Pukapuka 8, Nama 9
18720508

whārangi 64  (7 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua63
65titiro ki te whārangi o muri


 
64 TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. tai hei tapokoranga mo te tima ki roto ki te awa o taua kainga, na reira ka tu ki waho— ko nga poti o uta i hoe mai ki te tima ki te kawe mai nga pakeha me nga maori kia kite i a Te Makarini. Katahi ka rere ki Whakatane. I whai takiwa te tima e noho ana i tenei kainga; he huinga hoki no nga iwi ki a te Makarini—a Ngatiawa, Te Urewera, Ngatipukeko, me Te Arawa. Ka korero nga iwi ratou ko te Makarini i konei. Ka kitea te noho pai o te Urewera i roto i nga iwi o te takutai —a, whakaaetia ana e te Makarini kia hokihoki ratou, ki o ratou kainga tuturu. Kua mea taua iwi kua mahue rawa i a ratou te kino, te tutu, me te patu tangatu, kia tahuri ratou ki nga mahi tika e ora ai te tangata. Ko tetahi o ratou, he tino nanakia kino i mua ai taua koreke, kua whakahoa ki nga pakeha hei ako i a ia ki te hanga " pata " (wai u nei). A kua mauria e ia ki tona kainga tetahi " tiana " (ko te mea hanga pata nei) hei mahi pata hoko mana ki nga pakeha o tatahi. Koia kei a ia! Kua mahue i a ia te kuaretanga, kua tahuri ki te matauranga hei oranga mo tona tinana; he riri tangata tona mahi i mua, he riri mahi inaianei. E ki ana hoki;—" He toa pahekeheke te toa taua." Heoi, oti pai ana te korero i tena kainga. Katahi ka rere ki Maketu. Tena etahi raruraru i reira i whakamaramatia e te Makarini, a marama ana. Ka rere tonu te tima ka tae ki Tauranga. Hei tenei kainga ka kite te Makarini i nga rangatira o Ngaiterangi, me Hori Tupaea me Penetaha o Te Pirirakau. He tangata matau tenei ki nga tikanga o te whawhai. I roto ia i nga riri ki te pakeha i mua. Kua Kawana- tanga inaianei. He Kura tamariki kei tenei kainga. I haere ano a Te Makarini raua ko Te Karaka kia kite i taua Kura, me te matauranga o nga tamariki. He pakeha te Kai Whakaako o taua Kura. Kitea ana kaore i rite te matauranga o nga tamariki ki to era tamariki i te Kura i Maketu. Otira no mua tera Kura i Maketu, no muri noa mai tenei i Tauranga; e kore ano ia e tino rite tahi te matauranga o nga tamariki—mea ake matau ai. Ka eke mai te Kawana i konei, i tona haeretanga mai i Taupo. Ka rere raua ko Te Makarini ka tae ki Katikati, ka haere ano te Kawana ki uta ki konei ko te Makarini i rere tonu ki Mataora. Hei konei ka haere a Meiha Rapata ki uta. Tu kau ana tona waewae ki uta ka hikitia e tona iwi, e Ngatiporou, ka amohia atu ki te kainga. Ka rere te tima i te po, he po hinapouri rawa. Ka pa te marangai; ka rere tonu te tima nei i roto i te kotamutumutanga o te uira me te harurutanga o te whatitiri raua ko te ngaru o te moana—anana! korekoreko ana nga kanohi, ture ana nga taringa! Hei aha ma te taniwha maia nei ma te tima e puka haere ana tona manawa! — ara te mamaoa. Awatea rawa atu ka tae ki Tararu. Kaore i roa e tu ana ka rere ki runga o te awa. Hei konei ka eke mai ano te Kawana ki runga Muri iho ka haere raua ko te Makarini me nga rangatira maori ma runga i tetahi kaipuke ki Ohinemuri ki te hui he tangi mo Taraia. No te taha ki Po Neke, no te taha ki te Rawhiti, etahi o nga tangata i taua tangihanga. Ka kitea te kara i reira e tareparepa