Nama 5
18951216

whārangi 4  (36 ngā whārangi)
1titiro ki te whārangi o muri


 
TE PAKI O MATARIKI. Iwi Maori, he noho kore Ture noa iho ta ratou noho, rite tonu ki a ratou Kararehe te noho Ture kore, ko te Pakeha anahe ano kei te hanga Ture, a te Ture whiu iho i ana Maori, hari noa atu ki te Herehere, he haere tonu ma te Maori. Na ka whakaatu nei ahau kia koe ko te rua tenei o nga Tau e hanga ana te Maori ia ia kia noho i runga i te Ture, ka rua ano nga Tau, kia tino marama ai koe inaianei kua noho te Maori i runga i te Ture, i taua Ture ano e korerotia maina na e koe, kei mea koe he Ture ano tenei, he Ture ano tena (Kao) ko taua Ture kotahi ano, engari na to taua tokorua pea ki te whakahaere i kiia mai ai e koe e hara tenei i te Ture, ko tena anahe te Ture Otira ko taua Ture kotahi ano, kua hanga te Maori i te Ture mona hei tiaki ia ia me ana Kara- he pena ano i te Ture e korerotia maina e koe hei tiaki ano i aua Kararehe, e kore ano pea koe e wha- karongo mai kua tiaki tika te Maori i ana Karare- he Katahi nei ahau ka utu atu i o korero, e mea ana koe, to hiahia kia mutu pai noa iho tenei raru- raru, me utu e nga tangata tokoono a ratou Kuri, katahi ka kore te hara i runga i a ratou, ki te kore e utua, ka mau ki te Herehere, Mehemea he wha- kaaro pena tou, kua rongo mai nei koe ko te rua te nei o nga Tau e noho ana te Maori i runga i te Ture, a he aha ra te take i kaha, ai koe ki te tono utu, kua tiaki nei hoki te Maori i ana Kararehe, ki taku whakaaro ma tenei e noho pai ai taua i raro i te Ture, Ko te Hara o enei tangata me wewete e taua i tenei ra, ki te kore e taea e taua te wewete katahi au ka mohio ko te hiahia o te Ture e korero- tia maina e koe, he hiahia tonu ki te Hopu i nga tangata Maori ki te Herehere, kei penei mai koe ka kino pea ahau ki tena mahi au, kaore ahau e kino ka whakaae tonu au kia haria au Maori ki te He- rehere, ma kona ano koe e mohio iho ai, e kore ai ranei e mohio, Kaore he Pai o te Ture ki a puta tetehi pai i a ia ki te Iwi Maori, engari ko te hi- ahia o te Ture, Ou hoki o te Kai tiaki o te Ture He whiu kino i nga tangata Maori ki te whiu kino E kiia mai nei e koe, ki te kore e utua ka haria atu ratou ki te Herehere, Otira me ata whakaaro iho ano koe, na te nohoanga o te maori i runga i te Ture i pena ai to ratou ahua, ehara i te mea he takahi tena na ratou i te Ture, engari e tiaki ana ratou i te Ture ki a tika, E ora toku Ngakau mehemea ka oti pai tenei raruraru i to tatou Huihuinga nei. REHITA KURI:—— Kua rongo atu ahau i o korero; Heoi ano ahau i korero ai kia koe, ko tenei takiwa kei ahau te tikanga, timata mai i te puaha o Waikato, haere tonu mai i te awa o Waikato,. Whatawhata, Waitetuna, tae noa ki Aotea. Ko tenei takiwa kei ahau anahe te tika- nga ; No reira ahau i haere ai ki te tango i nga utu o nga Kuri o Aotea. Kaore hoki ahau i mohio he "Ture ano ta te Maori," i te mea ko te Pare- mata anahe i Poneke te kai hanga ture mo nga Iwi katoa, A. he Mema Maori ano o koutou kei Poneke, na ratou ano i paahi te ture mo nga Kuri, he haere tonu taku i runga i te ture. Otira, ki taku mahara ko te mutunga pai mo tenei korero, me utu nga Kuri a nga tangata Maori he iti noa iho hoki te utu.

