Pukapuka 5, Nama 23
19040927

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
[NAMA 28 O TE TAU 5.] TE PUKE KI HIKURANGI, HEPETEMA HATAREI 17,1904. [Wharangi No. 2 pupuri mai i te manawa ka nguha ki te ara. Kua whakamaramatia e to koutou taonga i enei putanga ka hori nei, nga Patuwatawata mo to koutou taonga, kaati ko i ana tonu te kaupapa hei tirohanga iho ma koutou, tae noa ki nga tangata i kowhiria hei whaka- haere i nga tika mo te "Puke". Heoi e tu- pono mai te whakaaro pono i roto i te hine- ngaro ki te oha a to koutou whanaunga, homai o koutou ingoa tono pepa o te "Puke Ki Hikurangi," me a koutou panui e hiahia ai koutou hei pikaunga ma to koutou mau- nga tapu, hei matakitaki iho ma nga tini tangata o nga marae o Aotearoa me te Wai- pounamu, haunga ia nga mea kei roto i etahi o tatau taonga, ara, ia to Matuhi raua ko te Pipiwharauroa, no konei e nga iwi e nga wehewehenga hapu o roto, kia kaha kia ka- kama, koi rokohia mai tatau e nga tai a Ruatapu, e pokaikaha noa iho ana i te pae- nga o te maara, a, i roto ranei i to ururua i to whakaaro kore, no reira haere mai e piki ki runga i to tihi o to koutou maunga hei taanga manawa mo tatau. Kaati kua whakaaro hoki to koutou ko- miti o te "Puke" kia inoi ata ratau ki nga Tiamana Kaunihera me nga Timuaki Komi- ti o roto o nga rohe Kaunihera o nga motu e rua noi, kia tautoko mai koutou i to tatau "Puke" te oha a to koutou hoa whanaunga, kua wehe atu ra ki te po-tangotango, ki te po-tiwhatu-ai-kerekere te whaia. 1 te mea kua whakahuatia koutou ki runga ki nga turanga kua kiia ako nei, kia kaha ki te inoi ki nga tangata taane, wahine, tamariki o ro- to to tatau hapu i roto io tatau rohe Kauni- hera, kia uta mai i o ratau whakaaro ki ru- nga ki to tatau maunga, ara, o koutou whakaaro e kitea iho anu e te hinengaro e pono ana, e tika ana, koi ara hei matua-a- iwi haerenga mo te iwi ki runga ki to tika, me te pono i roto i enei ra, koia i hihiko ake ai te whakaaro ki te hapai i enei kupu, kia wawe te iwi to takatu i roto i tona koha- nga, ki te titiro i to tika i to hee, i te ora i te mate. Koi rokohia tatau a nga poo a Wha- karuaimoko potiki, a Papa raua ko Rangi. Kia kaha mai koutou ki te whakawhaiti mai i nga tangata kei waho e taka ana, no konei kia uaua ma nga tangata taane, wahi- ne, tamariki ranei, e hiahia aua ki te tono popa, e tuku mai o ratau ingoa me nga ingo- a o ratau kainga tuturu, me nga Poutapeta hoki e patata ana ki o ratau kainga, a, kia noho tumanako i roto i o koutou whakaaro rangatira tenei panui. Na, e nga iwi me nga hapu, tenei te oha a o koutou tipuna, a o koutoua matua, ka tukua atu ki o koutou marae, me nga pikau- nga i utaia atu ai ki runga Ui a ia, ma kou- tou e titiro iho e maro ana . ata waiho ake ena, engari kohikohia i nga mea e ngohe- ngohe