Pukapuka 9, Nama 2
18730122

whārangi 11  (7 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua10
12titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. 11 ai taku karaka ko Papawhero; te whakatauki mo taku kumara ina waruhia hei kau;—" Tena te wai ororokia." E hoa ma, nga Maori me nga pakeha o te motu nei; katahi te tangata i turi ko tenei tangata e ki nei ia kaore ia i rongo ki Aotea raua ko Horouta! He tino turi rawa pea koe. Kua rongo nei te ika i te wai, me te manu i te ngahere, nga kirehe i te parae. E tama, tenei taku titotito mo tau tito mai i waiatatia mai nei e koe:— E noho ana au i te TOTO o toku whare, o te Aokaiwhitiangate- rangi; Kei te mania kei te paheke i aku taringa, Me kohea to whare i tanumia ai te muka mo to kaha whiri kau e. He muka ano taaku i tipu ki te Aroauhitiangiangi Matangi te whakararau o te rangi. Kotia ki te rangi te whakapakinga Whakaupokoa te kaha mo nga atua mo taku toki e. Ka hua hoki au i maka ai ki uta ki a Tane, Maka ki tai ki a Tangaroa Iringa whare, te ika whare, te manu whare. Ko taringa whakaharore, popoia mango; Ko te waka ipuipu, te waka o Maru, korenga te ika Kaore i rewa i nga tupa, I te hakunetanga, i te rukuhanga matua I te kahui kore, ngaro atu ki te po i. Te kitea ko Turau pokohina, Whakaturia ko Niu Wananga. Haere tu noa te waka o te kahui rua I ruku ai nga whatui. Ka rewa ki runga ko te whatu a Ngahue; Hoaina ka pakaru te horo tuhenua, Te horo tumounga,, ko tumutumu ki Rangiwhakarawea, Kia kewa ko te kauri whenua. Whakarawea ki maui ko te iho, No ko te Awhiorangi. Whakarawea kia rongo haua iho; Ko teretere ki ao, ko te kopu huri te ika. Kia rongo mai koe ehara i te toki ihu wareware— Ko te aitanga tena a Hinepoaira—Pawake i. Naku te tipuna i whiti ki rawahi Ko Torokaha, ko te Rangiamio te waka. He waka utanga nui taku waka Ko Torohaki uaua, ko Whakamere te ika, a i. He waka aha tau waka? Te hoenga ngu, hoenga papaki, Hoenga parareka, te taroa, Te ngoringori ki runga na, a i. Na, e hoa e ui ana ahau mehemea kowai te matua o tau kumara. Ko taku kumara ko Rongo, ko Tama, Matuarangi, i heke tauaro i taitua o Hawaiki. Ko tenei ra me korero mai hoki koe i te matua o tau. Otira, e te hoa, kaua e pouri. Na to hoa. Na HOHEPA TE POKI TAWHITUPOU. [Me kati pea ta korua tuhituhi—kei tautohetohe tonu korua, a riri kau noaiho. Kua puta te kupu a tetahi a tetahi, heoi hoki pea.] Ki a te Kai Tuhi o te Waka Maori. Waiomio, Ngapuhi, Tihema 18, 1872. E HOA tena koe. Ahakoa kei tawhiti tou tinana, ko to reo kua tae mai ki au. I rongo au, to hoa, e hoatu ana nga rangatira maori i a ratou korero kia whakanupepatia e koe a ka tuku atu ai hei panui ki nga iwi e noho ana i runga i tenei motu kia rongona. Tenei taku kupu ki a koe. E rua nga kupu e korero atu ai ahau ki a koe, ko aku tikanga ko a te tangata —koia tenei he whenua tetahi, he wahine tetahi, ka rua. Koia enei o matou take raruraru e nui te kino ki a matou ki nga maori, kei o matou whenua ki hai i takoto tika i o matou tupuna tae mai ki o matou matua—penei e haere tika matou nga iwi maori. Tena kei te taenga mai o te Ture katahi ka ki tenei nona, ka ki tera nona; ka mau tenei hei take tautohe ma raua. Koia te nuinga o nga he ki te maori. Tena ka tukua ki te Kooti Whakawa Whenua Maori kua he tetahi, he tonu atu i te Ture, riro atu te whenua i tetahi. I putake ano ia ki runga ki to raua whenua tahi; na te matauranga o tetahi ki nga ritenga o te Ture, na te kuaretanga o tetahi, ka riro te whenua i te mea i matau. Na, tenei taku kupu kia rongo koe, e tino he ana tenei ritenga. Mehemea ka ki mai te Ture e tika ana, ka ki atu au kaore he wahi