RAWHITI:—— kua tino marama mai ia koe taku korero, ko te rua tenei o nga Tau e hanga ana te Maori i te Ture mona me ana Kararehe, a kua ro- hea nei e koe te takiwa ia koe, kaore ahau e wha- kahe ki tena, engari taku rohe kia rongo mai hoki koe, ehara taku i te rohe Whenua engari he rohe tangata, ahakoa Maori i whea i Aotea i konei i Wa- ingaro i tetehi wahi atu ranei, koina taku rohe mo kona taku Ture e korero atu nei mo nga takiwa Maori, mo tetehi o kupu na nga mema Maori ano taua Ture Kuri i Paahi; I te Tau 1883 i rongo ano ahau i te korero a te Whare mo taua Ture Kuri, otira ko nga mema Maori kaore rawa tetahi i Pai, heoiano ta nga mema Maori i whakaae ai, ko nga Kuri a nga tangata Maori e noho ana i roto i nga Paro taone e tika ana kia utu aua Maori i aua Kuri, a na te Pooti ka hinga ta nga Maori ka riro i te nui o nga Pakeha, Paahitia ana te Ture mo te Kuri, e kiia mai nei e koe na nga Maori i Paahi te Ture, (Kaore) ehara i nga Maori i Paahi engari na te Pooti i Paahi, he tokomaha rawa o nga Pake- ha ka hinga ta nga Maori. K toru nga tau i hae- re ai ahau ki Poneke me taku rongo ki taua mahi. Inaianei ko taua whakaaetanga a nga Maori ra mo nga Kuri a nga Maori i nga taone e tika ana kia utu, kua mahue nga Taone i te Ture, kua kimi tenei i nga Kuri kei roto i nga otaota e noho mai ana. mo to kupu e kiina he utu te mea tika, kaore hoki ahau e mohio he aha te take o taku utu, e noho nei hoki ahau i runga i te Ture, i ta taua Ture tahi, a kua utu nga Maori ia ratou Kuri ki taua Ture ano, a ka tonoa nei ano e koe kia utu, koia ahau i mea ai ki a ata marama ano tenei, me- hemea ranei kaore nga tangata Maori i ki mai kia koe kua Rehita tia a ratou Kuri, kua tangohia te utu o a ratou Kuri. REHITA KURI: —— I kite, au i a ratou tikiti kaore au e mohio he Rehita, ko Ahau ke hoki te Rehita.

RAWHITI:—— E tika ana tau ko koe to Rohi- ta, engari ko taua mea i kite na koe, ko te tango hanga tena o te utu o a ratou Kuri Ko taku e ki atu nei, kua hanga Ture to Maori mona, hei tiaki i ratou Kararehe. (Kati kua korero mai hoki koe i kite koe i aua tikiti:——Otira ko aua tikiti e wha- kaatu ana. No Pepuere ka utu aua Maori i a ratou Kuri, I muri mai i a Pepuere, ka haere atu hoki ko koe ki te tango utu ano mu aua Kuti Ki taku mahara, ko koe te mea o taua kua takahi i ta ta- ua Ture kua Patu koe i te Ture, tae iho ki te Ka- rarehe, apiti atu ki te Tangata. Inahoki, kua kite koe i aua tikiti, ka tonoa tuaruatia ano e koe te Ariki o to Kuri ki a utu, Otira me titiro marama ano koe ki tenei.

REHITA KURI: —— E Pa he kai mahi ra ahau he mea whakahau mai e te Whare Paremata i Po- neke, kia mahia e ahau nga mahi o te Ture, koia ahau i haere ai,

RAWHITI:—— He pena hoki ahau he Kai mahi, e whakaatu ana au ki a koe i nga Ture i ma- hia e te Whare Maori, i Maungakawa, e mahi ana taua Whare i te Ture hei tiaki i nga tangata, tae noa ki nga Kararehe.

REHITA KURI:—— He aha koia te utu mo te Kuri i runga i tau Ture.

RAWHITI:—— E toru Kapa. REHITA KURI:——— me_ pewhea e koe nga Rori, no temea ko te take tena i nui ai te utu o nga Kuri, ko aua moni hei whakapai i nga Rori, a i runga i tau utu, e kore nga Rori e taea te mahi.

RAWHITI:—— He mea ke te Rori he mea ke te Kararehe mehe mea kua mutu ta taua korero mo te Kararehe ka korero atu ano au mo te Rori.

REHITA KURI:—— Na tena ra i nui ai te utu mo nga Kuri.

RAWHITI:— Taku mo te Rori. Tera e tahi Rori kua mahia i runga i te whakahau a te Whare Maori kia mahia nga Huarahi. Waihoki tera ano e puta he whakahau ma te Whare, kia mahia nga Rori, e takoto kino ana i nga takiwa Maori, e kore ratou e mangere ki te mahi i aua Rori i temea kua noho ratou i runga i te Ture, i ta taua Ture e kore- ro nei taua.

