Pukapuka 8, Nama 23
18721212

whārangi 150  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua149
151titiro ki te whārangi o muri


 
150 TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. tango i etahi o aku tikanga hei tikanga mana. I te takiwa i oku tupuna e noho ana te ao katoa i roto i te kuaretanga; ko tenei kua kitea te maramatanga, kua ai he kai-whakaako mo koutou. Koia au i mea ai kaore rawa he tikanga e kore ai e taea e koutou nga matauranga o te pakeha ki te hiahia pera koutou ara ki te kaha koutou ki te tango i nga tikanga e whakakitea ana ki a koutou e te iwi pakeha. Ko tetahi tikanga pai tena ko nga Kura whakaako tama- riki, kua tangohia nuitia nei e nga iwi maori i nga wahi katoa o te motu inaianei—a ma te whakatupu- ranga tamariki e haere ake nei e ata kite i nga painga o toto o tera. Tetahi ko te "Ture Rori Poata "—ma tenei whakatupuranga tonu e kite i nga painga o tena ki te mea ka ata whakaritea ona tikanga. Hoatu rawa e te pakeha tana ture ki a koutou kua kitea ketia tona ahua, kua whakahaerea ki runga ki ana whenua ake ano, kua mohiotia tona painga hei whakarangatira i te whenua me te tangata. Na, he kupu whakamarama tenei kia mohio koutou ki te tikanga mo nga Karauna Karaati. Ko aua whenua katoa e uru ana ki roto ki te tikanga me te mana o te ture o te pakeha mo nga rori, no te mea hoki e mau ana ki te tangata i runga i te mana o te Kuini; a e ahei ana ki ta te Ture kia tangohia he moni i runga i aua tu whenua hei whakapai i nga rori, no te mea na nga rori i whakanui aua whenna i kiia ai he taonga nui. Ko etahi tangata e ki ana te mea i kore ai ratou e pai ki te homai i aua moni e tangotangohia ana e te Ture i runga i a ratou whenua Karauna he kore reo no ratou i roto i nga Kaunihera o nga Porowini—ara he kore mema hei mangai mo ratou i roto i nga Runanga o nga Kawanatanga o nga Porowini o te motu. Na, e he ana tena. Kaore tahi he tikanga o tena tu korero, no te mea ko nga tangata katoa e whiwhi ana ki te whenua i runga i te tikanga o te Karauna Karaati e ahei katoa ana kia whai Pooti ratou mo nga pootitanga mema mo aua Runanga. Ki te kore e kawea e ratou o ratou ingoa kia tuhia ki roto ki te pukapuka rarangi ingoa o nga tangata whai pooti i nga pootitanga mema, na ratou ano tena he—kaua hoki ratou e ki na te Ture ratou i pana ki waho o nga pootitanga mema ka noho ki taua pukapuka (ara ki te Rouru) te ingoa o te tangata e whai Karaati ana mo tana whenua katahi ia ka rite tonu ki te pakeha, ka tika ia ki te pooti i nga pootitanga mema mo nga Kaunihera o nga Porowini me nga pootitanga hoki mo te Paremete nui o te motu katoa—tetahi ka ahei ano ia kia tu ko ia ano hei mema, hei Huperitene ranei ki te whai matauranga ia. Kai te penei ano hoki te ritenga ki te taha pakeha. Ahakoa he Karauna Karaati ano ta te pakeha mo tana whenua, ki te kore e noho tona ingoa ki taua pukapuka rarangi ingoa pooti o tona takiwa, penei e kore ia e tika ki te pooti mema ki te tu ranei nei mema. Heoi, ko te tangata e hiahia ana kia whakanohoia tona ingoa ki te Rouru o nga tangata pooti me haere ki tetahi pakeha Kai-whakamaori o te Kawanatanga i roto i tona takiwa, ma taua pakeha e whakaatu nga tikanga e taea ai te pera. Ko Hanuere, Pepuere, Maehe, nga marama i roto i ia tau i ia tau kua whakaritea hei tuhituhinga ingoa ki te Rouru.

