Pukapuka 7, Nama 9
19111216

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2. Te Puke Ki Hikurangi, Haterei Tihema, 16,1911. Nama 9 o te tau 1 (d.) Tetahi whanaunga o te kai-hanga wira kaore nei i mata- ra atu i te tuawha tona whanau- ngatanga, ahakoa he mea wha- nau tika, he poriro ranei. (8.) Kaore tetahi kupu o tenei tekiona e arai i te tukunga o te- tahi rawa (ara whenua, taonga ranei) i runga i tetahi tikanga kai-tiakitanga awhina tangata. (4.) Kaua tetahi kupu o tenei tekiona e kiia kei arai i te Maori kia kaua hei whakaturia e ia ki tana wira he Pakeha hei kai-wha- kahaere mo tana wira, hei kai- tiaki ranei mo ona rawa (ara whenua taonga ranei,) mo tetahi wahi ranei o ona rawa. (5.) Ka pa tenei tekiona ki ia wira i mahia e tetahi Maori i ma- te i muri iho i te timatanga o te- nei Ture, ahakoa i hangaia taua wira i mua atu i muri iho ranei i te timatanga o tenei Ture. 188. Ia wira i hangaia e te Maori, ina mutu nga tau e rua i muri i te matenga o te kai-hanga wira, ka tino manakore atu, mai ano o te ra i mate ai te kai-hanga wira, ki te kore i tukuna atu he tono i mua atu i te paunga o ta- ua wa ki te Kooti kia whakama- naia taua wira, kia whakaputai- na ranei he pukapuka whakama- na kai-whakahaere me taua wira e tapiri atu ana, kia hangaia ra- nei he ota whakatu riiwhi tupa- paku i runga i nga kupu o taua wira. (Taria te roanga)

PITOTITO KORERO. Kua tino tuturu te ra Pootita- nga mo nga Mema Maori ki te tekau ma iwa (19) o nga ra o Tihema, 1911.

He nui nga mahi Rehia, Hara- koa ma nga Tai Tamariki a te ra o te Kirihimete ki Ngatauewaru.

Tekau ma rua mano, e waru rau, e rima tekau ma rima nga Peere Wuuru mo te Makete Wuuru ki Nepia.

I rangona tetahi ru ki te taone o Nepia i tera wiki nei.

Kei te Tai Hauauru o te Wai- pounamu te Kawana, e haere ana Inaianei.

Kei te tino* kaha te Kauwhau a, te taha Apitihana me te taha Kawanatanga Inaianei. Tekau ma whitu miriona e rima rau mano (17,500,000) pauna te maha o nga moni tera e whakapa- ua e Tiamani hei hanga Manuao mo Tiamani.

Ko tetahi wahanga o nga Maori . o te Arawa i haere nei ki Ingara- • ngi, i hoki mai, ko tetahi wahanga i noho atu ki te purei haka, i runga i te whakaaro a Rangiuia.

Kaore te Kai Whakahaere o Niu Tireni i Ranana i whakaae mo te nohoanga atu o etahi o nga Maori o te Arawa.

I tino nui te hari o nga tangata O Turanga, i te tuanga o te Ta Timi Kara hei Mema mo Turanga, i runga i te kore tangata hei wha- kataetae ki a ia.

Ko tetahi Whakataetae nui a te ra o te Kirihimete ki Ngata- uewaru, ko te Waiata Himene ma nga Kai Hapai Himene o nga Haahi. Paraihe tuatahi he Kapu Koura. Paraihe tuarua he Kapu Hiriwa, Paraihe tuatoru he Tuu- nga Kanara Hiriwa.

Kotahi tetahi wahine ko C. H. Pikaringi o Otepoti (Dunedin) me tona tamaiti ka wha nga marama, e tu ana i te taha o te ahi he ohorere anake te hukihukitanga o te kuia nei hinga tonu atu raua ki runga i te ahi, kitea rawatia ake kua wera katoa te tamaiti, e rua nga ra o te tamaiti ki te Hohipera ka mate, ko te whaea kei te ahua pai.

Kei te 13 o nga ra o Hurae 1913 ka tuhera te Awa Kari o te Penema (Panama Canal) katahi ka tino poka-pu te huarahi mo Tima e rere atu ana i Niu Tireui nei ki Ingarangi.

NGA RONGO KORERO O NGA TAKIWA NU PAREMATA I puta tetahi Tupuhi kino ki Nu Paremata, e rua rau nga Tarewhoono (Waea Korero) i te Hiko kino.

