Nama 39
19010501

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA, TE KOTAHITANGA O TE AUTE.

(Na TIPI-WHENUA.) Etahi Ture Marae.

ITE ahiahi o te Mane, te 10 o nga ra o Tihema, 1900, ka tu ano te hui, ko te take korero tuatahi ko te whiriwhiri i etahi ture hei hoatutanga ki nga Kaunihera Marae. He maha nga ture i oti, heoi taku e whakaatu ake ko etahi, ma te hekeretari tonu o te Kotahitanga o Te Aute e whakatakoto enei ture ki te aroaro o nga Kaunihera Marae, hei titiro ma ratou. Kei te ahua o te iwi o nga kainga te ritenga mo enei ture, ko te ture e tika ana mo tetahi kainga e kore pea e tika mo tetahi atu kainga. Ko enei ture e whakahae- retia ana i raro i te Tekiona 16 o "Te Ture Kaunihera Maori." (1). Me hanga he papa rakau mo nga whare, kia 6 inihi te rewanga ake i te oneone, haaunga nga whare tunu kai me nga whare ririki o waho o te whare nui. Ma te kaunihera e whakahau kia. hangaia, a e ahei ratou ki te whiu i te tangata whakakeke. (2). Ki te kore he putanga pawa o te whare, kaua e tahuna he ahi, heoi ano me ahi ngarehu anake. I whakahe etahi ki tenei ture, i mea he ahi kino te ahi ngarehu, he paihana. I mea a Reweti Kohere he ture pakeke rawa tenei, he kohuru tonu i nga kaumatua. Ehara i te mea he take kino rawa te pawa, e kaika ai ki te whakakore i te ahi. I whakaaetia tenei ture. (3). Me pokapoka nga whare hei putanga mo te hau kino ki waho, hei tomonga mai mo te hau pai. E mea ana te Maori he tohu aitua te poka i te whare otira kua kaha te ekenga o nga tikanga pakeha ki runga i nga whare maori, kahore kau he tapunga inaianei. (4). Kaua e neke atu i te wha ra e takoto ana te tupapaku ka nehu ai; kia kotahi he urupa mo te kainga. I mea a Apirana Ngata, "Te aroha o te Maori he horihori kau — nehua te pirau; ki te mate te tangata he pirau anake." (5). Ma te kai-tirotiro e whakahaute tangata kia horoi kia whakapai i tona whare, ki te turi taua tangata me whiu, kaua e neke ake i te $1. Ki te riro ma te kaunihera e mahi te mahi a tetahi tangata me tono taua tangata ki te utu. (6). Kaua te waipiro e tapoko ki roto o te rohe o te pa, kaua ano hoki e kitea te waipiro i nga huihuinga tangata. He maha nga ture i oti, ko etahi ruarua nei enei. Anei ano etahi ture ririki. Kaua he paru, he kainga a kino, e waiho i roto i te pa; kia tupato kei kino te wai inu; kaua he mea mate e nehua ki roto o te kainga, kaua he taiapa poaka me era mea kaore e pai. I tohe a Reweti Kohere ko te ture mo te ahi e whakakore. "Kia ngawari nga ture i te tuatahi, he tikanga hou, kia roa ra ka whakakaha ai. I whakaaro ia ko te mea tuatahi tonu he taiapa i te pa katoa ki te taiapa waea, hei rohe mo te kainga, hei arai atu i nga kararehe ki waho.

