Nama 16
18990601

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
HE KUPU WHAKAMARAMA. taku pukapuka tuatahi kia korua., i te nui rawa ano o nga raruraru te taea te whakaaro atu he kupu mo ta tatou nupepa. I oti i au te whakamarama atu i taku pukapuka tuatahi taku whakatakotoranga i nga kaupapa o nga tikanga ki Torere me Te Pahou. Na reira i tangatanga ai taku haere, me taku korero i roto i a Ngatiawa puta noa ona rohe ahakoa he iwi tauhou rawa tera ki au. Timata atu i te Hatarei te 1 to Aperira ki te Ratapu te 9 o Aperira e iwa oku ra i haere ai i roto ia Ngatiawa, kau- whau ai, whakamarama ai i nga tikanga a Te Kotahitanga o Te Aute, whakaatuatu ai i ana wawata mo te ahua o to tatou iwi Maori. I Te Whare o Toroa (Whakatane) ano ka kitea atu te waingohia o toku tira, Ka whakaae mai a Te Hurinui Apanui, te tangata o tera iwi o Ngati?wa, kia pokaia te tuarongo o Wairaka whare, a kia pehia tenei kai a te waipiro i runga i nga hui katoa e tu ki Te Whare o Toroa. I kite au i nga pa katoa o tenei iwi e mau nei te rarangi o nga kainga, nga ingoa hapu, me nga whare nunui:— Te whare o N'HokopuWairaka Toroa Te Pahou N'Pukeko me Awanuiarangi N 'Rangataua Rangataua Poroporo„ Pukeko Tamatearehe Paerauta Otamakaokao Pupuaruhe Te Patuwai He whare kei te hangaia. PiripaiN'Wharepaia Toroa OtamauruTe) Ngai Taiwha- Taiwhakaea Putere kaea Hekerangi Te Pahipoto Okuataupare Te Umuhika Tuwharetoa Oniao Ko nga hapu ake enei me nga whare nunui o Ngatiawa, nga wehewehenga o Matatua e tu nei ona pou e toru, ko Te Koohi kei Whakatane, ko Putauaki kei runga o Matahina e titiro ana ki nga hau e wha, ko whakapaukorero kei runga o Mata- ta. Ka takoto a waenganui he mania, e wha nga awa nana i tapahi ko Whakatane ki tenei taha, ko Tarawera me Rangitaiki ki te hauauru, ko Orini ki te taha moana. He iwi mate a Ngatiawa i nga whiunga a te ture ; a i tangi toku ngakau mo ratou i tino whaka mamae rawatia e Te Kawanatanga mo nga hara o mua i mahia i runga i te pohehe, i nga whakawainga a nga matauranga o etahi atu whenua. Te kaati i te ture ko te whiu i nga tinana o te hunga i hara, a i tetahi wahi iti o te whenua. Kahore i tirotirohia, i whiriwhiria e te ture, engari i utaina atu te hara o etahi ki runga i te katoa, murua ana nga whenua katoa, a riro ana na Te Kawana- tanga i whakahoki mai etahi wahi ririki nei; a kaore i hoki pai mai. Kotahi te wiki i whakaatuatu ai nga rangatira o taua iwi i o ratou mate whenua ki au, i nga raruraru i tupu ake i roto i Te Kooti whenua Maori, Kei Waenganui ia ratou e whakanoho kino ana i te tangata, e wehewehe ana i nga tangata rangatira o te whare kotahi, i nga whanau me nga hapu o te iwi kotahi. Ko enei mate katoa i ata tuhia e au hei whakamahara mo tetahi takiwa e watea ai au ki te tuku i etahi kupu kia ratou me nga huarahi e kitea P au. E toru nga take a Te Kotahitanga o Te Aute i whakahaerea e au ki roto i tenei takiwa:— 1. Ko nga wharepuni me nga whare nunui huinga tangata. Me pokapoka nga tuarongo. E toru nga whare o Ngatiawa i whakaaetia mai e nga Kaumatua kia pokaia,—ko Wairaka i Te Whare o Toroa, Ko Pukeko i Te Poro- poro, Ko Tuwharetoa i Oniao. E rua nga whare hou e hangaia ana kua whakaaetia kia pokaia—No Pieki Rewiri ara no Te Patuwai kei Pupu- aruhe, no Ngati Rangitihi kei Matata. 2. Ko te waipiro kia tino whakakorea i roto i nga hui maori katoa, i runga ano hoki nga marae huinga tangata. I whakaaetia tenei take e nga rangatira katoa. Kaore te Kotahitanga i te ki i naianei kia whakakorea nga hui Maori, Engari kia ata whakahaerea aua moni, Kei nui rawa nga taonga me nga kai e pau, kei raruraru nga take korero o nga hui, kei whakawherutia noatia iho e te waipiro. 3. Ko nga wahine kia kaha ki te whaka- epaepa, a ki te whakatuputupu i nga tin- ana o a ratou tamariki, notemea ko enei nga taonga o te iwi Maori e tupu ake ana hei tiriwa mo o ratou matua "kua tu tatahi rawa nei i nga mate tin- ana e huna nei i te tangata. Ko nga take e. rua tuatahi he mea ata kowhiri naku i roto i nga tini take a Te Kotahitanga, E ahu atu ana hoki kei te whakatupuranga o te iwi Maori e whakan- garo ana, ko nga mea ano e mama ana hei whiriwhiringa ma nga kaumatua, i te mea e