Pukapuka 1, Nama 11
18571202

whārangi 2  (4 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE KARERE O PONEKE. Ko te kai rapu, ko ia te kite. TAETE, 3 o TIHEMA, 1857. TE KINGI MAORI. E HOA MA, kua rongo koutou ki te kupu i mauria mai e te Heuheu ki Otaki i te marama kua pahure, ko te korero mo te whakarite kingi: te mea i haere mai ai ia, kia matauria te whakaaro o nga iwi o tenei pito ki taua mea tikanga kore. Heoi, kua hoki atu ano a te Heu ki tona kaainga. I arongia ranei e nga tangata okonei taua ritenga hou? I hamama ranei o ratou mangai ki tetahi Kingi maori mo ratou? I ahuareka ranei nga korero mo te Wherowhero hei kingi? Kahore pea. Whakahe- ngia rawatia ana e Tamihana ma taua korero wairangi i roto ano i te hui i Otaki. Kihai a te Heuheu i roa kua hoki ano ki tona iwi—me ona whaka- aro whakatu kingi. Koia ra e hoa ma, kua marama o koutou whakaaro ki te ahuarekatanga o nga ritenga pakeha: kua mohio koutou ki te pai o nga ritenga a to tatou Kuini, ahakoa pakeha, ahakoa maori ona tamariki, e rite tonu ana tana atawhai ki tetahi ki tetahi. I noho rawakore koutou i te wahi e maru ana nga ritenga maori, inaianei e whai rawa ana, i nga ritenga pakeha. Tera pea tetahi tangata whakaaro pohehe e mea aua, He aha te kuware o tenei ritenga, o te whakakingitanga? Tena ianei, e hoa, whakarongo mai. mo whaki atu ano i nga take i kiia ai e matou ho whakaaro porangi ia. Tuatahi; he mahi whakatupu raru- raru; inahoki ka wehewehea nga iwi maori i roto ano i a ratou. Ka riri— ka ngangare—ka whawhai. Tena iana, o whakaao ranei te katoa ki a To Wherowhero hei Kingi mu ratou? E whakaae ranei nga tangata o konei, o runga, o raro, kia pehia o ratou rangatira onamata i raro iho i tenei tangata, ite Wherowhero? Kahore ra pea, ekore e whakaae. E rangirangi ko nga iwi o Waikato, no ratou hoki tera rangatira, ko ratou, anake pea e whakaae atu ki a ia hei Kingi. o Tuarua; ko to kore mea hei hapai i te mana o taua Kingi moi ka whaka- ritea. Kei whea he moni hei utu mo ona kaipuke manuwao, mo ona hoia, mo ona heramana mo ona kai mahi katoa e rite ai tona ahua Kingi E taea ranei te aha i to kore moni hei utu i mea? E ora ranei te ka- wanatanga o te Kuini mehemea e poto ana nga moni o tona peke? E kore, ko te tukunga iho, he kuraruraru noa iho. E wati nga hoia, e oma nga heramana, e ngoikore nga kai hapai ture! Ana! kei whea te ahua o tona rangatiratanga? Inaianei e whai ahua aua te ranga- tira maori; otiia, mehemea e whakare- roa ana e ratou tenei tu rangatiratanga mo tera rangatiratanga horihori, ka waiho ratou hei taunu mo ta hunga whai whakaaro. Tuatoru; ki te rite tenei Kingi Maori ka motuhake te pakeha to maori, ka I mutu rawa ake to raua kotahitanga, ka waiho ko nga tamariki o te Kingi Maori hei hoa riri mo nga tamariki o te Kuini—ka tupu he raruraru, he whawhai, me te tini noa atu o nga kino. Na, ma reira ka whai rawa ranei te maori? Kua mahue hoki o ia nga ritenga ahuareka o te Pakeha; ko te pakeha ka pupuri ki tena taonga, ekore e tuku atu ki tona hoa riri, ki te maori kua wehewehe hoki aua iwi—noho ke ana te pakeha, noho ke ana te maori! Tena, kia roa te taima o te wehewehenga: ko to te maori kahu

