Nama 32
19001001

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA, TE KORERORERO.

He takiwa nui tenei te mahi. He haere tonu te mahi a te tangata; kei runga hoiho, kei raro; kei te kainga, kei etahi mahi atu; kei waho, kei ro-ngahere. Na tenei ahua kaore e whai takiwa mo te tangata ki te ata noho ki te whakaaro mo nga mea o te oranga. Mehemea ana te tangata e ata noho ana ki raro i tetahi wa, a, ka whiriwhiri i nga mahi a te tinana, me te hinengaro tera ia e kite i etahi mea rere ke, a, tera ia e miharo. Inai- anei e tono ana au ki nga tangata korero OTE PIPIWHARAUROA hei hoa whakaaro moku, kimi tahi hoki i etahi mea kei runga i te hinengaro maori kia ata kite ai tatau tahi i te mea wha- noke nei i te korerorero, ara i te ngau tuara. Kaore e roa tatau e whiriwhiri ana ka kitea e tatau tenei mea. Ko taua ko te maori he iwi tere te whakapono ki te rongo korero, ko o tatau whanaunga ko te pakeha he iwi tino tupato atu ki tenei mea ki te rongo korero. Kia kite tonu te pakeha i te korero i roto i te nupepa i te pukapuka ranei katahi ano ka whakapono. Tenei kupu aku mo te iwi katoa, tera ano hoki etahi pakeha whakapono ki nga rongo hakirikiri. Tera pea etahi o tatau e ' penei na, "E mohio ana matau he iwi tere tonu te pakeha ki te whakapono ki te rongo korero parau inahoki, kaore ano a Reirimete kia whakaorangia, kua tae noa mai te whaka- atu kua ora, me te whakaponotia hoki o taua mea, a, tare ana nga kara hei whakanui; kaore rawa i roa kua kiia hoki kaore ano ia i ora. Tetahi ko nga rongo o te pakanga e tae mai nei kanui nga mea e whakahetia i muri tata iho. He tika ano tenei kupu, otira me penei ake e au na runga pea i te ponana, i te awangawanga i penei ai. Tetahi he he pai noa- iho tenei, no reira kauaka noa hei kiia, he iwi mau-korero te pakeha penei me taua me te Maori. Otira kei a koutou te tikanga. Tena haere ano ta tatau whiriwhiri. Aku- anei ka kitea e tatau, kaore tenei iwi te pakeha e hamene i tetahi i runga i te rongo korero noa iho. Mehemea ana te pakeha ki te rongo i etahi korero whakatoi mona, ka whai ia kia kite ia i runga pukapuka, i ro nupepa ranei, a, ko tera hei pono mona. Ko taua ko te Maori, rongo tahanga i te korero e haere ana ki te hamene, a, kei te hurihanga a te hoa tautohe, he tonu atu te kai hamene. Inaianei kua mohio tatau, kia whai pono ra ano ka kawe ai i te tangata ki te whakawa pakeha. Kua penei haere hoki nga komiti Maori, kua whai i te tikanga pakeha. Heoi mo tena tu korero. Kua whakaae tatau inaianei, he iwi tere tatau ki te whakapono ki te rongo korero, He mea kino tenei. He aha te putake o taua mea, he aha ? Heoi ano kei roto i a tatau taua tikanga e whakapohehe ana. He aha ra he . ingoa mo taua tikanga ? Me tapa pea he " whakapono kore-tirotiro.'''

Tena whakaaro ano tatau. E ! tera ano te- tahi mea he whanaunga no tenei, he tamaiti pea nana. Taihoa rawa e hoatu he ingoa mona, kia ata kitea tona ahua. Inahoki ra, ka puta ana mai te korero ki te tangata, ka whakaponohia, tere tonu te kawea o taua korero ki etahi atu. Na reira ka tika kia maharatia he tamaiti na " whakapono kore- tirotiro," a, me hua tona ingoa ko "Mau Korero" Ka haere nga korero hanga noa iho nei, a, tae atu ki ona wahi me ki e tatau, te tangata tuatahi nana aua korero i panui ko Toko. Tana korero i korero ai ki a Moko mo tetahi tangata ko Ia te ingoa. I penei tana korero : " Whanatu au ki a Ia e haurangi ana tera i Te Awanui, ka mau te wehi. E mea ana i te pakeha o te paparakauta kia patua." Ka korerotia e Moko ki tetahi tangata ko Ika te ingoa. Ka kawea haeretia e Ika taua korero, engari ka penei tana korero: " E ki ana a Moko ki te korero a Toko, haramai nei ia e haurangi ana tera a Ia kaore i arikarika. Ko te pakeha o te paparakauta ka oti te patu e ia, kotahi te pea hu i tahaetia e ia. Ka mau te wehi" Ka haere nga korero nei, a, ka tae ki a Putiputi, te whaiaipo a Ia. Heoi ano ko te mahuetanga i mahue ai, ara, he korero teka noa nga korero, ka hangaia e te tangata, ka kawea haeretia, ka momona haere, a, tau rawa atu he whenua ke. Kaati tera ano tetahi mea kei roto i a tatau he tamaiti na " mau- korero," ko "whakamomona korero" tona ingoa. Kaore, a, te whanoke rawa nei ki te hanga korero, ki te mau, me te whakamomona hoki he wahine. He whakatauki na taua na te Maori, "Ehara i te wahine." Mo te tane mau korero, "Me te wahine tonu tera tangata." Ki te haere atu nei tetahi tangata i Te Kaha ki Te Horo, a, ki te hoki ki te kainga ka tonoa kia korero i nga korero o taua haere. Ka korerotia katoatia e ia nga mea katoa, tae noa ki tona tononga e te tungoungou kia marenatia raua e te puruhi i Pikoko. Nga rongo korero parau pau katoa te korero. Tae rawa atu ki Omaio kua kiia i tae mai te reta a te Kuini kia ha- ere atu ia mo te tunga o Rapata i Taranawaara. He tangata ano i waiho tonu i tetahi tangata e kinongia ana e ia i tona waha a kaore e mutu, • nawai ra, tutua noa iho te tangata i tana mahi. Inahoki i te hokinga atu o te kai-tuhituhi o tenei korero ki te kainga i tenei tau ka rongo