Nama 23
19000101

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA, HE KUPU WHAKAMARAMA Nama 23. GISBORNE. Hanuere 1900. TE TAU 1899.

He maha nga pai me nga kino i puta i tenei tau. Otira kei waho atu o to tatou Motu nga kino, kei tawhiti atu i a tatou. He pai anake nga mea mo tatou o Niu Tireni nei. He mea ano tenei e puta ai he whakawhetainga ma tatou ki te Kai-whakahaere o nga mea katoa. Ahakoa kua mutu nga wa o te poropititanga, otira ka ki ake matou i runga ano i te tuma- nako kei mua e takoto mai ana nga ra tino pai mo to tatou Motu. Ki te ata tirohia e tatou ka kitea na te piki haere ano o nga mahi i piki haere ai a Niu Tireni. 1 . Te mahi whakatipu hipi. Ka marama ki a tatou te pikinga haeretanga o tenei mahi ki te whakaritea nga taumaha o nga wuuru o tenei tau ki nga taumaha o nga wuuru o nga tau 11 kua taha nei :-

Ko nga taumaha o nga wuuru o tenei tau ( 1899 ) kaore ano kia mohiotia, kaore ano hoki kia maketetia te nuinga o aua wuuru, engari ki te whakaaro iho tera e nuku ake i nga tau- maha o nga tau, ka taha nei. Tetahi painga nui o tenei tau ko te pikinga o te utu o te wu- uru. Ki te whakaaro iho tera e neke ake i te £1,500,000 te nuinga ake o nga moni o tenei tau ( 1899 ) i o tera tau ( 1898 ). 2. Te mahi tope puihi ( kanataraki). Ko tetahi mahi tenei kei te piki haere tonu. He maha nga ngaherehere nunui o te Motu nei kua oti te whakapai, kua nohoia hoki e te hipi. I ia tau, i ia tau e iti haere ana nga ngaherehere. e piki haere ana hoki te kaute o nga hipi me era atu kararehe. 3. Te mahi keri koura Kei te piki haere ano tenei mahi. Penei te kaute mo te takiwa o Akarana mo enei tau e rua ; I tera tau (1898) e £531,584. te utu o nga koura i tenei tau ia (1899) e £641,150. Ka marama i konei te pikinga ake o te mahi keri koura i tenei tau ara £109,566 ki runga ake i te kaute o tera tau. 4. Te mahi keri kapia Nga kapia katoa i tae ki nga makete i te tau 1898 e o9,905 taua. Te utu o enei kapia e £586,767 ara e £59 4s 9d mo te taua. Ki te korero a nga pakeha hoko kapia tera e nuku atu i te 10,000 nga tana mo tenei tau. Kei te piki haere te utu o te kapia inaianei. 5 Te mahi kauri. Kei te piki haere tonu te mahi kauri, engari kaore ano kia mohiotia te kaute o tenei tau, otira e mohiotia aua nui atu i o era tau katoa. 6. Te mahi oti, witi, muka. Kei te nui haere katoa enei mahi. Na te whawhai nei pea tetahi i tino piki rawa ai, inahoki kua tae mai te tono a te Kawanatanga o Ingarangi ki te Kawana- tanga o Niu Tireni kia tukua atu kia 4,000 taua oti. 7. Te mahi whakamatao hipi. Tetahi mahi tino nui tenei o Niu Tireni nei, kaore hoki he hekenga o te utu, engari ki te whakaaro iho tera e piki ake i te takiwa o te whawhai nei. Ka marama i konei ta matou korero i ki ra kei te piki haere tonu a Niu Tireni, a tenei ake te ra e tino kitea at tona nuinga. Ka marama hoki kia tatou e te iwi nga painga o te tau ka taha nei ( 1899).