Nama 35
19010101

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
HE KUPU WHAKAMARAMA. o Mihi Wiremu. I muri iho i te Atirikona ka tu ko Te Tata- na, te mahita tumuaki o Te Aute, ki te whai- korero. I whakapai ia ki a Whanganui mo te powhiritanga kia tu te hui ki Putiki, kia rongo ai te iwi ki nga whakaaro o te Kotahitanga o Te Aute. Ko ta te Aute e tawhai ana, ehara i te mohiotanga anake mo nga tamariki e whakaakona ana ki reira, engari ko te oranga mo te iwi maori katoa. Kua whiwhi nga tamariki maori ki te matauranga kaore i kitea e o ratou tipuna, otira ko te matauranga o nga kaumatua ko te matauranga i tupu ake i roto i nga tau maha, kaore i nga tamariki. He iwi kotahi te maori, he iwi u ki a ratou ano; he mea tenei e whakamihia ana e te pakeha. Tera ano etahi mea kaore te maori i te mohio, ko enei ta nga tamariki o Te Aute e hiahia ana ki te whakaako ki to ratou iwi. Kahore o ratou hiahia ki te whakapakeha i te maori, engari me pupuri nga tikanga pai a te maori, ko nga tikanga kino me ruke. He whakatau- ki na te maori, " Ka pu te ruha ka hao te rangatahi." Kahore o ratou hiahia ki te pa- nga i nga mea tawhito, engari te mea pai me mahi tahi te ruha me te rangatahi. E kore e taea te whakarereke te ahua o te noho o te iwi maori mehemea kahore o ratou hiahia. Me whakatahuri nga whakaaro i te tuatahi, a e kore e hapa te tahuri o te tinana. Te hiku o te manuhiri ki te whai kupu ko Tangatake Ha- puku o Heretaunga. Te mutunga o tana whai-korero ka hapainga te waiata e Te Aute.

" E ko Te Aute ! ko Te Aute ! Hei hapai ' te ingoa, Hei mau pu, hei karo taiaha. I nga ra o te riri. E ko te kura ! ko te kura ! Hei pa whakaora; E te iwi tiro mai, tangohia te ora mou, Te aroha, te kaha ine te pai!" ( Rangi — " Lads in Navy Blue.")

I tu ano a Apirana Ngata ki te whakaatu i te rerenga ketanga o te Kotahitanga o Te Aute i te Kotahitanga o te Tiriti o Waitangi — he kaumatua tetahi he tamaiti tetahi. Ko to Te . Aute kei te piki tonu, ko to Waitangi kei te heke iho i runga, a inaianei kua tutataki ki waenganui. " Me tuku matou ki raro ki nga waewae o nga rangatira, engari kaua matou e takatakahia." I runga i tana whai korero ka mea a Waata Hipango, no te Tairawhiti ana- ke te nuinga o nga tamariki kua puta te matauranga. He tino matau a Apirana, he tino roia, otira nui atu tona aroha ki te iwi maori. Tetahi o nga tino whai-korero o tenei ra na Te Heuheu. I tangi ia ki a Te Wiremu, te oha te kanohi whakaora o nga mea kua ngaro ki te po. I karanga a Te Heuheu, " Haere mai to waewae tapu. ' Ruia taitea, ruia taitea ka tu ko takatea anake.' Noku enei ra no te tamariki, otira puritia ngatahitia te ruha te rangatahi, e kore hoki e taea te whakapakeha tonu i te maori, engari me ata haere. Ka rima ano nga tau o to koutou Kotahitanga o tona whanautanga mai i Te Aute, ko ona kai-tau- toko nei no nga wahi katoa, na reira ahau ka mea he tino Kotahitanga tenei. Tera e toha tenei Kotahitanga. Ko ahau tetahi o nga tino tangata o te Kotahitanga tawhito, i whakaaro ahau kei reira te ora mo te iwi maori, otira kihai taua oranga i kitea. I whai ahau kia uru a Apirana ki toku Kotahitanga i a maua i tutaki ai ki Rotorua. Na Apirana i mahi te Ture Kaunihera me te Ture Marae. Ehara ahau i te tangata i kuraia, heoi ano te mea i whakaakona ki a -au ko nga tikanga a te Maori. ( He matauranga tino nui, he matau- ranga rangatira. — ETITA.) Kei te haere ahau ki te kura inaianei. He mea pai kia kaua e ingoatia to koutou Kotahitanga ki Te Aute anake, engari ki nga kura maori katoa. E mutu te Kotahitanga tawhito, e tupu tenei Kotahitanga. Na tenei Kotahitanga te Ture Marae, a i tenei ra kei konei koutou hei wha- kahaere ano i taua ture." I tino nui te wha- kamihi a Te Aute ki nga kupu a Te Heuheu. I te ahiahi ka tuwhera te hui tuarima, i tu ki roto ki te whare kura. I whakahokia ano e te tumuaki ana kupu o te ata, " kia tauwhe- na te kupu." Ko tenei mahi na te Atua, kaati kei a ia te kaha. Te maramatanga mo te tangata kei nga kupu a te Atua, na reira me kimi he tangata he wahine ranei hei hari i taua kupu ki nga kura maori. Me haere te mahi i raro i te maru o te Atua. He roa te whai korero a Apirana Ngata i whakamarama ai ia i nga ture hou kua oti nei i te Paremete. I te haerenga o Tawhiao ki Ingarangi ka kiia mai e te Kawanatanga o reira kia hoki mai ki te Kawanatanga o Niu Tireni. I muri iho ka tu te Kotahitanga o Waitangi me te Kauhanganui, he tono mana motuhake. Ko Hone Heke te mangai o te Kotahitanga; kaore rawa i -whakarongotia mai e te Whare. Ahakoa he maha nga wa- wata a te Kotahitanga o Te Aute, kahore ratou i te wareware ki nga tamariki wahine, nga whaea mo tenei whakatupuranga. He mana nui to te wahine, maana hoki e whaka- tupu, e whakaako te taitane i te tamarikitanga. I whakamaramatia ano e Apirana te Ture Marae.