tikanga he tikanga Pakeke, no

nga tikanga i waenga i te Pakeha

mete Maori, kote take i Pakeke

ai, he whenua te Putake, me tona

mana ano. Pera hoki kei nga iwi

o te ao, e raru raru ana, mo tenei

take.

Heoi e hoa ma kei te haere mai

ano, nga mahi o te Ture e nuku

ake ana i to tatou kaha te rite

me to tatou mohiotanga. No te

mea, ko te Ture e mahia ana

mo te tangata mete whenua, ia wa

ia wa. Ko te take i roa ai tatou e

Patai ana, mete tatari ki te kaha

ote Ture. Nate mea kaore ano

nga whenua i poto noa ki roto ite

Ture, aha koa e noho Karaati ana

etahi, Otira kaore ano i wawahia

kiia tangata kiia tangata toua,

mehemea kua pau, nga motu nei

ki roto ki te tikanga motuhake,

kiia tangata tona ka kite tatou i

te whakautu, moa tatou Patai,

Otira e kore ahau e penei atu,

tatou katoa, Engari e tahi, Otira

E kore ano hoki e tau ki te hunga i

mate te ora o te hunga i ora, inga

mahi ote Ture, ina tae mai taua wa,

a kaore hoki to koutou tikanga, i

te Aronui atu ki tetahi, i te huri

ke ranei ki te tahi. Engari he

matua kotahi, he whaea kotahi,

he iwi kotahi, he moutere kotahi he

Tiriti kotahi, he mea whakaae na

o koutou Tupuna, i raro i tera.

No reira kaore he awangawa

ngatanga o te hari atu, ato

koutou manu, i nga tohu whaka

atu kia tatou e noho nei i runga i

to tatou Aka, ara, te Tiriti o

Waitangi, aha koa kua pokaina te

tahi Papa, E nga hoa tawari, he

mea ra kia totohu ai, ki te moana,

Otira ki te rite te whakaro kite

Puru i te kohao kia noho atu ai

te wai i waho, Tena tonu ka eke

to koutou, waka ki te Tuawhenua.

Ite mea kei te rere tonu atu. to koutou

manu ki te whakataki ite Hohorutanga

o te mahi o te Ture i runga i te tihi o

nga Maunga, o Aotearoa me te Waipou-

namu. Hei hari mai hoki inga whakaro,

ate hunga tawari, menga whaka aro taurite

a koutou ano kia koutou, E rite ai nga

kupu whakatauki, a o koutou tupuna,

(Nau kote manuka naku kote manuka

ka taitu, te hoariri ) Nau kote Rourou

naku kote rourou kaore te Manuhiri,

tuarangi. Heoi ra, ki te kore ano hoki,

e rite enei ki Pepeha. E taea hoki te

aha, e to koutou Manu, hoi kau hoki

tana, he rere kau atu kia koutou. Kei a

koutou ano te kaha me te rite, ki te

taupoki te Pa ite hoa riri. E hara ano

hoki i te kai whakaaraara o te Pa, te

hee. Engari nate Momoe tonu, o te

hunga hapai Timata menga toa oko oko

Rakau e topa ai, i te tahi upane, ki te

tahi, Pahore atu Pahore, mai. Tarewa

atu tarewa mai, Karawhi rawa nga

Koromatua o nga wae, ki te whenua,

kakati ana nga Niho. I te kawenga ra

ate ngakau mamae mo tenei mea mo

Tuu, inga ra o mua, i o koutou Tupuna

e poroporoaki ai ki te ao marama.

He aha te he e nga hoa ina Penei to

tatou ahua mo runga i tenei tikanga kua

haruru nei keite tatau o te whare o te

kawana, i Poneke. Note mea kua oti

ano i to koutou manu te whakamarama,

He Ture, te Tiriti, he Ture te Rarangi 71

he Ture te Rakau Patu i Aotearoa, mete

iwi maori. No reira ka tika, ka tino

marama hoki, me hopu ano o Tatou

ringa ki te Ture hei whakangungu

rakau, manga toa, oko oko rakau, inga

turanga Awatea.

NO HERETAUNGA.

Ka rongo matou kua whakatuturutia ki

whakato, te wahi Iwi tunga mote Paremata o

te kotahitanga ate tau e haere inainei.

Kua tae mai te Reta a Raniera Turoa me te

iwi katoa o Turanga, he whakaatu mai i to

whakaro o nga tangata o Turanga Puta noa atu

ki te whanauarua me ngati Porou, kia Nukuhia

mui te marama e tuai te Hui o te kotahitanga,

kia Maehe. I runga i te mea kua puta te

Panui motu i te marama o Aperira. Heoi kua

waiho tenei ma te kawanatanga o te kotahi-

tanga e hurihuri.

Kua tae mai te tono kia H. Tomoana kia

haere atu ki Poneke ka whakatakoto ria te

Pire ote kotahitanga ki te aroaro ote komiti.

ui ui ote Paremata, monga mea e tukuana ki

te whare.

Ko nga keehi maori i puta i te Manu nei ite

nama 12 kei te haere tonu, Engari kaore e

whakarangona ana i mua ite Hupirimi kooti

engari kei te aroaro o tetahi komihana i Nepia.

Kua kitea kite Nupepa te takaanga ote tahi

kooti, ki raro ite pari i Riwhitana Waipounamu,

ko tana kooti tonu te Meera kooti o reira, me

te kooti hari tangata, i te kooti e haere ana ito

taha ote Pari i te kino ote Rori ka ngenge ngu

hoiho ka Peeke whakamuri taka tonu atu Ui

raro itu pari, e iwa nga tangata i roto ite kooti

kore rawa tetahi o ratou i puta kaore i whati

he iwi, engari kaore he tangata i mato.

