tapiritia etahi engari kahore ano kia '£1,000. Kei te tatari o koutou hoa pakeha ki a koutou. E mea ana hoki ratou "Ki te mea e hanga kura ana matou e kore e uru mai te iwi Maori ki taua mahi, hei aha tatou e uru ai ki te hanga i te Kura ki Hukarere?" me tenei: "He ngakau kore te iwi Maori ki te kura mo ana kotiro, he maumau ta matou hanga i taua kura." E hoa ma, he taonga nui tena, ara a koutou kotiro Ma ata whakatupuria he