MANAWATU. HE torero tenei o te hui o nga iwi o te taha ki Kapiti kia kite i te Kawana i tona taenga atu ki Manawatu. Kua rongo noa atu nga iwi o te motu nei ki te raruraru o Ngatiraukawa raua ko Muaupoko mo Horowhenua, ratou ko Rangitane, ko Ngatiapa, ko Whanganui—totahi ra ka riri i mua i te werenga o te whare o Ngatiraukawa i a Ngatiapa. Na, ko taua raruraru kua whakaaetia e aua iwi katoa kia tukua ki te Kooti Whakawa Whenua Maori mana e whakaoti ; a e noho ana taua Kooti i Manawatu e mahi ana i taua raruraru i te taenga atu o Kawana Powene ki reira—ko te Mete raua ko te Rokena nga Kai Whakawa, ko Hemi Tautari te Ateha Maori. Kua tae mai te rongo ki Manawatu hei te Wenerei, te 27 o nga ra o Nowema, ka hoki mai te Kawana ki te taone ki te Awahou—kua taha ke atu hoki ia ki Rangitikei i tetahi rangi atu. I taua rangi (te 27) ka huihui nga pakeha o te taone me nga iwi Maori katoa ki te whakahonore i a te Kawana, he whakaaro hoki ka mutu te kitenga i a ia no te mea e haere ana ia hei Kawana mo tetahi whenua. Ka kitea i taua rangi nga haki o te iwi pakeha i runga i nga whare katoa e kapakapa ana i te hau—purotu ana ! Ko nga iwi Maori i taua hui ko Ngatiraukawa, ko Ngatitoa, ko Ngatiawa, ko Muaupoko, ko Rangitane, ko Ngatikahungunu, ko Ngatiapa, ko Whanganui—hui katoa ki nga tane ki nga wahine ka kotahi pea mano. Ka tutungarehu nga iwi nei, ko Ngatiraukawa i tetahi taha ko nga iwi a Meiha Keepa i tetahi taha— ara ko Muaupoko, ko Ngatiapa, ko Whanganui. Kua oti nga korero whakarite i te tuatahi, katahi ka takoto atu te matua o Ngatiraukawa i tawhiti i tua i te pukepuke i te wahi ngaro ; ka takoto te inatua o te Keepa i te taone tonu i te wahi kua whakaritea hei korerotanga ki a te Kawana. I reira te haki a te Keepa e tu ana e werewere ana i te hau—mau ana te kanapatanga ki te whenua me te haeata o te rangi. No te rima o nga haora ka kaere nga turupa pakeha, me te paana whakatangi putorino hei whakahei i a te Kawana ki te whare i noho ai tera. Katahi ka takina inai. Te taenga mai ki te wahi i takoto ai te matua a te Keepa katahi ka rere te tangata ki te ki atu ki te matua a Ngatiraukawa,—" kua tae mai a te Kawana." Katahi ka kokiri te matua a Ngatirau- kawa,; ka motu mai ki te ara ka haere te kai whaka- takoto i te manuka, i nauri e whana atu ana te hai wero—ko Kemene Piharau o Wairarapa. Ka pakia nga ringa ka ngangahu ka werohia te manuka, ka tipu te whana a Ngatiraukawa ki te whai—anana! ngatari ana te whenua, me te ru! Kaore i mau taua tangata tae noa ki te matua a te Kepa. E tu ana te Keepa me tona huata e whakau ana i tona matua kei pakaru. Na, ka takoto te matua o tetahi ki te taha o tetahi—kaita ana nga niho o tetahi ki tetahi. Muri iho ka tu te peruperu—pai ana! Muri iho ka tu te haka. Katahi ka korero.

Kai runga ko IHAKARA. TUKUMARU ka mea:— " Haere mai e te Kawana Powene! Haere ma kia kite i to iwi i a Ngatiraukawa! Tenei ano kei te mahi i nga mahi pai, ara i te Whakapono. Nau hoki i tuku mai i mua ko nga minita hei kawe mai i te Rongo Pai, hei kauhau kia whakamutua te whawhai kia tahuri ki te Whakapono. Koia ka tahuri au a Ngatiraukawa ki te Whakapono a tae noa mai ki tenei ra. E hoa e te Kawana kei mahara mai koe no tenei ao toku Kawanatanga. Kaore, engari ko taku Kaw- anatanga he mea heke iho i te rangi. Koia ka tae mai au a Ngatiraukawa ki tenei wa e ora ana, a ki kite nei koe i nga tino rangatira kaumatua me nga tini rangatira taitamariki o Ngatiraukawa kua whakamine mai nei ki tau aroaro e to matou matua aroha e te Kawana. Kia rongo mai koe e te Kawana, na roto i tenei mahi a Ngatiraukawa (ara i te mahi pai) ka whakapakia etehi tangata hei minita i roto i te mea kua kapi katoa tenei motu i te kino. Mehemea i pera hoki au me nga iwi o te motu nei penei e kore koe e korero ki a matou inaianei. E hoa e te Kawana, kaore kau he korero ki a koe. Heoi ano te korero he tangi anake ki a koe, ki te matua aroha nana nei matou i atawhai i roto i nga mahi kino o te ao. E hoa e te Kawana ; haere ki Ingarangi i runga i te aroha, i te pai, i te rangimarie, i te maun- garongo. E te Kawana, kai rongo mai koe, i muri i a koe ko tatu mahi ko te pai anake. Ahakoa tae