Pukapuka 1, Nama 6
18900704

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 

tahi te motu paku kei te taha whakarunga o Awherika kua whakanohoia hoki e aua tu repera. A, he minita ano kei reira e atawhai aua e kauwhau ana.

 

E hara ianei tenei I te whakarite I taua kupu? "Kia aroha kee ki tou hoa tata, tawhiti, ano ko koe." Ahakoa tane wahine, kahore e manawapa ki te mate, I te mea ka puta te aroha ki nga tangata e ngaua ana e te kino, e te mate. Kua uru hoki etahi wahine ki taua mahi ano no Ingarani, kei taua motu ra kei Morokai. He wahine pera ano te tuahine a Pihopa Patihana, he wahine rangatira, he aha koa, haere ana ia ki nga wahi anuanu o te taone whakaako ai, atawhai ai, a, kumea ana nga tangata hara e tona aroha. Na ratou ano I whakaara te pou kohatu hei whakamaharatanga ki a ia.

 

KO TANAREI.

 

Ko te tangata I haerea a Awherika puta noa I te taha ki te hauauru a tae noa ki te rawhiti. He mahi namata tera na te tangata te haerere ki ia wahi o te no nei matakitaki ai. Tera ano nga pukapuka o aua haerenga hei tirohanga ma nga tangata o tenei whakatipuranga, he korero tika etahi, he korero purakau etahi, he mea I hakiri noa ai. He mahi whakauaua rawa ta ratou, kohore hoki he tima, he rerewe, he rori. Engari he penei I onu mo nga huarahi a nga tupuna Maori, he kuhu noa I te ururua, I te ngaherehere, he kau I te repo I te awa, a ko te kapehu anake hei whakatikatika I te tira haere. Pau ake te tau e haere ana, a, oho ana te ngakau o nga huanga, kei te mate, kei te ora ranei, na, ka rangona, e! kua kitea. Tenei hoki tetahia maia o tenei whakatipuranga, no Wera no te taha ki te hauauru, o Ingarani. He tuhituhi nupepa tana mahi I mua, na, ka tonoa ia e tana rangatira he Marikena, ki te kimi I tetahi minita waewae mama ki te haere I te tuawhenua noa atu o Awherika; maha iho nga marama ka kitea, ka whakaorangia, a hoki ana tera ki Ingarani. Heoi, kua oho te ngakau hiahia ki te matakitaki ano I aua whenua hou, na, ka hokia ano. A, no te riri I Ihipa a te Ingarihi raua ko te Arapi I mate ai a Tianara Korena, I horo ai te taone I te Mari o Houtana, ka katia tetahi o ona hoa, a Emine ki te tuawhenua noa atu. He, He maia tenei, a na te tuka o tana whakahaere I ora ai ratou ko tana iwi, ahakoa whakaeke noatia e te hoariri, maha iho nga tau. Ka tonoa taua maia ra a Tanarei, (Stanley,) ki te tiki kia maunu mai ai I te ringa o tona hoa riri, kua tae hoki tera te rongo ki Oropi, kei te ora a Emini, engari kua karapotia e te taua, kahore e puta ki te ao marama. Heoi, haere ana tera me tana ope whakaora. He mea ata whakaaro e ia he huarahi mona. Ka kitea ko te huarahi tika ma tetahi awa I te taha ki te hauauru, ma Konga, a, tae noa ki te mutunga hoenga waka, ra, ka ma uta. Ee toru e wha nga tau e haere ana na ka tupono kia Emini.

 

Ki te whakaaro a Tanarei na te atua tonu ia I arahi, I tiaki. He mea ano ka raru ka mate tetahi tangata o taua ope me nga apiha I te mate uruta; he mea ano ka araia e te hoariri, he iwi kai tangata, a, ora noa ana I runga I tana tohunga ki te whakahaere. Heoi tohe tonu, a, oti rawa te mahi, a, ka haere, ka haere, ka tae ki etahi roto nunui, he moana tonu; a, te rawhia o taua whenua nui. Ka tae ki tetahi whenua I kauwhautia e nga Mihinare. Rokohanga kua peia te kingi me te hunga whakapono ki a te Karaiti e nga Arapi. Na ka tono atu taua iwi kia uru atu ia ki a ratou, ki te whakahoki I a ratou ki to ratou whenua ake, ki Ukana, (Uganda.) Ka whakawareware ia kei araia, kei puritia, ka ki ia hei tetahi wahi ke atu ratou tahi korerorero ai. Ka tae ki reira ka mohio ia, e, kua puta, hei reira ka whakakahore ia. Ka haere tonu me te morehu o tana ope, a tae noa ki te moana. Ka tahi ka pa te mate ki tana hoa, kia Emini I taka I te wini o te whare I noho ai ia, he pura hoki no ana kanohi, a pakaru ana te mahunga, roa iho ka ora ake ano.

