Nama 44
19011001

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA, PEREHITANA MAKINIRI.

Tona Pikinga. I WHAKAATURIA e matou i tera rere- nga o ta tatou manu te puhanga o te perehitana o Amerika; ko te roanga tenei o nga korero mo taua tangata nui, kua tangohia nei i tona turanga teitei e te ringa toto o te kai-kohuru. He Kotimana te iwi o Makiniri, no te tau 1844 ia i whanau ai, ara ka 51 ona tau. Ko ona matua he hunga rawa-kore, ko Wiremu o a raua tamariki i haere ki te kareti, no te whawhai i te tau 1861 ka mutu tana kura, ka. uru ia hei hoia. I te nui o tona toa ka meinga ia hei meiha. I te mutunga o te whawhai ka timata ano tana ako ; no te tau 1867 ka tu ia hei roia, ko te kainga i mahi ai ia ko Kenetana (Canton ), e 5000 nga tangata. I te tau 1871 ka marena ia ki te tamahine a tetahi tangata mahi peeke. I te nui o te pouri i te matenga o a raua tamariki tokorua ka pangia te wahine e te mate ; i te oranga ake haua tonu atu. I te tau 1877, ka 34 ona tau, ka uru ia ki te paremete nui o Amerika. I te tau 1896 ka tu ko ia te perehitana, a i tera tau ka tu ano ko ia. E 38 nga kawanatanga o te Unaititi Teiti o Amerika, engari kotahi te tino paremete nui i tangohia mai nga mema e 78 i roto i nga paremete ririki, ko te tumuaki o te Kawana- tanga nui e kia ana ko te Perehitana, he mea pooti. Kaore he kingi o tenei iwi, heoi ano ko te perehitana. E 3,557,000 koea maero te nui o te Unaititi Teiti—tata tonu ka rite ki Uropi katoa te nui. Te maha o nga tangata e tata ana ki te 8o,000,000; e tata ana ki te 8,000,000 he mangumangu; kei raro iho i te 300,000 te iwi kiri-wherowhero. No nga iwi katoa te Marikena, engari ko nga tupuna tua- • tahi tonu o tenei iwi he heke mai no Ingarangi, i u ki Amerika i te tau 1640; ko te reo nui he Ingarihi. Te Puhanga. Ko te ingoa o te tangata nana i kohuru a Makiniri ko Kohorokoho (Czolgosz), ka 28 ona tau, he Ruhia ona matua. No tetahi iwi ia e karangatia nei he " Anakihi." Kei te ao katoa tenei iwi, ko ta ratou tino whakaaro he patupatu i nga kingi i nga kuini. No tenei iwi a Perehi nana nei i kohuru te kingi o Itari i tera tau, he mea ata tono marie atu ia i a Ameriki kia whakawhiti ki Itari. I ki a Kohorokoho na te kauwhau a tetahi wahine ia i hiahia ai ki te kohuru i a Makiniri, i mea taua wahine me patupatu nga kingi katoa, kaati kua hopukia taua wahine. Kua nui rawa te Anakihi ki Amerika. I tu he hui ki tetahi taone, na taua iwi, he hari no ratou ki te puhanga i te perehitana. I hunaia e Kohorokoho tana pu-hurihuri ki roto i tana. hei. Ko te tangata i mua atu i a ia ki te hariru ki te perehitana he Itariana; e totoro ana mai te ringa o Makiniri ki a ia ka kapea e ia ka uakina atu te pu. Ko te mata i te uma i taea. I te tunga ka karanga a Makiniri ki te pirihimana " Kua tu au ?", ka hinga ki roto i nga ringaringa. I te mea kua hopukina a Kohorokoho ka whai ano kia pu- puhi ano ia, engari tata tonu ka haehaea e te mano, mehemea kaore i whakaorangia e nga pirihimana. I tona kai-kohuru e totohe ana ka mea a Makiniri, " Kaua ia e tukinotia."

Te Matenga. Wehi ana whakatakariri ana nga wahi katoa i te rongonga kua puhia te Perehitana o Ame- rika, i tuku pukapuka tangi nga kawanatanga katoa o te ao ki te iwi o Amerika, ko Kingi Eruera te tangata i nui atu tana pouri, tana tangi, i te mea he tangata a Makiniri i whaka- hoa ki Ingarangi. I whakatupato ano tetahi ona hoa i a Makiniri otira i kata ia i mea he iwi whakaaro he iwi piri-pono te Marikena, e kore e patu i to ratou tumuaki. I te kitenga o Mihi Makiniri i tana tane ka pupuri o raua ringaringa, kaore i hamumu nga waha, na te tane te kupu, " Kia toa taua. Ko te mea pai tenei," ka heke ona roimata. Tokowha nga takuta ki te tiaki i a Makiniri, i whakapaua e ratou to rarou kaha ki te whai kia hoki mai to ratou rangatira, a ahakoa i kino rawa te taotutanga i kaha rawa a Makiniri ki te whawhai ki te mate, I te taeatanga o tetahi o nga mata ka mea, "A, kua taea e tatou tetahi." I mea ano ia ki tana wahine, " Ehara tenei i ta taua whawhai tuatahi. I puta taua i nga mate kino atu, ahakoa kanui te tuapouri, e tumanako ana ano ahau kia tu ano taua." I inoi nga wahi katoa o te ao kia pai te Atua ki te whakahoki mai i tana pono- nga ki te whakaoti i tana mahi i te ao. I puta ano te kupu a nga takuta tera pea e waimarie a Makiniri ki te ora mai, otira no te 13 o nga ra ka heke ano te ahua. I nga wahine tiaki i a ia e whakatikatika ana i ona urunga ka karanga ake, " Kaore, e hiahia ana au kia kite i nga rakau; ina to ratou atahua." Ahakoa pakari noa nga takuta ka heke tonu atu, ka whakamarie i tana hoa wahine. I tono ia ki nga takuta kia tukua ia kia haere. I mea ia ki tana hoa, " Waiho i ta te Atua i pai ai, ka- ua i ta taua." I rangona ano ia e himene ana,