TE WAKA MAORI O AHURIRI

" KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. "

No. 29. ] NEPIA, HATAREI, HURAE 9, 1864. [VOL. II

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI

MAI.

TENEI nga moni 10s a "Wi Turoa o Uawa; a To-

ha hoki 10s; me Nirai Runga hoki 10s; mo te

tau hou anake ano.

E ki ana a Toha kua kore e tae atu tana nupe-

pa mo te mutunga o te tau. Na, kotahi te meera

ki te Wairoa i hapa; tae rawa atu te kai hari

atu i nga nupepa kua riro te pohimana-—engari

na te meera o muri i mau atu nga nupepa mo

taua kainga. Tetahi, kua riro ke mai a Toha ki

Waipatiki noho ai i tenei takiwa—na kona pea

tetahi wahi i he ai. He mea atu tenei ki nga ta-

ngata haereere ki nga kainga maha ekore e taea

te tuku atu i nga nupepa kia whai haere atu i a

ratou ki nga kainga maha— engari ko te kainga

tumau, hei reira te nupepa. Ki te haere ke te

tangata i tona kainga mana ano e whakarite iho

he tangata hei mau, hei tiaki i tana nupepa i

muri i a ia—hei tuku atu hoki ki te kainga i

haere ai tera.

Ko Matene Ruta hoki e ki ana kaore i tae atu

tana nupepa whakamutunga. Kua ui matou ki

te pohimana o Rangiwhakaoma ki taua nupepa;

ki ana mai taua pohimana kua tae atu ano taua

nupepa; ki te mea i ngaro, i ngaro atu ki nga ta-

ngata o taua kainga ano. Otira, tenei kua tukua

atu e matou tetahi nupepa ki a Matene. Engari

me ako e Matene ki nga tangata o tona kainga

kia kaua e tango i tana nupepa.

Ko Paora Koropura, ko Hoani te Rangikanga-

iho, me etahi tangata atu e mea ana ki homai he

pauna mo a ratou nupepa kia puta atu ai i roto i

nga wiki katoa. Ekore e taea e matou tenei

inaianei; engari me kati i nga wiki erua. Me

homai ko te tekau herengi nei ano. Ko Paora

Koropura me homai kia tekau ma rima; e rima

mo te tau kua hori, tekau mo te tau e haere nei

—me tuku mai ko te pauna, ma matou e whaka-

hoki te rima herengi ki te upoko Kuini.

Tenei kua tae mai te pauna (£1) a Hori Nia

Nia raua ko Renata Pukututu mo a raua nupepa

o tenei tau—10s. o tetahi, 10s. o tetahi. Me ta

te Mina hoki tenei kua tae mai 10s. Ko te 10s.

mo te nupepa i a Raniera te Ihu kua rite i a

Eraihia te utu.

HE oranga ngakau tenei i roto i te takiwa

o te kino nga rongo mahi maori e puta

aua mai ki a matou. He tohu ia no te

matauranga o te ngakau o etahi o nga

Rangatira maori o Heretaunga. Inahoki

a Tareha, e mahi nei ki te hanga i tana

mira paraoa i Paheru Manihi; he pakaru

no taua mira, mahia houtia ana. Mehemea

he tangata whakaaro kore a Tareha, penei

e waiho aua kia tu noaiho aua me tona

pakaru noa atu. Ko tenei e kitea ana i te

whakaaro o tona ngakau e haere ana i

runga i nga mahi maori whakawhairawa

mona. Ko te Hirawanui tetahi e mahi

ana ki te hoko whenua, he taki pakeha ki

tona kainga hei homai i nga ritenga wha-

kakakenga mo toua kainga. Tetahi, ko

nga tangata o Mohaka kua oti nei ta ra-

tou kaipuke hei kawe mai i nga hua o te

uaua o te tangata ki te taone hoki ai.

Ekore e ngaro te tohu o te pai i roto i

enei mahi. Ina te kore he wairangi noa

ki nga ritenga Kingi pohehe. E ki ana

he kaipuke pai rawa taua kaipuke o Mo-

haka nei.

HE WHAKAPAPA NO NGATIAPA, NO RA-

NGITANE, NO HAMUA, NO HEA ATU.

Ko Tanenuiarangi te tupuna o Rangitane

i Hawaiki. I whai ingoa taua iwi ki a ia.

Na, ka whanau ona uri ka nui haere, tae

noatia mai ki a Whatonga i te rua te kau

pea o nga whakatupuranga. Na, ko

Tamatea, ko Apa Nui, ko Apa Roa, ko

Apa Tiika, ko Apa Koki, ko Apa Hapai-

takitaki, no taua takiwa ano o Whatonga

—ko Tanenuiarangi ano te tupunga. Ko

Tiki te tupuna o Tanenuiarangi; i heke

iho i te rangi. Kore aua he wahine maua,

katahi ka pokepoke ki te oneone he wahine

mana—ko te putake mai tena o Tanenuia-

rangi. Heoi, ka rere mai a Whatonga, a

Kahungunu, a Apa Nui, a Apa Roa, a

Apa Taka, a Apa Koki, i runga i nga

waka, me to ratou nuinga katoa, ki uta ki

tenei motu nei—ka u ki Turanga. Kua

whawhai noa mai i Hawaiki, whawhai

haere mai i te moana, a, u noa mai ki uta

—katahi ka wehea. Ka noho atu a Tamatea

ki reira. Na, no muri ka tupu a Ngatika-

hungunu i tona tama, i a Kahungunu. Ka

haere mai a Whatonga, ratou ko tona iwi

ko Rangitane, ka haere ki Tamaki, ki

Manawatu hoki—kaore hoki he tangata o

te whenua i taua takiwa. No muri rawa

mai nei ka rere atu etahi ki Arapaoa—a,

e noho mai nei ano raua ko Ngaitahu.

Ko Apa Hapaitakitaki i haere ki Ran-

gitikei noho ai—no reira a Ngatiapa i

whai ingoa ai, ko Ngatiapa. Ko era Apa

i noho atu ki Turanga—a, e noho mai nei

ano ona uri, ko Ngatiapa ano, i tera pito o

te whenua.

Heoi, ka noho ka whakatupu, ka tae ki

a Hamua, he tama na Uengarahupango, i

te ono o nga whakatupuranga. I konei

ka wehea, ka whai hapu, ka huaina ko

Hamua—e noho mai nei i Ruamahanga,

puta noa ki te takutai i roto i era iwi.

Heoi, ka noho ano a Rangitane, tae noa ki

a te Rangiwhakaewa, i te rima o nga

whakatupuranga i muri i a Hamua. Na,

ka wehea he hapu ano, ko Ngaiterangi-