REHITA KURI:—— E kore ranei koe e wha- kaae me utu e nga tangata Maori, o Aotea nga Kuri, e 20. anahe, mehemea he rau Kuri kei reira kaua era e utua ko te 20. Kuri anahe e utu ko te Moni £2. 10. RAWHITI:—— Ka whakaae ahau ki te «tu mehemea ka takoto mara ma he tikanga ma taua. Kati kua rongo atu ahau i to kupu, e mea ana koe mo te 20 Kuri anahe te utu, mo aha atu te nuinga o nga Kuri. " Penei hoki taku," ka whakaae ahau ki te utu kia koe i te JE2. 10. O engari me mutu to mana ki taua takiwa, tae noa ki nga takiwa e nohoia aua e te Maori, me mutu i tenei Tau, ahu atu mo enei Tau e takoto ake nei, ki te whakaae koe ki tenei, ka utua e ahau kia koe i tenei ra te £2. 10 0. Waihoki ki te utua e ahau taua moni, me kore katoa te here a te Ture i te toko 8. tangata.

REHITA KURI:—— Ki taku mohio e kore pea ahau e tu hei kai Rehita Kuri i tenei Tau e haere mai nei, no reira e kore ahau e kaha ki te korero mo tera Tau. e korero ana ahau mo tenei Tau ka whakaae ahau kia mutu taku haere i tenei Tau, ki tera takiwa, mo tenei Tau e haere mai nei e kore ahau e whakaae atu ki tena, tera pea ka mutu ahau i tenei Tau. ka noho he tangata ano hei Re- hita mo tenei waahi, ko te take tenei i kore ai au e kaha ki te whakaae atu ki tera Tau

RAWHITI:——Heaha koa kei te pai noa atu mehemea ka oti ta taua whakaritenga i naianei, ka waiho ta taua whakaritenga hei whakamarama ki nga tangata o muri ia taua.

REHITA KURI:—— ki taku mohio ka mutu te Ture mo nga Kuri i tenei Tau kaore he Ture mo nga Kuri a tera Tau.

RAWHITI:——Na to mohio tanga ra tena ho mea whakaaro kau nau, Otira taku e whai ana ku te Otinga pai i to tatou huinga nei, ki taku maha- ra mehemea ka Oti ta taua korero, Ka *ino mara- ma ta taua noho i raro i te Ture, Penei me te mea kua oti ake nei i a tatou te whakarite. No te mea ko tona mea ko te Rori, he mea tino Pakeke taua mea ki nga Iwi Maori, e kiia nei he Hauhau, ko te take i Pakeke ai ko te kupu ano a Tawhiao, i ki ai me mutu nga Kori, ko te take Pakeke tena, a i tenei ra kua korerotia tena mea Pakeke e tatou, kua oti marama tena. Waihoki me tenei kia oti maru- nui hoki tenei.

REHITA:—— E mea ana koe mehemea ka utua o koe te £2. 10. 0. Hei whakakorenga tena i to hura o nga tangata tokowaru.

RAWHITI:———(Ae.) REHITA: — Engari nga mea tokoono, ka taea e ahau te whakaae inaianei, ko nga tangata toko- rua e kore au e kaha ki te whakaae i ena, ko ena tangata hoki kua whakawakia e te Ture, kua wha- kataua to raua whiu, koia ahau i kore ai e kaha ki nga mea tokorua, Î te ra i whakawakia ai raua kaore raua i tae mai ki te Kooti, whakataua, ana e te Ture tu hara kia raua.

RAWHITI-— He ahu te whiu a te Ture i aua. tangata

tangata £4. 8. 0.

RAWHITI:— Ka whakaae ahau ki tena kia utua te wahi a te Ture, i whakapa ki a raua, ko- ia tena te wahi i korero ai ahau kia koe. ko koe te mea i takahi i te Ture, kua kite ano koe kua utu raua i a rana Kararehe ki te Ture, Patua ana e koe te Ture me aua tangata, a kua whiua ne i ano raua ki tenei moni £4. 8. 0. Heoi ra ka wha- kaaetia e ahau te whiu a te Ture mo raua, kei wa- iho tena hei whakararuraru i Waenganui i a tatou, a ma tena ano koe e tino mohio ai, ko koe te mea i takahi Ture. Kua noho te Maori i runga i te Ture Kua hanga e to ratou Whare he Ture mo rato- u, e hara i te Ture Wehe ke i tena. Heoi ano i kii a ai he Ture ke tenei, ko to taua tokorua-tanga ki te mahi, tetehi ko te whiu a tena Ture i te tangata he toimaha rawa, ko te Whiu hoki a tenei he maama ake, ko te take pea tena e kiia nei he Ture ke ta to Maori, otira ko taua Ture kotahi ano. Heoi ra ka hoatu nei e ahau taku whakao- tinga mo ta taua korero, umu hoki e titiro iho, me whakapakeha marire.