ana i te hau, nga haki o te Rangatiratanga o Ingarani me nga haki o Niu Tirani nei ano, anana! Pai ana! me te haeta o te rangi! He nui nga tangata i tu ki te korero. Ko nga kupu e ngaro ana i a matou, he kore tangata i reira hei tuhi mai mo te nupepa nei. Ko te Hira i reira ano. E ki ana he nui te pai o ana korero—tana karanga ki a Te Kawana raua ko te Makarini. E korero ana ano te korero ka tae ake te tima nei a i te Runa ki te tauranga. No te Ratapu ka rere te Tima me te Kawana me te Makarini, ka tae ki Akarana i te 22 o nga ra o Aperira. TE HAERENGA O TE KAWANA KI TAUPO. I haere tahi atu Te Kawana raua ko Te Maka- rini ki Nepia i te haerenga atu i Poneke nei. No te taenga ki reira ka wehe raua, ka haere Te Makarini ki nga kainga maori i te takutai kua oti nei te korero ki runga ake. Ko te Kawana i whakatika atu i Nepia, i te Taitei, te 6 o nga ra o Aperira, ratou ko etahi rangatira pakeha, me Te Raka Kai Whakawa, ka moe atu ki Te Haroto. No te 8 o nga ra ka tae ratou ki Tapuaeharuru, ka whiti atu ki te pa o Te Poihipi. Ka mutu te karanga me te tangi a nga tangata ki a te Kawana ka timata te korero. Ko etahi enei o nga kupu;— TE POIHIPI TUKAIRANGI— " Haere mai e te Kawana ki Taupo! Kua roa matou e hiahia ana kia kite i a koe. He nui o matou raruraru i roto i tenei tau kua taha nei. Ka whano ka mahe matou; otira ko etahi o matou i u tonu ki a Te Kuini i roto i nga mate, a inaianei kua rito matou ki tena Atua o mua, a Horomatangi, to kai patu i nga Tani- wha kino o te moana o Taupo—koia hoki me matou, kua ngaro i a matou nga hoa riri. Ko tenei, he oranga ngakau tenei ka tae mai na koe ki Taupo. Nau a Taupo—te moana, te whenua, me nga tangata. Mauria katoatia e koe. I haere mai koe hi? i tohu mo te rangimarietanga. Haere mai! e to matua matua! E mea ana matou kia 1 apaia tetahi wahi i konei ki to ingoa. Ko te taone e tu ki konei me tapa ki to ingoa. He oranga nui tenei no matou ka kitea nei te Kawana i roto i a matou. Ka mohiotia e matou e kore matou e mahue. Eo te whakaaro tenei o to matou iwi katoa. Haere mai! Haere mai!" (Ka- tahi ka waiata.) REWETI TE KUME;— " Haeremai e Te Kawana ki Taupo! Haere mai whakaakonama- tou ki nga ture, nga matauranga, me nga mahi katoa a te Pakeha. Nau ano a Taupo—te moana, nga tangata, me te whenua. Nau katoa, hei whakamahinga mau i nga mahi Pakeha, hei mahinga rori, hei turanga Kura whakaako i a matou tamariki ki te reo Ingarihi. He Hau Hau etahi o matou i mua, nau anake inaianei. E whakaae ana matou ki au ritenga katoa mo tenei kainga—me whakamana katoa." (Ka waiata ano nga tangata i konei.) PAORA. RAUHIHI; — Haere mai te Kawana ki Taupo. Ka ro; i matou e tatari ana ki a koe. Ko to rongo kua puta mai ki a matou; ko to Kanohi i mahara matou e kore matou e kite. Haere mai ki Taupo! (Ka waiata i tona waiata i konei.) Katahi ano au ka kite Kawana. He toenga tenei no te tangata e kite ua koe. Haere mai! Kei runga ko TE KAWANA, ka mea;— E aku hoa—nga rangatira me nga tangata o Ngatituwharetoa, tena koutou katoa. Ko koe rawa ano, e Te Poihipi, ka tangihia rawatia koe e au; no te mea he tangata u tona koe ki a te Kuini, he hoa pono rawa koe ki te Pakeha. Ehara hoki tenei i te tuatahi o to tangihanga me to karangatanga ki au. No taku