pakeha, i wi; i uv! i ;.i (' ia! te wi-; a e nono tahi ana raua ko te pakeha, kua pakaru, kua pi;au ;;oa atu ; a, me tuhuri ranei ia ki te pakeha ki to tono i 10111113 atu hei whakamahana i tona ti u i:;! a ? K<^'10i^R pea. Ma pewhea ra ? Ma hoki mu ra ki una kaikahu amua ki te tonini', ki ?e kaitaka, ki te koroti. Aue ! ki', tangi te ngakau ki nga kahu piu' o te Pakeha. Titira hoki: ka wati tona patiti i hoko!!;', e ia i te toa pakeha i a r;tua e noho [a?hi aua. Me pev"hea !;i ku whiwhi ai ki Ihi;.ihi Kiu patiti 'po?-,. ? 'ue ki;;;! pea ia ki te rino i !e one o tona kainga. E kitea ruhri ? A ki Io kitea ka kawea atu ki ioio [o!m!!"a rotu:", kia I;;'-';';?., 3 ia, kia rite te ahua ki Ia te pakeha. £ tae?. ranei o tona tohunga te mahi ? E kore pea ; me tango ano ia ki tona toki kowhatu oumu hei taroi i toua waha, hei hahau i nga pou o tona av hare, A, 1-; i» va 11 i I; u;- a I o na ? u ui e ? u a; e" hi;. I;arr;i ia i tonu muna. E reka ranei toua waha i nga kai o te pakeha ? Me anga atu pea ia ki tona Kinga me tono atu i a ia ? Aue ! kei whea he rawa o taua kingi hei atawhai i ona tamariti e piu atu an;i ki a ia ? E hoa ma, he whakaaro pohehe, he huarahi whakahekenga, tenei kurero whakatu-kingi. Ko etahi e ki ana kia whakanuia tenei korero; otiia, kaihore he pirunga atu o ngu iwi o tenei pito—kao makama u raroa whakaaro, inahoki i whakamutua ka- hainatia enei korero i te huihuinga i Ohaki. HE KORERO PATUNGA TANI- WHA. Ko te korero tenei o te toanga o etahi tangata amua, ura o nga tupuna, o nga ranginra o Rotorua. Ko nga ingoa o enei tangata, ko PuraI)okura, ko 110^0^0, ko Rongo- Haua, ko R«ngo-Hap^, ko Ritaka. Ko te matua tane o enei tamariki, ko Tamaahu-Torea. Ka tupu enei tangata, ka kaurna- tuat!a, ka rango ki te ^komahi o nga tan"ata kua mate i te haerenga i nga huarahi ma 1^111^11^1, ma Tapora mo Tikitapu hoki. Ko nga tangata e haere ana o Ro- torua ki Taupo, ki nga maunga ranei, ki te whakatau i o matou nei huanga, a, e hua ana te hunga kainga ki to whakahoanga o aua tira hakre nei,nei te kainga ano e noho ana ; kaare, kua ngaro noa iho, kei te koraha e pukei ana. Katahi ka whakatika tetahi tira haer^ o Rotorua, ka na Taraker^*, ?, Roto AI ahau a, ka tahi ano Io tira i ata tae atu ki Taupo. Te taenga utu; ka tahi ka ui" ata, ka ui mai hoki te ' hunga kainga, ui ata ana, ui mai ana, '^ heoi ka ngaro noa iho. Ka mea mai ' te hunga kainga, " I ma hea mai koia to koutou na aro i haer^ mai ai i'" ; Ka mea atu te hunga! haere atu ra, , " [ hahra mai ma te mania o Kainga- ; roa, ma te era ki Tauhinu!." Katahi [ koia ka whakaa^oaro taua hunga nei, i tae te hunga kainga, ka mea, " Are, kua tutaki pea i te taua hakre, Paore hoki he huanga tangata o te huarahi.'' Kaiahi ,ka hakre ki te tutu ope, ka tae ki nga wahi o Taupo, ka haere mai !vi te whakatau i reira. Ka tae ki te ora, moe noa ; ka h"aki te ata, ka whakawhiti moa i te awa o Waikato.