KOIA TENEI. Raglan, September, 24, 1895. The natives agree to the arrangement, made by then, and the Pakeha's to pay the sum of £2 10 in order to avoid any further annoyance by the (Law to the Natives on this dog tax.) (2.) "We the Natives!" agree to pay the sum of ,4:4 8 to arrange Judgment against Inia, and Horotini. (3.) This matter will show, that there is pence between the Maori's, and the Pakeha's (4.) The Maori's wish this act to haven no Power upon then, from this year; and hereafter. Then we know that there is peace between the tow Races under the Law.

"Whakamaoritanga." Rakarana. Hepetema. 24. 1895'. Kua whakaaetia e nga Maori i runga to ratou Huihuinga konga Pakeha, kia utua nga moni e -£2 10: kia mutu ai te whakararuraru a te Ture i nga tangata Maori, mo a ratou Kuri. 12.) Kua whakaae nga tangata kia utua nga moni e .£48 mo Inia. raua ko Horotini, mo te moni a te Ture i whakatau ai mu raua. 13.) Hei whakaotinga tenei mo nga raruraru e pa ana ki nga Maori, ki a takoto ai he pai i waenganui i nga Maori, me nga Pakeha. '4.| Ko te hiahia o nga tangata Maori ki a whakamutua taua mahi ki nga tangata Maori i tenei Tau, me era atu Tau. kiu mohiotia ai te noho pai o nga Iwi erua i raro i te Ture.

WHAKA-AE-TIA ANA E TE PAKEHA REHITA KURI. RAWHITI:— I te mea kua oti nei ta taua korero I kaua koe e noho ki te tirotiro ano i nga Kuri a nga tangata Maori, tena ano pen etehi o nga Kuri kei to noho noa iho ki te kitea e koe tangohia ta te Ture wahi, e kore ahau e whakahe ki tena, engari ki te kitea e koe ko taku tikiti kei runga i te Kuri ka ua koe e patu tuarua i tena, kua riro mai hoki te wahi a tena i te Ture, i ta taua Ture e korerotia nei.

REHITA:— Ki taku mahara kaore he take e haere ai ahau ki nua takiwa inaianei, ki taku mo- hio kua poto katoa i a koe nga Kuri.

RAWHITI:— Heaha koa haere ano, i ngaro pea i taku tirohanga, ma tau tirohanga ka kitea kia mohio ai taua tahi kua noho ratou i runga i te Ture.

KO TE MUTUNGA TENEI O TAUA KORERO Ka utua nga moni ki te Kai Rehita £4. 12. 0. ko te £2 6 0. He mea kohikohi e nga Maori, me nga Pakeha, tae noa ki te J. P. o te Kaunihera, Hui katoa taua moni e £6 18 0. Whakakahore- tia ana nga Hamene, Puta ana nga Tangata e he- rea ana e te Ture. Ko te mutunga tenei o nga korero o taua Huihuinga ki te Kaunihera o Raka- rana: — Ka hoki mai te Kiingi ki Waikato, ka ho- ki atu hoki nga Iwi o te Hauauru.

Heoi ano NA TA KOUTOU WHETU. NA TE PAKI o MATAKIKI

PANUITANGA,

HE PANUITANGA, ki nga tangata korero Nu- pepa; mehemea e hiahia ana koutou, ki a mohio ki nga tikanga o tenei Pepa, e haere ai kia kou- tou:— A, ki toua utu ranei. Koia tenei. Ko tenei Pepa e hara i te mea e penei ana tona ahua me nga Pepa katoa o to Ao, he mea whaka- rite rawa ona taima haerenga i te Wiki i te Mara- ma i te Tau ranei. Ko tenei Pepa, kaore e pera te ahua; engari e penei ana. ko te tangata e hiahia ana kia tae atu te Pepa nei ki a ia he 3 tana kohi mai i te Tau. Me whakaatu mai tana kainga.me tana Pouta- peta;— A, ko nga tangata e kohi mai ana i nga toru hereni, ka tae atu te Pepa nei ki a ia, i nga takiwa e haere ai ki te kawe haere i nga korero e tae mai ana ki te Whare, i nga korero ake ranei o te Whare.

T T RAWHITI.