Nama 140
190911

whārangi 1  (12 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


 
Pipiwharauroa KUPU WHAKAMARAMA. NAMA 140. GISBORNE. " He ao te rangi ka uhia. He huruhuru te manu ka rere." NOWEMA 1909. " KUI! KUI! WHITIWHITIORA."

TE HAHI MAORI. NO te Paraire te 26 o Nowema nei a Rev. F. A. Peneti i haere atu ai i Turanga nei ki na takiwa o Ngatiporou. Ko tana haere he whakaoho i te ngakau o te iwi kia tahuri ki te awhina i nga mahi o te Hahi. Ko te tino awhina ka whakahaerea ko te oranga mo nga minita Maori. Ko te awhina tuatahi tenei, ma tenei hoki ka tipu ai etahi atu. Ia Peneti i Turanga nei ka tae ia ki te titiro i te tahua oranga o na minita o te Tairawhiti, kitea ana e ia e £7560 te nui o taua tahua. Ko te itarete o tenei moni e £500. E haere ana tenei £500 hei whangai mo nga minita o te Tairawhiti, mai i Mohaka ki te Kaha. E tangohia ana e £30 ma te tangata kotahi o ratou. E 30 he mea kohi na nga pakeha, ka tae ai to ratou oranga ki te £60 i te tau. He aroha na te Atirikona Hamiora Wiremu £10 ma te mea kotahi ka tae ai ki te £70 ma ratou i te tau. Ka kitea e tatou kaore rawa tatou i te whangai i o tatou minita, nui ke rawa ta te Pakeha moni whangai i ta tatoui He tino pai te haere a Peneti, he whakaohooho i nga whakaaro o te tangata kia huri mai ano ki nga mahi o te whakapono. I haere mai ai ia ki roto i a Ngatiporou i te tuatahi, he whakaaro nona ko te iwi ora tera. Ehara i te mea ko te wahi tera kei te kore e awhina i ona minita, a ko etahi wahi atu kei te pai. E haerea ana e ia na wahi katoa, engari nate rongo ora o Ngatiporou ka haerea mai e ia ko konei i te tuatahi kia riro ai ma konei e timata. Kua whakaarohia ano te take nei e Ngatiporou i te timatanga o te tau nei, engari me te mea nei kua mate roto te ahua o te whakarite a te iwi. I whakaritea hoki e te hui i tu ki Kariaka kia nukuhia te moni o nga pariha e 5 o Ngatiporou ki te £1oo i te tau, te pariha mai o te Kawa- kawa ki te pariha o Whareponga. Ko te whai a Peneti kia whakaritea tenei tikanga i tenei tau ano, ehara i te mea kia whakaritea a wahatia engari kia whakaritea a moni. Ko ta tatou taonga tenei, ara ko te whakapono kaore i te piki. Kaore i te rite tona tipu ki to era atu mahi o te ao e mahia nei e taua e te Maori. Kua mau te Maori ki te kura, tona tipunga kua roia tetahi, kua takuta tetahi, kua Pirimia tetahi; kua taea atu hoki te nuinga o nga mahi-a-ringa a te Pakeha. Ina noa nei te Maori i mau ai ki enei mahi, a kua penei rawa te kaha o te tipunga. Ko te whakapono kua tae noa mai ki Niu Tireni nei, a ko tona ahua kei to te timatanga ra ano. Ko to te Maori ahua tena ki nga mahi o roto o te Hahi, kaore ano tetahi i nuku noa atu i te tunga o Rota Waitoa raua ko Rewi Te Ahu. No wai te he? No te Maori ano te he, kaore i te ngakau nui ki tenei taonga, ki te tino taonga o nga taonga katoa, aha- koa he aha he aha. Kaore i te rite te whakaaro o te tangata o naianei ki o nga tangata o mua ake nei. He kaha atu to ratou na ngakau ki tenei mea, e haerea ana e ratou te whenua roa ki te karakia. I te Maehe ka hori nei ka kiia e Wi Pere ki a ia he hui mo na Maehe e rua e heke iho nei. Ko aua hui he kohi moni hei oranga mo nga minita. I Aperira ka tae a Hemi Matenga o Whakatu ki Rotorua ki te hui a te Kotahitanga o Te Aute ki te korero kia whaka- kahangia nga mahi a te Hahi. He pai he