I Takapuna, I tetahi kotiro o haere ana i

runga i tona hoiho ka tae ki tetahi awa ku

whakawhiti ia, ka pohara te hoiho ka rere

haere, ka taka te kotiro ra, ka oma to hoiho,

engari kote kahu o te kotiro nei ka mau ki te

tera ka toia haere tia eto hoiho pakaru katoa

te mahunga.

Ia to Kirani, kaipuke i u mai ai ki Poihakene

ka korero te kapene, i aia i waho i to moana ka

kite aia i te tinana tangata e tere haere ana.

Engari i te kaha ote Hau, kaore i taea e ia to

tiki atu.

Kua whai korero ate Riihi i Akarana, ahua

pai ana nga tangata ki tona korero mo te raru-

raru i waenganui ia raua kote Karimana. E

maharatia ana ka tu aia ate Riihi ku hinga ate

Karimana.

Ko tahi te Pakeha ko Paama te ingoa i haere

atu ki te whare kawanatanga kia kito ite

Pirimia, ka mea mai tetahi o nga kaitiaki ote

whare, mehemea e hiahia, anu aia kia wai,

kaore hoki a Paama i korero atu, haere tonu

ki te tatau ote Pirimia i aia e huaki ana ito

tatau ka mau ite kaitiaki tona koti, ka toia

haere tia, a Panaia ana ki waho, e kii ana

paama kua mutu toha haere kore Peretopa ki

te whare kawanatanga, i muri tata mai ka

panaia ano e te kaitiaki tetahi wahine ki waho.

Kua mate tetahi o nga Rangatira o te

Waipounamu, ara a Timoti Karetai, i taka i te

pari, te kitenga kua tata tonu te hemo, ka

harm ki tona kainga, kaora i roaiho ka mate.

Kua timata i naianei te kohi moni hei

whakaara i tetahi mea whakamaharatanga mote

Paranihi.

I te Takiwa e korerotia ana te whakahou-

tanga o te Ture Whenua Maori, ka tae ki te

rarangi e mea ana me mutu te mahi, a nga

minita ote karauna mote taha kinga whenua

Maori, Pakipaki katoa te Whare.

I te taenga mai o te Tima o Rarotonga ki

Akarana ka taemai te rongo kua Tuhera te

Paremata o reira, engari e maharatia ana e

nga mema, kaore e roa e noho ana i tenei tau

He nui nga Maori o Parua Pei kua mate e

maharatia ana ko te take i mate ai He Piwa,

He nui nga tangata Maori o Ngatiporu kei te

mate ite piwa ara ko tenei mate kua tae katoa

ki nga wahi katoa Niu Tireni.

Tera koutou nga kai awhina o tenei pepa e

kite iho i tetahi korero i tukua kite reo pakeha

ite nama 15 o to tatou manu, ko taua korero te

whakapakehatanga ote korero ote huinga o

nga Maori kia kite ia Te Kawana, raua ko Te

Karimana Minita mote taha Maori i puta nei

ite nama 14 oto tatou manu, 1 pohehe noaiho

te kore e whakamarama kia koutou i tana

mana.

Kua rongo matou kua mate tetahi

Rangatira nui o Wairarapa aro a Hemi

Te Miha, i mate ki Poneke, kua mauria

mai ki Wairarapa. l te 25 o nga ra o

Hume nei. ___

WAEA MAI

INGARANGI.

RANANA, HURAE 19.

Ko te nui o nga moni i pau i te

weranga o etahi whare i konei i tata, ki

te miriona pauna. Konga whare katoa

kua wera ka waru tekau.

I te takiwa e haere anu te kareti o te

Piriniha o Weri i roto i tetahi kaari, ka

tutuki ki tetahi kiki. Wahi iti kua mate

te piriniha.

INIA.

KARAKATA. HURAE 19.

Kua tae mai nga rongo ko Haina kei

te mahi i ona pa whawhai i Pama, ki te

taha ki to Tauke rohe he tupato kei

hurihia e ngu iwi o waho.

AMERIKA.

WAHINGITANA, HURAE 18.

Kotahi tetahi tima no Hawaiki i kirea

e tetahi manuao o te Marikena i runga i

te moana o te taha, whaka-te-raki o

Ruhia; ka karangatia e te manuao kia

hoki taua tima, kaore ona mana ki te

haere i runga i taua moana. Kaore hoki

i rongo, haere tonu, katahi ka puhia e te

manuao ki mua o te ihu o te timu ra

kaore hoki i noho, engari i huringia tona

pu kotahi ki te manuao, katahi ano ka

puhia, a pakaru tonu atu etahi o nga

mihini; I runga i tenei kua kore tonu

atu e kaha ki te whai i taua tima, o oma

atu ana taua tima.

INGARANGI.

RANANA, HURAE 18.

Wahi iti kua pakaru tetahi o nga

manuao o te Ingarihi ko Hiko Aporo te

ingoa. Ko taua manuao i ngaro i roto i

te hoku; ko te take i ora ai na nga

tangata mahi ika i rongona atu kio ratou

reo; ko te tawhiti mai i uta e 50 iari.

NU TAUTA WEERA.

POIHAKENA, HURAE 22

Kotahi tetahi kaipuke no te tiamana i

pakaru i te kahi o nga waro i a ia e

tu anu i te wapu; ki te mahi a taua

kaipuke he uta waro; ko taua kaipuke