Nama 21
18991101

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
HE KUPU WHAKAMARAMA. NGA OPE MANUAO

O NGA IWI NUNUI. I. INGARANGI.

Ko Ingarangi, te mana nui o te moana, o nehera iho a e haere nei, na te toa ano o tona iwi, na te kaha ki te hanga manuao, na te mea hoki he iwi noho moutere e ahu mai ana i te moana te oranga mona, ma te moana ano hoki te putanga atu mo ana taonga, ka kaha ia ki te whakapuare i nga tini huarahi o te moana hei takanga mo ana kaipuke, mo nga tima, ko nga manuao hei tiaki kei tukinotia e nga taua a etahi atu iwi. Ki te taka te mana o te moana he iwi ke, ka mate a Ingarangi me ana koroni katoa tae mai ki o tatou nei mou- tere. Koia au i whakaaro ake ai tera o tatou, hoa Maori e hiahia ki te korero iho i enei kupu, e whakaatu, nei i te ahua o nga ope manuao o tawahi. He mea kohikohi mai enei kupu i roto i nga pukapuka a te pakeha i puta tata mai i te marama o Hune nei. He maha nga hapu, me nga wehewehenga o tenei hanga o te manuao. Ko etahi i hangaia kia matotoru, nga taha, hei arai mo te mata repo, kia taimaha nga pu, kia tino pakari nga wahi katoa ; engari kaore i tino tere. Ko nga mea kaha enei ki te riri, ko nga toa e tomo ana ki te pipiritanga o te pakanga. Te ingoa ki te pakeha he " Battleship " me whakamaori he " Toa." E toru, nga wehenga o enei, kei te ahua o nga tau o te hanganga ai, kei te nui o nga tana taumaha. Tetahi hapu nui o te manuao e huaina ana he " Cruiser," me whakamaori he "Heteri"; kaore i tino matotoru nga taha, he mama tona hanganga, he mama nga pu, engari he tere ake i nga " Toa." Ko nga " Heteri " ki mua, ki muri, ki nga taha hoki o nga toa rere ai, hei kimi i te hoariri, hei kawe korero, hei arahi hoki i nga tima me nga kaipuke hari taonga, pahihi hoki, i nga wa whawhai. E toru ano hoki nga wehenga o tenei hapu, manuao, kei te nui o nga tana taumaha, o nga pu repo hoki. Kei raro i enei he hapu ke, tona ingoa he "Gunboat;" he manuao ririki rawa enei, he torutoru ona pu, he tere, ko tana tino rakau patu he topiro. Kei raro rawa iho ko nga manuao " Topiro," he mea ririki rawa iho i te " Gunboat," engari he tere atu e tae ana ki te 30 ki te 35 maero i te haora te tere. E rua nga wehenga o enei, ko nga mea hari topiro, ko nga mea whai manuao hari topiro. Na te Ingarihi enei, nga mea whai manuao hari topiro, i hangaia hei pakanga ki a te Wiwi manuao hari topiro : te ingoa he " Torpedo- boat Destroyer." Te ingoa o nga manuao hari topiro he " Torpedo-boat." Ko te huihuitanga tenei o nga tino manuao a Te Ingarihi. I. NGA TOA. Ko te Wehenga Tuatahi ; Tau i hanga ai. i te haora. 91-96 Hapu Royal Sov- ereign e 8 nga man 14150 17½ m. 1892 Renown. 12350 18 94-98 Hapu Majestic e 9, 14900 17½ 1897 Hapu Canopus e 6 kaore ano i tino oti 12950 18 1/4 1898 Hapu Formidable e 6 15000 18 1899 Hapu Duncan e 4 14000 19 Hui katoa e 34 kua oti a e hangaia ana o tenei ahua. E rua nga mea hou kua whakahaua e te Paremete o Ingarangi kia timataia i tenei tau. Wehenga Tuarua ;

1887 Manuao 9500 haere atu 16½ ahu 1887 93 ki te 11940 atu ki 18½ He ropu kaha tenei e tutata tonu ana etahi ki nga mea o te wahanga tuatahi engari na te ahua ririki o etahi, na te mea kua tawhito haere i tukua iho ai ki tenei wehenga. Wehenga Tuatoru :

1870- 1882 12 Manuao 8320 tana ki te 11880 14 ki te 14½ He manuao tawhito rawa enei e puritia ana i Ingarangi tonu hei tiaki i nga awa o tera whenua. Ko etahi kua whakahoutia nga mihini me nga repo. Kia ngaro ra nga tino toa i te moana ka whai waahi ai enei ki nga pakanga nunui o tawahi.

II. NGA HETERI (CRUISERS.) Wehenga Tuatahi : Tana. Maero Moana. 1886 Imperiense 8400 16