He Aroha ki a Te Wiremu. No te ahiahi ka hoatu e Apirana Ngata etahi hereni i kohikohia e te hui ki a Te Wiremu, Atirikona, hei whakamaharatanga mo tona turanga hei tumuaki mo te Kotahitanga mo nga tau e rima, mo ana mahi kaha hoki ki te awhina; ko te moni hei hoko i tetahi tuuru mo te whare-karakia i Te Aute Kareti. I te tunga o Te Wiremu ki te whakahoki i nga kupu a te hui ki a ia, ka mea, "E puhoi ana te puta mai a te kupu i toku mangai hei whakaatu i te nui o te whaka- mihi o taku ngakau mo to koutou whakaaro. E mahi nei au, ehara i te mea kia mihia ai au e te tangata kia whiwhi ai ranei au ki te utu. He ohaaki na taku matua, I muri nei kia mau ki te iwi Maori, kanui te tangata hei whakaaro ki te pakeha.' E waiho iho ana e ahau i roto i taku wira etahi moni hei awhina i nga tamariki Maori, kaore ano kia whakaaturia e au, engari he pa no taku ngakau i puaki ake ai i a au. Ko te utu mo ta te tangata mahi ehara i nga kupu whakamihi, engari kei roto ano i tana mahi. Ko taku utu ko ahau e mataki- taki nei ki a koutou. Ka ea taku mate i takahia nei e au." (Kaore tonu i roa te ngaronga o Mihi Wiremu ki te oneone, i tona hemonga ohorere, ka tu te hui ki Putiki, i tae ai a Te Wiremu.— TIPI.) Te Hahi Maori. I te ata o te Turei ka whakatakotoria te motini tangi mo Te Karaka, Atirikona o Waimate, me te tu katoa ano te hui. I muri mai ka panuitia te reta a te Ope Whakaora (Haraweihana), he tono ki te iwi Maori kia whakaritea kia 1000 eka (!) hei whangai i tetahi kura e whakaarahia ki runga ki taua whenua hei whakaako- ranga i nga tamariki tane Maori e 50, ki te mahi a-ringa. Ki te tu taua kura tera e awhinatia e te Kawanatanga. Kaore he kupu a te hui mo tenei take. Na te Tatana te motini o muri iho. I mea ia tetahi take nui e ora ai te iwi Maori kei te pai o nga minita o te Hahi. E rite ana nga minita kaumatua mo o ratou na wa, mo to ratou na whakatupuranga. Ko nga minita mo tenei wa, hei nga tangata i tae ki nga kareti, i ata whakaakona ki te mahi minita. E taea ai tenei wha- kaaro kia tu he kura minita kaha. E hara i te mea e whakahe ana ia i Te Raukahikatea, engari e mea ana ia kia whakahirangia ake nga mahi, kia rite ki te ahua o enei ra. Me whakaako nga Karaipiture, me era atu pukapuka ano hoki. I tukua tenei motini ki nga pihopa ki te Komiti Wha- kahaere o te Hahi Maori. I mea a Hemi Huata, ehara i te mea ko te mohio te mea nui mo te minita, engari ko te ngawari. Ehara a Nikora Tautau raua ko Taimona i te tangata kura, engari he ngawari. He whakatauki na taua na te Maori, " He tamariki wawahi taha. " I kore ai etahi tangata e hiahia ki te mahi minita he whakaaro ki to ratou tamariki rawa. I mea a Te Wiremu, ehara i te mea e whakahe ana a Te Tatana i nga minita tawhito engari i nga minita hou. He mea pai te kura hei whakawhanui i nga wha- kaaro, kia kore ai e kuiti. I ki a Perere Peneti, ehara i te mea ko te mohiotanga te mea nui mo te minita, engari ko tona whiwhi ki te kaha o te Atua, ko te noho nui o te Wairua o te Atua i roto i a ia. I te whaikorero a Reweti Kohere i mea ia, mehemea ka ata tirohia te tu o nga Apotoro ka kitea kaore i rite tonu to ratou ahua, engari i rere ke tena tena. He kaumatua etahi he tamariki etahi — ko nga tamariki hei kimi tikanga hou, ko nga kaumatua hei tohutohu— he mohio etahi, he kuare etahi. He tangata mohio atu a Paora, a ko ia te mea i whakahaua kia haere ki nga Tauiwi, ki te hunga mohio o Kariki, ki Roma me era atu whenua, kaore i tonoa etahi atu. Waihoki e hiahia ana te Atua ki nga tu tangata katoa hei minita mana. Ko nga tangata o te Hahi i puta nga rongo he tangata i whakaakona ki nga kareti: a Matini Ruta, a Hoani Nooki, a Hoani Weteri me etahi atu. E kore e nui ana kupu mo Te Raukahikatea i te mea ko ia tetahi o nga