ana. I te mea kua mate to koutou whanaunga te tangata nana tatau i whaka- huihui i nga ra ka taha ki tua, mahue iho nei ko te iwi ki muri nei pokai-kaha noa iho ai, he mea tika ano kia rapu tatau te iwi i runga i te ngakau mamae, me te patuki me kore e uakina kia tatau nga tatau o te tika me te Honore, ia tatau e haereere nei i roto i te atarangi o Le mate i tenei ao. Katahi ano hoki te ngakau ka oho ake i roto i te po- uri ki te maramatanga, ka tatu hoki te wha- kaaro kia tukua atu a te "Puke" kia haere atu ki te tutoro haere i ona tauranga iho o mua, koia ka utaina atu nei ki runga kia ia, ko te whakatuwheratanga i nga whakaaro me nga mahi e tika ana hei utanga mai ma nga iwi me nga hapu o runga i nga motu e rua nei, kua tuhia i runga ake nei. 1 te mea kua watea a te "Puke" ki te pikau i nga utanga katoa e hiahiatia ana e te tanga- ta hei pikau ma te ''Puke" engari ko nga kupu taunu, korero kino, ngautuara, e kore ena e utaina ki runga ki to koutou maunga, no reira kia tupato ano koutou te uta mai i nga taonga pera ki runga ki to koutou mau- nga. Hei nga taonga anake e puta ana te kakara ki te katoa o te ihu o te tangata, kia whai ai te tangata i te kakara pai, ka haere ki te kimi haere hei taonga mona, kei pouri mai mo enei kupu kia koutou. Ka whakamaramatia i konei te ture tuai- wa o te "Puke" e ki ra i roto i taua ture:— Ko nga tangata kua whakatuna e to ko- miti hei whakahaere mai i nga tika mo te "Puke." Ko Pahira Anaru mo te rohe o Rongokako puta noa ona rohe katoa. Ko Ihaia Hutana mo te rohe o Tamatea puta noa ona rohe katoa. Mo era atu takiwa o runga i te motu nei, ina nga Tiamana o nga Kaunihera e tono nga tangata e nama ana kia te "Puke." No reira ahau to Etita o te "Puke Ki Hi- kurangi" ka ata inoi atu ki nga Tiamana o nga Kaunihera o runga i nga motu nei, i runga ano i te whakahau a te komiti o te "Puke" ki au, kia inoi atu au ki nga Tiama- na o nga Kaunihera, kia tonoa e ratau nga moni a nga tangata e nama ana kia te "Pu- ke" o enei tau ka taha nei ki muri. Maku ma te Etita e tuku atu te kaute a ia tangata a ia tangata, ki nga Tiamana o nga Kauni- hera, a, ma ratau e tuku ki nga Tiamana o nga komiti marae o roto i o ratau takiwa, ma ratau e whakahaere mai taua take kua tuhia ake nei. Kaati ina whakaaetia mai e nga Tiamana o runga i nga motu nei tenei inoi a te "Puke," ma ratau o whakaatu mai ki te Etita o te "Puke" kia marama ai te tuku- nga atu i nga kaute o nga tangata ki ia Tia- mana ki ia Tiamana o nga Kaunihera, me nga pukapuka Rehiiti hoki. Heoi e tino koa ana te ngakau, ina kite iho koutou i tenei panui, ka tuku mai i ta koutou whakaaetanga ki te whakahaere i te- nei take, a, i ta koutou whakakorenga ranei. Heoi kia ora koutou katoa. E rua nga putanga mo tenei whakaupoko. "Te Puke Ki Hikurangi."