hei tunga mona. Ahakoa tini i take ki runga ki taua wahi, riro katoa i te tangata kotahi i tika. Na, e hoa, kia tika te whakahaere a te hunga i kiia mana tera mahi. Kapa tau i rite matou ki a koutou ki te pakeha he mea ruri mane nga whenua o koutou nei matua tuku iho ki a koutou ki nga tamariki—me te noho tika ano te pakeha kaore he raruraru. Tena ko matou e kore e tika kia penetia te tikanga, ara ma te tika o tetahi mona te whenua, ko tetahi i he kaore mona. Kia rongo mai koe, kua hoatu te riri e te mea kuare ki te mea i tika. Ka mea koe te Ture, " ka he"—kahore, e tika. ana taua tangata. Mehemea ki hai taua tangata i take tahi ki taua whenua, he pono me tino he taua tangata. Koia tenei e hoa ko te take e nui nei te raruraru ki nga maori, e kite mai na koutou nga iwi pakeha i te kore e hohoro te marama o nga Ture i tenei motu. Aha- koa ka peke te tangata ki runga ki te Ture tu ai, e kore e u. Ki te kiia ia kia tu, ka tu; kia hinga, e hinga ia. Heoi tena kupu. Te ritenga mo te wahine. E hara ano tera ki te Maori. Ko enei hara e rua kaore ano i marama noa he otinga i a matou i te maori. Tera pea e haere tahi i roto i te Tare enei hara. Heoi tena. E hoa, e te rangatira o te Waka Maori, tenei taku kupu ki a koe ki te iwi pakeha. E ki ana koe kei te kotahi tonu te Ture o taua, ara o nga iwi e rua— o te pakeha o te maori E tika ana. Tenei taku kupu mo tena. Ko te Ture e hipoki ana i te ao he Ture kotahi tena mo taua tahi. Homai e hoa ki te Ture tangata, kaore ki hai i tika—ka kaiponu ano koe i te Ture mau. Ka whai atu au kia rite ki a koe, kaore. I te kuare ano au, ka tuku tonu koe i au kia noho i runga i toku kuaretanga, ara i te ahua o te maori. I pera ano me te oroko taenga mai o te pakeha hokohoko whenua ki konei i mua; a, te utu he kohua, he toki, he kaheru, i te kuaretanga i reira ai o tenei motu—e pai ana tera. I konei, o hoa ma, kia pai te whakataki, kia marama; no te mea he tangata, kotahi tonu ingoa he tangata—ahakoa kiri ma, kiri whero, kiri mangu, kaore he whiriwhiringa i roto i te Ture. Heoi tena. E hoa kia hohoro te tuku mai nga nupepa o tenei tau 1873. -E hiahia ana matou kia whakamaramatia mai e koe te utu o nga mea e hiahiatia ana e matou; te utu o te kau, o te hoiho, o te witi, o te aha atu, e tukua ana ki nga makete nunui i Akarana, kia rongo hoki matou i te hokinga o te utu i roto i nga marama, i te nuinga o te utu. Tenei ano etahi o matou e hiahia ana kia hoatu etahi o a matou nei rawa ki nga makete. E hoa e te kai Tuhi o te Waka Maori o Niu Tirani, he utanga ena mo runga i to waka e huaina nei ko te Waka Maori o Niu Tirani; ara kua tapi- ritia tenei ingoa kia kotahi o raua here ko te Tiriti ki Waitangi, taea noatia tenei tau 1872. Ka 32 tau i tu ai taua Tiriti. Kua homai tenei hiri mo tenei motu hei rahui; ekore e hinga, ta te mea kua herea ki te Rangatiratanga o nga hapu o Niu Tirani. Koia tenei e hoa, kua kotahi raua me te Waka Maori. E hoa ma kia tika te arahi i o koutou hoa Maori e nga tangata e waiho nei koutou hei Tumuaki mo nga Kooti Whenua Maori. Me nga Kai whakawa Maori hoki, kia tika. Waiho i runga i te tauira kapu a Te Rongopai, Tiuteronomi, Upoko 27, Rarangi 19, e ki ana te kupu:—" Ko te riri nui a Te Atua e tau ana ki runga ki te tangata e whakarite he ana i te whakawa; kahori nei e waiho tana whakarite i runga i te tika; e whakaaro ana ia ki te tangata nui; e mahara ana ki tona hoa." Na, e hoa ma, ki te peneitia ka he. Na konei i tata mai ai nga TITI, nga totohe, nga he, nga ahua kino o tetahi ki tetahi. Kua rongo pea koutou ki tetahi whenua o te Kawa- kawa Heoi nga kupu a to hoa. NA MAIHI P. KAWITI.