 

Heoi ka tae tera a Tanarei ki nga iwi mohio ka whkamoemititia. He taka hakari, he whai korero, he whakahonore te mahi a nga kingi, a nga rangatira, me te iwi katoa. A, kei te tuhituhi tenei I ana haerenga, me nga mea I kite ai ia, me ana riri aha noa. Ko nga maero I haere ai ia ma raro I tae ki te 4,400 maero, I ma tima, waka, poti, aha, aha. E toru nga tau I pau I taua haerenga.

 

NGA MEMA MAORI.

 

He kupu tenei I perehitia ki tetahi nupepa I Ingarani, e korero ana I nga mea e kitea ana ki tenei motu; a, ko tetahi wahi o taua korero mo nga "Maori I te Paramete." "Ko te ahua o nga mema Maori pai rawa, a, hei taurira tonu etahi o a ratou hanga mo nga mema Pakeha. Kahore ratou e arai kau I te korero a te pu korero, kahore I rangona tetahi kupu e ki ana, na te nui o te kai I te whare kainga I he ai te korero o aua Maori kai whakatakoto rure. Akakoa puta era tu korero mo nga Pakeha. Ko tetahi kahore ano kia poti noa tetahi Maori kia whakaititia iho te utu ki nga mema. Otiia kahore ana tinihanga I runga I tau mahi, me te mea nei he tino hiahia tona kia kaua e whakaitia. Kahore hoki I pooti kia ata moumou I nga moni o te koroni I runga ano I taua mohio e kore e whakaaetia taua motini.

 

Tera tetahi tangata Arihi I ngarea e tana rangatira ki te hoatu rongoa ki tana hoiho, he mea pupuhi atu I te paipa ki te korokoro e te hoiho. Kahore I taro ka hoki atu te tangata ra, me te aue, me te ki ka mate ia. Ka pataia e tera - "He aha tau e tangi, e tangata wawau." Ko tera, "I puhia kotia mai te rongoa ra, he me maroke, ki toku korekoe e te hoiho ra, akuanei au te mate ai."

 

HE KORERO NO NGA TAU

1860-64.

 

Tenei tetahi korero mo te riri ki te Maori a te Pakeha. No te puwaha o Mangapiko I te tokokanga ki Waipa. Ka haere nga hoia ki to kaukau I reira I nga ra katoa, te mataku I nga Maori I tera tarawahi. I tetahi rangi ka puhia aua hoia e te hoariri. Heoi, tere tonu te whakakakahu o nga nga hoia, ka man ki nga pu ka tahuri ki te riri ki te hoa riri; e rua rau pea aua Maori. Ka rere ano nga hoia o etahi atu puni hei hoa mo era. Ka kakari I reira, me te whakawhaiti ano nga hoia I runga I tetahi piriti, ka whaia nga Maori, me te hoki haere, he manukawhaki he pepipepi. Ka whawhai tonu a po noa, mate ake nga Maori 35, nga hoia 11. Ko tetahi toa I reira ko Kapene Hiwhi, no nga waratia, a heatu ana he raiwhara ki a ia e te Kawana, he tohu whakamoemiti me tana toa ki te riri. I mea te Kawanatanga, ka horo a Rangiriri ka nohia a Ngaruawahia, ka mutu te whawhai nanakia ra. Kao, ka mau tonu te riri a aua iwi. A, tae noa ki Orakau. Ko taua parekura no te 31 o Maehe 1863. Ko nga Maori 300, he tea anake, ko Rewi te rangatira, he tino toa, tohe tonu ki te riri. Ko nga hoia 1,500, me nga purepo erua. Ki te mahara a nga hoia ka taea noatia tau pa te whakaeke, he nui rawa hoki te ratou opa. Otiia he ka a te pa, he maia nga kai pupuri. Ka keria taua parepare e te hoia, ka whakatikaia atu nga purepo, me ana mahi I mohio ai. Pupuri noa I ana tini pu, aha noa, a, pau noa tau ra, me te pupuhi tonu hoki te Maori; nga kariri o te hoia I pau 40,000; ka po ka iti haere te paku o te pu. Ao ake te ta ka keri ano, na