He nui te uaua ki nga tangata e noho ana i te Takiwa o Okato, ara mo a ratau tamariki, i te kore pereti o nga awa no reira kaore e taea e ratau te tuku a ratau tamariki ki nga Kura. TARANAKI KI TE TONGA

Kua mutu te mahi Takuta a Takuta Maka-Reikana o te Kapo- nga, tera ia e whakapakia hei Minita mo te Haahi Mihingare mo roto i te Pihopatanga o Poneke.

E tata aria te oti te Poutapeta hou o Manaia.

E whakaaro ana te Poari mo nga Hohipera o te takiwa o Ha- wera kia whakahoutia te Hohipera i runga i te mea kua ahua tawhito taua whare.

KAEO I mea te Kai Whakawa Hara o Whangaroa (Mr R. Y. Atihana S. M). Ehara i te mea tika kia waiho te Kooti Whakawa hei mihini tono i nga tangata kia utu i a ratau nama i nga wa katoa, heoi ano te tikanga o tenei mahi he whakakino i nga Maori.

E rua nga Poropihana Ota mo te wha tau i whaka-whiwhia ki etahi Maori tokorua.

WAIRAU E £64 8s 5½d te maha o nga moni i kohia i te wa i tu ai te Ho o Marepara (Marlborough) ko te tapiri a te Kawanatanga mo tenei moni e rua tekau ma wha hereni mo te pauna.

I puta tetahi Hukarere ki konei i tera atu wiki nei, tino ma tonu te whenua i te Huka ehara i te mea tika kia puta te Hukarere i tenei wa o te tau ki reira.

E tata ana te oti te wawahanga o te (Flaxbourne Estate) kei waenganui o te marama o Pepuere ka Maketetia nga tekihana, ko te nunui o nga tekihana timata i te 450 eka ki te 8000 eka, ko nga eka katoa nao te Makete 10,000.

WAIKOHU I tenei wiki ka hori ake nei ka tae a Naahi Pekeri (o Te Tari Whakaora) ki Te Karaka ko te take o tona haere ki reira, ki te titiro i te ahua o te ora me te noho a nga Maori o reira. WHANGANUI

I tupono tetahi Aitua ki tetahi tamaiti Maori 5 runga i a Te Wa- ione Tima, e rere atu ana te tima ki Pipiriki, e takaro ana etahi tamariki Maori tokorua, ka hang- ai ki te mataaho i runga ake i te Iniana ka ohorere te takanga o tetahi o nga tamariki nei ki roto i te mataaho, te taunga ki raro hemo tonu atu. I te Whakawa Uiui i Pipiriki ka whakataua e te Kai Whakawa he "Aitua Ohorere, kaore he hee e whakapaea ki runga i tetahi tangata"

HANATERE I te Taite, te 80 o nga ra o Noema nei ka mate a Te Whero- whero Tawhiao, tuakana o Mahu- ta Tawhiao, ki Waahi, Hanatere. He maha nga wiki o te timata- . nga mai o tona mate tae noa mai ki te wa i mate ai ia. Otira i mua atu i tona matenga ka whakaaro nga tangata kia haria ki Waingaroa ki reira whakakau- kau ai me kore e puta mai tetahi painga ki a ia otira i te hokinga ki te kainga ka hemo. Kei te whakatikatika te Iwi i nga mea katoa e tika ana mo te Tangi hanga kia whakaeke rawa ake nga Ope kua rite nga mea katoa.

ROTORUA I te mane te 4 o nga ra o Tihe- ma nei ka mate a Topia (Sophia) Kai Arataki o Te Whakarewarewa ki Rotorua. Ka 85 ona tau, he Tamaahine ia na Kerei, he Apiha no te Ingarihi, ko tona whaea no Ngati-Ruanui, Taranaki. I tup- ono ia ki te pakarutanga o Tara- wera i te 10 o nga ra o Hane 1888. I whakamanawa etahi Maori ki tona whare i te wa i pakaru ai a Tarawera i te Wairoa. Na Topia i Arataki etahi tangata Rangatira, i Tarawera, a, i "kite hoki ia i tetahi tima wairua, e kiia nei e nga Maori ki te kitea taua mea he Aitua Nui. Nana i Arataki Te Taika o Erinipara, me to tatau Kiingi e tu mai nei.

RONGO KORERO O NGA MOTU PAITINI I TE MIITI TOTE.

PIRIHIPANE: Kotahi rau nga tamariki i pangia e te mate, no te kainga i nga paraoa he mea whakauru he miiti tote, o roto i nga tini miiti ki roto. Ko te n ainga o nga tamariki kanui te kino o te mate.

RONGO O MURI MAI MAREPANA E toru rau katoa te maha o