HE MIHI MO TAMAHAU. Pariroa. Akuhata 22 1904 Ki nga kai tuku korero o te "Puke ki Hi- kuranga" tena ra koutou, nga morehu ora- nga ake o roto o Wairarapa, e nui ana toku pouri iho me toku aroha iho, ki te ahua o to tatau hoa o Tamahau Mahupuku, i roto i te pepa o te ''Puke Ki Hikurangi," ahakoa kua mate atu tona tinana, e rite ana te ahuata- nga kua ora mai ano ia. Ina ra kua panui haere a te "Puke" me te ahua o Tamahau o tona oranga ano, me te mea ano ko ona ra ano o tona oranga, heoi ena kupu. haere mai e Tamahau, haere wairua mai ki roto ki to whare ki Taiporohenui, i tae wairua mai ano hoki to tamaiti a Henare Tomoana ki roto ki Taiporohenui, na o ko- rua hoa i maa mai te ahua o Tomoana, me te ahua o Meiha Keepa, na nga rangatira o N'Kahungunu, me nga rangatira o te Tai- rawhiti, me nga rangatira o te Tai-hauauru nei i mau mai ki roto ki Taiporohenui, ki konei mihia ai e o raua iwi. Kaati tenei taku tangi mo koutou, ara, mo u e Tamahau :— Tera a te pukohu e i, tau hero pu ana te tara ki te maunga tirotiro kau au ei, kei hea ra e, o mahi e tiki e i, o mahi e tiki te hora o te paura puhia mai ra, i to tama e i, e kore tabu Ipo e hei 1d te kahu maori, me whaka- puta koe ra e, me whakaputa koe te kahu o te Kuini, te huia i Hikurangi e i, te Toroa i te moana kia pai atu koe te haere ki raro ra, kia powhiri mai kai o matua, kia noho mai e i runga o te Atamira ki ahau, i te pu o te Ture e i, hei nui mo te tau e-e-i. Heoi kua kite iho au i te Whakapapa o Tamahau, o te tahuhu mai ia Tamatea, te waka ko Taakitimu, ae. Kua kite iho au i te Whakapapa o Tama- hau, o te tahuhu tuai ia Turi, te waka ko Aotearoa. Ae, ko to tatau nei whanaunga- tanga ra tenei heoi. E whakapai ana au ma nga Tiamana o nga Kaunihera o nga takiwa o Aotearoa, e kohi nga moni a te "Puke Ki Hikurangi" engari ma te Etita o te "Puke Ki Hikura- ngi" e tuku nga ingoa o nga tangata, e na- ma ana ki te pepa i te tau—heoi ma te Tia- mana e tuku to Hamene ki taua tangata, kia utua mai taua tekau hereni i te tau. Ma te Tiamana o ia Kaunihera o tuku ki te Etita o te "Puke Ki Hikurangi" taua moni. Heoi e pa ma, e kui ma, e tama ma, whaia nga whakahaere a to tatau kaumatua a Tamahau. Heoi noho mai i tena waahi, ma te Atua tatau e tiaki, kia ora. Na to koutou hoa. Tutange Waionui. Kai-tohutohu o Taranaki Kaunihera.

HE MIHI MO TAMAHAU. Ki to Etita o "Puke Ki Hikurangi" e hoa tena koe, me o boa mahi i te taonga a to koutou matua, tipuna, i waiho ake ai hei ta- onga rao te hunga ora i te ao nei. Utaina atu aku mihi ki runga i to tatau taonga, ka rua ona putanga mai me te wha- kamiharo o toku ngakau mo Tamahau wai- rua, e kawekawea haeretia nei e te "Puke" kiia marae kiia marae, tae mai hoki ki Pare- nako nei. No taku huakanga ake i toku pe- pa, ko Tamahau wairua e noho ana i roto, ka tangi matau ko aku tamariki, koia nei taku tangi ka tuhia iho nei e au ki raro nei. Kaore te aroha ia au e hau awhi kau au ki te Puke i Hikuranga, koi kii e te ngakau hoki mai e au nei ki te ao, he whakarehunga e ka whiria aku mahara e, ka tu au i te tohu hei aha nga mahi i waiho iho nei e tua nui rawa e, taku nei haere e te tai ki Kehemane kia Tamahau e, naku i huri atu e ka wehe te aroha, ka rumakina ki waho he wai kai aku kamo te utu noa i-i. Kia ora a te Waira ta raua ko Raukura, me te iwi, nga tirohanga konohi o Tamahau heoi. Te Hamaiwaho.

NGA WHAKAPAPA O KERERU. Ruatoki. Kia Niniwa tena koe me te iwi, i raro i te atawhai a te Ariki i runga rawa. Tenei to pukapuka kua tae mai kia au, e whakaatu mai ana tera a Kereru e mauria e koe ki Poneke kia mahia. Tena koe me te nui rawa o tou aroha ki to tatau kaumatua, tenei hoki maua ko Tutakangahau, kei te tatari kia tae mai te tangata mahi ahua, ka tuku ai ahau i te kaari o Tamahau kia mahia, ko Tomoana ka tukua atu kia mahia. Te- nei o tatau kaumatua te noho nei i te noha- nga o to raua hoa o Kereru.