Pukapuka 0, Nama 10
18821213

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 

1852 ka hanga he ture ki te Paramete o Ingarangi kia whakaaetia he Kawanatanga mo Niu Tireni ake , ko te mana i mau era ko te mana i mau era i Ingarangi me tuku mai. ki Niu Tireni mana ano e whakahaere nga tikanga o tana Kawana awana tanga, ma nga Pakeha katoa te tikanga - I whakaaetia e taua ture, kia tu he Paramete, kia hanga hoki taua Paramete i nga Ture mo-te motu. - Ko te Paramete i meatia i reira - ko te Kawana, ma-te Kuini e tuku mai, kia kotahi te kau. mema o te Kaunehera. Na. ki tetahi o ahi o nga whare Paramete kia rua. te kau ma wha- mema, kia wha te kau ra nei; a. ko nga ture hanga o te Paramete, kauaka e rere ke i nga ture o Ingarangi. I wehewehea, te Koroni kia ono nga Porowini, ko Akarana, ko nga Poneke, ko Taranaki, ko Whakatu, ko Otakou, ko- Katapere. Ko na, i kiia ma enei Kaune hera e mahi nga Ture mo te hera e mahi nga Ture motu, ko etahi ture i puritia ma te Paremete ake e hanga. Nga mea i puritia e te Paramete, ko nga mahi Katimauihi, ko nga mahi weiti me nga mehua, ko nga whenua o te Karauna, ko nga whenua o nga tangata Maori ko nga Kooti hara nui. ko nga Kooti mahi marena, ko nga Kooti Ture whai tikanga taimaha. Ko nga mema o te. kaunahere tae noa ki. Huperetene, -he mea pooti e te iwi kua tae tenei nga mema o te whare Paremete o runga ki te 45 mema. :Ko nga mema o te rua o nga whare tae ai ki te waru te kau ma waru. . No te tau 1876 ka whakakahoretia nga Porowini Kaunahera. . I te 31 o Tihema, 1853 ka maunu atu a Kawana Kerei. , i Niu Tireni, a, ka riro te KawanatangaiaKawanaWiniata, tae noa ki te unga mai o Kawana Paraone Ko te Paramete tua tahi i hui ki Akarana i te 2 o Mei, 1854 I te tau 1855. ka hui hui ano te Paramete ki Akarana ke te toru tenei o nga huinga o te Paramete a, ka whano ka pakaru ka tae mai a Kawana Paraone. No te tau 1856 ka mutu nga mahi o tenei Paramete, engari kia oti te kupu whakapai ki a Te Kuini, mo te horonga o te-pa o Ruhia, te ingoa ko Hipatapora. Ka kohikohi moni i konei hei whakamaene mo nga hoia i kai-a-kikotia e te mata i roto i te whawhai ki a Ruhia. Haere ake te moni kohikohi o nga Pakeha o Niu Tireni i reira, e £9,000.I te tau 1858. ka tu ano te Paramete ki Akarana,ka hanga he ture .wehewehe mo te Porowini e tenei Paramete; a, ka wehea mai i konei a Ahuriri, i Poneke. I hanga hoki i konei he ture kia motuhia te £14.000 hei kura mo nga tangata Maori me era atu mea mo te taha Maori. I te. tau 1860. ka hui ano. te Paramete ki Akarana. te tau 1862, ka hui ki Poneke te Paramete, a, ko Te Pokiha te Tumuaki i reira. No te tau 1861. ka maunu atu i Niu Tireni a Kawana Paraone, a ka u mai a Ta Hori Kerei hei Kawana i muri mai i a Paraone. Tae noa ki te tau 1868, te Kawanatanga Ta Hori Kerei: a i runga i enei tau ko te iwi katoa i ahua raru i te pakanga a nga Pakeha rana ko :nga Maori i Niu Tireni.
Te Marama.
Ko te tino rongo i roto i te marama, ko te kupu pai o te Epara o Tiamana i te whakatuwheratanga o ana Paramete. I mea tana Tumuaki o tera rangatiratanga nui. ki. tana whakaaro ka takoto te aio o Oropi i nga takiwa e haere nei, he kitenga nona i te moana o Ihipa ka haere ka mowairokiroki, a, ka tatu te mauri o nga kingitanga i runga i te marino e tau nei. Kua hoki te whakaaro o te mano ki nga mahi e kitea nei ki te whenua noho pai, a u ana te moe reka ana te kai i runga i o tenei hanga i te whenua rangatira mangai hoki e korero te tika I te whanautanga mai o Te Karaiti ki tenei ao, ka puta te panui o nga anahera o te rangi ki nga kai-tiaki hipi; ka mea " He kororia ki runga rawa ki te Atua, a, i te whenua puta noa i te ao, he rangimarie, hei rongo pai, " Ki nga tangata katoa. Tetahi rongo.: ko te toremitanga ki te moana o te Atura he kaipuke tima E uta ana i te wero taua tima i te 4 o nga haora o te ata, inamata ! ka tiraha i te pehenga a te waro, koko iho i te wai, a ka tinia e te toimaha ka whai ki te takotoranga. mona i te takere o te awa e waru te hohonu, pohutuhutu kau ana te .tini o nga pakeha i. roto i nga tupekepekenga o nga uri o Tangaroa, ko etahi o nga Pakeha i mate . Kua tahuri tenei ki te hapai ake i tana Tima i roto i te wai. a. ekore e wheau ka whakamorungatia a ka tau ano te Tima ki tana wahi ka manu marire ki te mata o te moana. Te. utu mo tenei tu mahi £50,000. Nga kai ruku ruku hei here i nga mea e hiahiati a ana. tokomaha. e tae pea ki te tekau ma rima, ana tohunga ruruku ki raro ki nga rimurimu o te moana, ki nga toka,, ki nga ana. Ko enei tu mahi e meatia nei, te whakamoiri i nga kaipuke totohu KI te moana,- kei a te Pakeha mahi papu, aha, aha, a, ka oti tika ki tana i whakaaro iho ai
Te Kawana hou mo Niu Tireni.
Ko te ingoa o te Kawana hou mo nga motu o Niu Tireni ko Ta W. Hawoi (Sir W. Jervois). He mea patu mai ki te waea i rangona ai te whakaaetanga o taua rangatira, ae, ko ia hei Kawana mo tenei koroni.
Pihopa Ruki.
KUA whiti mai a Pihopa Ruki i Atareria a kua kareretia a Para Karawe kia haere mai ki Akarana. Te take he roa no tera minita ki Niu Tireni, he mohio hoki ki te reo Maori, he mohio ki te tikanga a te Hahi i te motu nei Na, ka haerere raua ko te Pihopa ki nga takiwa Maori ako haere ai i nga tikanga o to rana Hahi i runga i te ngakau eukaha.